Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Ilustracja
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera - widok ogólny.
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Lokalizacja Żerań (Warszawa)
Dane techniczne
Długość 104 m
Szerokość 12 m
Wrota zasuwy płaskie
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera
Ziemia52°17′48,163″N 20°59′17,740″E/52,296712 20,988261
Strona internetowa śluzy

Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera (Śluza Żerań) – wybudowana wraz z Kanałem Żerańskim śluza na drodze wodnej z warszawskiej Wisły nad Jezioro Zegrzyńskie. Nosi imię Tadeusza Tillingera, polskiego inżyniera hydrotechnika.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Napełnianie komory śluzy

Budowla jest śluzą jednokomorową. Jej całkowita długość wynosi 104 metry (przy wymiarach komory 85 m × 12 m). Nie ma wrót, lecz zasuwy płaskie, z uwagi na występujące na Wiśle stany wody wyższe niż na Kanale Żerańskim. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe jest utrzymywanie piętrzenia wody zarówno od strony Kanału Żerańskiego, jak i od strony Wisły, gdy w czasie wezbrań poziom wody w rzece jest wyższy od poziomu wody w Jez. Zegrzyńskim[a][1][2]. Tego rodzaju rozwiązanie czyni z niej śluzę o charakterze unikatowym[3]. Obydwie głowy śluzy oraz komora są konstrukcji betonowej, dozbrojonej. Komora śluzy, o głębokości 10 m, składa się z 5 sekcji, w dwóch z nich znajdują się galerie, połączone w płycie dna odcinkami kanału dobiegowego, służące do napełniania i opróżniania śluzy wodą. Zamknięcia obydwu głów stanowią płaskie, stalowe zasuwy, uszczelniane elementami drewnianymi. Dla ułatwienia przesuwania podwieszone są one na rolkach do zwodzonych, stalowych belek mostowych. Każda zasuwa jest napędzana niezależnie silnikami elektrycznymi, mechanizm przesuwu stanowi łańcuch Galla, ponadto istnieje możliwość ręcznego jej przesuwania przy pomocy mechanizmu korbowego. Czas przesuwania zapory przez napęd elektryczny: 2 min, ręcznie (przy dwóch osobach dla każdej z zasuw): 115 min. Po przesunięciu zasuw do wnęk bocznych następuje podniesienie mostu zwodzonego, leżącego nad zasuwami. Mechanizm podnoszenia mostu był elektryczny oraz, jako rezerwowy, ręczny. Czas podnoszenia mostu zwodzonego przy napędzie elektrycznym: 0,5 min, ręcznie: 18 min. Po remoncie w 1993 roku napęd elektryczny zmieniono na hydrauliczny.[1]. Pulpit sterowniczy śluzy znajduje się w trzypiętrowej wieży znajdującej się przy śluzie. W wieży tej znajdują się również pomieszczenia obsługi i biura regionalnego nadzoru wodnego. Po obydwu stronach śluzy znajdują się awanporty ze stanowiskami cumowniczymi[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Śluzę uruchomiono w 1963 roku, wraz z Kanałem Żerańskim i Stopniem Wodnym Dębe tworzy ona warszawski węzeł wodny[2][4]. Śluza nosi imię inż. Tadeusza Tillingera, który był autorem koncepcji utworzenia połączenia żeglugowego od Żerania do Zegrza, oraz autorem wielu innych projektów hydrotechnicznych[1]. Śluza była intensywnie eksploatowana w latach 60. i 70. XX wieku jako droga transportu kruszywa i zboża. Obecnie największe znaczenie ma dla ruchu turystycznego. W sezonie letnim codziennie korzysta z niej statek, obsługujący połączenie pomiędzy cyplem Czerniakowskim a Serockiem. W latach 1986-87 było około 3200 śluzowań rocznie, w latach 2003-2004: 730-750, w 2011 – około 1000[5][4].

W 2005 przy śluzie prowadzono prace remontowe.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zwykle śluzy mają zasuwy dwuczęściowe, uszczelniane przez docisk mas wody, i mogą pracować przy przepływie wody tylko w jednym kierunku. W związku z tym, że poziom wody po obydwu stronach śluzy żerańskiej jest zmienny (zwykle jest wyższy o ok. 180 cm po stronie Kanału, ale w trakcie wezbrań bywa wyższy o kilka metrów po stronie Wisły) i tym samym zmienny jest kierunek przepływu wody, musiano zastosować rozwiązanie zapewniające szczelność w obydwu kierunkach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Edward Figauzer: Kanał i port Żerański. W: Andrzej Sołtan: Historia Białołęki i jej dzień dzisiejszy.. Warszawa: BOK, 2007, s. 501-506. ISBN 83-917635-1-X.
  2. a b Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie: Kanał Żerański. warszawa.rzgw.gov.pl. [dostęp 2016-02-18].
  3. Grzegorz Lisicki: Co się dzieje z naszą Wisłą? Dziś to dziki śmietnik. gazeta.pl, 2012-04-08. [dostęp 12 lipca 2012].
  4. a b Joanna Kiwilszo: Śluza Żerań. W: Nowa Gazeta Praska [on-line]. ngp.pl. [dostęp 12 lipca 2012].
  5. ZTM: Statek do Serocka (pol.). ztm.waw.pl, 2015. [dostęp 5 maja 2015].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]