Zlewnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Schemat zlewni rzeki

Zlewnia – całość obszaru, z którego wody spływają do jednego punktu danej rzeki (jeziora, bagna itp.) lub jej fragmentu. W szczególnym przypadku, kiedy punkt zamykający znajduje się w miejscu ujścia danej rzeki do recypienta, obszar zlewni ograniczony działem wodnym wyznaczonym w ten sposób nazywa się dorzeczem.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Zlewnia dotyczy zarówno wód powierzchniowych, jak i podziemnych. Ze względu na mające miejsce niekiedy różnice pomiędzy obszarami spływu podziemnego i powierzchniowego stosuje się rozróżnianie zlewni powierzchniowych (topograficznych) i podziemnych (hydrogeologicznych).

Zlewnia wyraźnie wpływa na naturalną retencję wód, sposób zasilenia rzek i jezior oraz ich bilansu wody. Zlewnia decyduje też w dużym stopniu o morfologii koryt rzek i potoków. Charakter jej też ma znaczenie w formowaniu się naturalnego składu chemicznego wód, pojawianiu się zawiesiny, tworzeniu osadów dennych. W kształtowaniu się właściwości wód na terenie zlewni biorą udział nie tylko jej naturalne elementy składowe (podłoże i szata roślinna), lecz również zewnętrzne czynniki – klimat i działalność człowieka.

Gdy zlewnia obejmuje cały system rzeczny to znaczy system składający się z rzeki głównej i jej dopływów, wówczas pojęcie zlewni jest równoznaczne z pojęciem dorzecza, które jest obszarem z którego wody spływają z jednego systemu rzecznego. Rozróżniamy zlewnię bezpośrednią, z której wody spływają bezpośrednio lub za pośrednictwem małych cieków oraz pośrednia tzn. obszar niekontaktujący się z danym zbiornikiem bezpośrednio, z którego wody są doprowadzane do tego zbiornika za pośrednictwem większego cieku (lub cieków).

Parametry zlewni[edytuj | edytuj kod]

1) Długość zlewni L[km] – największa odległość w linii prostej między ujściem i punktem najbardziej oddalonym na dziale wodnym.

2) Długość maksymalna zlewni Lmax[km] – długość doliny rzeki głównej od ujścia do punktu na dziale wodnym w przedłużeniu odcinka źródłowego.

3) Średnia szerokość zlewni B[km] – stosunek powierzchni zlewni do jej długości maksymalnej. Wyraża się wzorem:

B=\frac{A}{L_{max}}, gdzie
A – powierzchnia zlewni [km2]
Lmax - długość maksymalna zlewni

4) Obwód zlewni P[km] – długość działu wodnego określona na podstawie mapy topograficznej.

5) Wskaźnik wydłużenia zlewni Cw – iloraz średnicy koła o polu równym polu powierzchni zlewni do jej Lmax. Wyraża się wzorem:

C_{w}={2 \over L_{max}}\sqrt \frac{A}{\pi}

6) Powierzchnia zlewni: określana przez pomiar na mapie obszaru ograniczonego topograficznym działem wodnym (planimetrowanie). Na obszarach górskich należy zastosować poprawkę według wzoru:

A=\frac{A_{m}}{cos\alpha}
, gdzie
A – powierzchnia rzeczywista [km2]
Am – powierzchnia rzutowana [km2]
α – średnie nachylenie zlewni [°]

7) Wskaźnik kolistości zlewni – stosunek pola powierzchni zlewni do pola koła o tym samym obwodzie co obwód zlewni. Wyraża się wzorem:

C_{k}=\frac{A}{A_{k}}=4\pi \frac{A}{P^{2}}


Parametry opisujące rzeźbę zlewni[edytuj | edytuj kod]

1) Wysokość maksymalna Hmax [m n.p.m.] – maksymalna rzędna terenu na powierzchni zlewni.

2) Wysokość minimalna Hmin {m n.p.m.] – minimalna rzędna terenu na powierzchni zlewni.

3) Deniwelacja terenu ΔH [m] – różnica między Hmax a Hmin zlewni.

4) Średnia wysokość zlewni Hśr. Istnieje kilka sposobów jej wyznaczania:

H_{sr.}=\frac{H_{max}+H_{min}}{2}
H_{sr.}=\frac{F}{A}
, gdzie
F – powierzchnia ograniczona krzywą hipsograficzną oraz osiami współrzędnych [cm2]
A – podstawa wykresu [cm]


Warunki hydrograficzne na obszarze zlewni:

1) Długość rzeki L[km] – odległość od ujścia do źródeł rzeki.

2) Wskaźnik rozwinięcia rzeki r – stosunek długości rzeki do odległości w linii prostej łączącej źródło z ujściem. Można go zapisać następująco:

r=\frac{L}{P}100
, gdzie
L – długość rzeki [km]
P – długość linii prostej od źródła do ujścia [km]

3) Krętość rzeki – długość rzeki do długości doliny, czyli:

k=\frac{L}{l}
, gdzie
L – długość rzeki
l – długość doliny

4) Spadek wyrównany i – stosunek różnicy wysokości źródła i ujścia do długości rzeki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]