Łuczanowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Łuczanowice – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XVII Wzgórza Krzesławickie. Leżą w północno-wschodniej części miasta i od północy graniczą z Dojazdowem, od południowego wschodu z Wadowem, od zachodu z Luboczą, a od wschodu z Krzysztoforzycami. Łucjanowice to wcześniejsza nazwa wsi. Nazwa ma charakter patronimiczny, co może oznaczać, iż właścicielem wsi był pierwotnie syn mężczyzny o imieniu Lucjan/Łucjan.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś miała układ sakowy – trójkątny plac był otoczony zagrodami u zbiegu dróg. W 1381 należała do Piotra zw. Głazem z Łuczanowic. Należała do parafii w Ruszczy. W 1509 A. Kurozwęcki przekazał je w darze lekarzowi królewskiemu, Patavinie (z wyjątkiem części czynszu zapisanego Collegium Maius). Od XVI do XIX wieku wieś należała do rodziny Żeleńskich z Żelanki, którzy najpierw przystali do braci polskich, a potem zmienili wyznanie na kalwinizm i mocno propagowali nowo przyjętą wiarę. Od 1591 we dworze łuczanowickim odbywały się nabożeństwa protestanckie. Pamiątką tego jest istniejąca do dziś kaplica (wybudowana w 1636) i kopiec na cmentarzu dysydenckim (gdzie pochowani są protoplaści rodu). W 1636 odbył się zjazd dysydentów religijnych wyznania augsburskiego i kalwińskiego, na którym zawarto unię. Gminę w Łuczanowicach zamknięto wyrokiem trybunalskim w 1687, jednak nabożeństwa dalej się odbywały, lecz nieoficjalnie. W 1787 M. Żeleński zbudował nowy dwór i postawił cmentarz gdzie pochował szczątki swoich przodków (istnieje do dziś). Zabytkowy dwór z XVIII w. spłonął i zostało tylko neogotyckie skrzydło, wystawione w 1902 przez Tadeusza Stryjeńskiego, które połączone zostało z kapliczką. Od 1858 wieś należała kolejno do hr. Rzewuskiego, hr. Gaetano, Mycielskich, licząc ponad 300 morgów roli, 130 morgów lasu, 50 – łąk i pastwisk.
Łuczanowice włączono do Krakowa 1 stycznia 1973 jako osiedle dzielnicy Nowa Huta. Od 1991 osiedle jest częścią Dzielnicy XVII.

Obecnie na terenie osiedla znajdują się: 2 sklepy spożywczo-przemysłowe, piekarnia, Ośrodek Kultury, zakład blacharski, kilka zakładów samochodowych, zakład instalacji wodnych i kanalizacyjnych oraz park. Mieści się tu także plac zabaw, boisko i kort. Znajduje się tu kaplica rzymsko-katolicka parafii św. Grzegorza w Ruszczy.

Cmentarz kalwiński[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się w zachodnim krańcu wsi, na wzgórzu, w kępie drzew. Jego środkową część stanowi tzw. Kopiec Lutrów, wysoki na ok. 4 m, kryjący komorę grobową Żeleńskich, założony przez pułkownika Marcjana Żeleńskiego w 1787. Na kopcu stoi pięciometrowej wysokości obelisk, wykonany z kamienia ciosowego, na którego szczycie umieszczona jest również kamienna urna. Wokół kopca zachowało się kilka nagrobków: klasycystyczny sarkofag Ludwika Dębickiego (syna), oficera wojsk polskich, postument z kolumną, na której umieszczona jest urna-grób Ludwika Dębickiego (syna), autora książki o powstaniu listopadowym, zmarłego w 1843, groby Joanny Aramowej i Karoliny Kempińskiej. Kilka cennych nagrobków nie posiada napisów, na jednym z nich umieszczony jest drewniany, rzeźbiony krzyż, wsparty na drewnianej kolumnie. Kilka lat temu cmentarzyk został odrestaurowany (m.in. z powrotem ustawiono na kopcu obelisk, który się przewrócił w 1972).

Dwór[edytuj | edytuj kod]

Dwór

W 1787 wybudowano barokowo-klasycystyczny dwór. Był to budynek modrzewiowy, otynkowany, parterowy, posiadał rzut prostokątny. Układ wnętrza był dwutraktowy, mansardowy dach pokryty był gontem. W 1953 rozebrano go ze względu na bardzo zły stan. Obecnie stojący dwór został zaprojektowany w 1902 przez Tadeusza Stryjeńskiego dla hr. Władysława Mycielskiego. Był on połączony ze starym dworem jednym skrzydłem. Jest to historyzujący budynek modernistyczny, piętrowy, zbudowany z cegły i z piaskowca, ze ścianami zewnętrznymi zdobionymi zendrówką. Od frontu, nad głównym wejściem zachował się herb rodziny Mycielskich. Aktualnie w dworku mieści się kaplica, świetlica i mieszkania prywatne. Wewnątrz zachowały się stare piece kaflowe, posadzki i kafelki w łazienkach – resztki oryginalnego wyposażenia. Cały zespół pałacowy pierwotnie otoczony był parkiem w stylu angielskim. Znajdowały się w nim dwa stawy i rosły rzadkie gatunki drzew. Park zachował się we fragmentach. Zespół pałacowo-parkowy został wpisany 26 listopada 1980 do rejestru zabytków miasta Krakowa pod nr A-604[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków Krakowa i Gminna ewidencja zabytków (pol.). bip.krakow.pl, 2016-03-07. [dostęp 2016-06-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Lempart: Łuczanowice. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2008, seria: Zapomniane dziedzictwo Nowej Huty. ISBN 978-83-7577-012-4.
  • Praca zb.: Szkice z dziejów Łuczanowic. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2009, seria: Dzieje Nowej Huty. ISBN 978-83-7577-060-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]