Dolina
Dolina, dolina rzeczna - wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie otoczona ze wszystkich stron wzniesieniami i wyraźnie wykształconym dnie, najczęściej powstała w wyniku działalności rzek (erozji i akumulacji rzecznej) lub lodowców.
Spis treści |
[edytuj] Profile dolin
Profil podłużny i poprzeczny doliny kształtuje[1]:
- erozja wsteczna lub źródlana, której wynikiem, jest stopniowe wydłużanie się rzeki i wcinanie się jej coraz dalej w obszar, z którego rzeka spływa;
- erozja denna, która powoduje, że rzeka wcina się w podłoże i z biegiem czasu płynie coraz niżej;
- erozja boczna, powodująca poszerzanie doliny na skutek podcinania zboczy;
- akumulacja, zasypująca dolinę materiałem niesionym przez wody rzeki.
Miejsce, w którym rzeka kończy swój bieg, nosi nazwę podstawy erozyjnej.
Profil podłużny doliny ma zwykle kształt linii krzywej, opadającej stromiej w górnym biegu, a coraz łagodniej w dolnym i kończącej się prawie poziomo przy podstawie erozyjnej. Jeżeli rzeka przepływa przez obszary zbudowane ze skał o różnej odporności - profil ten może ulec pewnym zakłóceniom dając różne załamania spadku. Załamania te powstają też w wyniku obniżenia się poziomu podstawy erozyjnej[1].
W przypadku, gdy w trakcie rozwoju doliny zmieniał się poziom podstawy erozyjnej, w zboczach doliny powstają terasy. Są to formy złożone z powierzchni na przemian płaskich i stromych, opadające schodkowo ku rzece. U wylotów dolin o znacznym spadku, wybiegających na teren płaski lub lekko tylko nachylony, tworzą się stożki napływowe, złożone z osadów rzecznych[1].
[edytuj] Podział dolin
Rozróżniamy doliny:
- V-kształtne - przekrój w kształcie litery V - strome zbocza i wąskie dno, występują w górnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji wgłębnej
- U-kształtne - przekrój w kształcie litery U, występują w środkowym i dolnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji bocznej lub działania lodowca na dolinę V-kształtną
- Dolina płaskodenna
- zapadliskowa - powstała w rowie tektonicznym
- fałdowa - powstała w wyniku fałdowania (synklina)
[edytuj] Klasyfikacja dolin
- konsekwentna - bieg i spadek doliny jest zgodny z upadem
- subsekwentna - bieg i spadek doliny jest zgodny z biegiem
- obsekwentna - bieg i spadek doliny jest przeciwny do upadu
- insekwentna - bieg i spadek doliny jest niezależny od biegu i upadu
- resekwentna - bieg i spadek doliny jest konsekwentny i dochodzi do doliny subsekwentnej
[edytuj] Typy zasilania terenów dolinowych
- Wody powierzchniowe:
- opad atmosferyczny → zasilanie ombrogeniczne (opadowe);
- spływ wód z wysoczyzny, wody powodziowe → zasilanie fluwiogeniczne (wody powierzchniowe)
