Posługa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Święcenia niższe)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Posługa (łac. ministerium; dawniej święcenia niższe, w tradycji wschodniej chirotesja) – w chrześcijaństwie jest to urząd powierzany przez biskupa (rzadziej też przez prezbitera) wiernemu, który ma pełnić określone zadania w Kościele (w liturgii i poza nią).

W świadomości katolickiej posługi odróżnia się od święceń sakramentalnych (które udzielane są przez nałożenie rąk), podobnie, jak w Kościołach prawosławnych odróżnia się chirotesję od chirotonii[1]. Ceremonia (obrzęd) wprowadzenia w posługę nazywa się obecnie ustanowieniem (łac. institutio)[2]. Posługi obowiązujące obecnie w całym Kościele rzymskokatolickim to lektorat oraz akolitat[3]. W Kościołach prawosławnych oraz Katolickich Kościołach Wschodnich praktykuje się udzielanie posług lektora oraz subdiakona.

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Udzielanie posługi lektoratu w bazylice w Katowicach-Panewnikach w 2012
Udzielanie posługi akolitatu w bazylice w Katowicach-Panewnikach w 2012

Chrześcijaństwo czasów starożytnych znało i praktykowało szereg ustanowień (łac. institutiones), do których zaliczano takie stany w Kościele, jak wyznawcy, wdowy, lektorzy, dziewice, subdiakoni, egzorcyści (uzdrawiający), akolici, ostiariusze oraz doktorzy[4].

Gdy około piątego wieku drobniejsze urzędy kościelne (ostiariat, lektorat, egzorcystat, akolitat i subdiakonat) stały się wyłącznie stopniami prowadzącymi do kapłaństwa, nazwano jest święceniami niższymi, dla odróżnienia od święceń wyższych (diakonatu, prezbiteratu i biskupstwa), związanych z posługą sakramentalną[5]. Święceń niższych nigdy nie udzielano przez nałożenie rąk, ale przez wręczenie przedmiotu oznaczającego dany urząd (np. lektor otrzymywał księgę czytań biblijnych).

Za papieża Aleksandra II (1061-1073), subdiakonat zaliczono w Kościele łacińskim do święceń wyższych[6]. Powodem było składanie przez kandydatów przyrzeczenia życia w celibacie i odmawiania brewiarza. Kolejnym argumentem było posługiwanie subdiakonów bezpośrednio przy ołtarzu i powierzenie im troski o naczynia liturgiczne. Teologicznie urząd ten nigdy nie wchodził w zakres świętej hierarchii (do której należeli diakoni, prezbiterzy i biskupi)[7].

Aż do Soboru Watykańskiego II w całym Kościele łacińskim obowiązywały posługi ostiariatu, lektoratu, egzorcystatu, akolitatu oraz subdiakonat. Ostiariat, lektorat, egzorcystat i akolitat nazywano przed tą reformą święceniami niższymi, a subdiakonat zaliczano do świeceń wyższych. To zaliczenie subdiakonatu do święceń wyższych było wyłącznie rozwiązaniem prawnym, wynikającym z przyjęcia przez subdiakonów celibatu i obowiązku modlitwy brewiarzowej. Natomiast teologicznie subdiakonat, tak jak pozostałe jak w/w urzędy, nie wchodził w zakres świętej hierarchii (do której należeli diakoni, prezbiterzy i biskupi)[8].

15 sierpnia 1972 papież Paweł VI dokonał odnowy posług w swoim motu proprio Ministeria Quaedam. Dokument ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1973.

Zgodnie z wolą papieża, posługi obowiązujące obecnie w całym Kościele łacińskim to lektorat oraz akolitat, przy czym Konferencje Biskupów mogą wnioskować do Stolicy Apostolskiej o zachowanie lub wprowadzenie innych (nowych) posług[9]. Jednocześnie papież zakazał używania terminu święcenia niższe, jako nieodpowiadającego prawdzie i współczesnej umysłowości[10].

Posługi udzielane są przez ordynariusza (biskupa lub wyższego przełożonego zakonnego) za pomocą stosownego obrzędu liturgicznego[11]. Z uwagi na tradycję Kościoła, lektorat i akolitat są obecnie zastrzeżone wyłącznie dla mężczyzn[12].

Posługi lektora i akolity powierza się na stałe. Ponadto muszą je przyjąć i przez pewien czas wykonywać kandydaci do święceń diakonatu (zarówno stałego, jak i przejściowego - na drodze do kapłaństwa).

W niektórych wspólnotach katolickich, przywiązanych do nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego, alumnom seminariów udzielane są przed diakonatem posługi ostiariatu, lektoratu, egzorcystatu, akolitatu oraz subdiakonat, i to z zachowaniem rubryk tradycyjnego Pontyfikału.

Pod nieobecność ustanowionego lektora i akolity, wykonywanie ich funkcji liturgicznych powierza się odpowiednio przygotowanym wiernym świeckim. Mogą być to np. ministranci, ministranci słowa Bożego (tzw. lektorzy promowani), nadzwyczajni szafarze Komunii Świętej, mistrz ceremonii (ceremoniarz) oraz animator liturgiczny[13].

Ostiariusz[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ostiariusz.

Ostiariusz ustanawiany był do pilnowania drzwi do świątyni oraz dzwonienia na nabożeństwa. Posługa ta bywa udzielana w środowiskach przywiązanych do nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego.

Lektor[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lektor (posługa kościelna).

Lektor ustanawiany jest do czytania słowa Bożego w zgromadzeniu liturgicznym. Posługa ta obowiązuje w całym Kościele powszechnym.

Egzorcysta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Egzorcysta.

Egzorcysta ustanowiany był do przeprowadzania egzorcyzmów. Obecnie obowiązki w tym zakresie pełnią wyłącznie kapłani. Posługa ta bywa udzielana w środowiskach przywiązanych do nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego.

Akolita[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Akolita.

Akolita ustanawiany jest do pomocy kapłanowi i diakonowi w sprawowaniu liturgii. Posługa ta obowiązuje w całym Kościele powszechnym. Papież Paweł VI powierzył akolitom część obowiązków, które dawniej należały do subdiakonów, a także przywrócił część funkcji, które odebrano akolitom na przestrzeni wieków (udzielanie Komunii św. jako szafarz nadzwyczajny).

Kościoły prawosławne oraz Katolickie Kościoły wschodnie[edytuj | edytuj kod]

Posługi (chirotesje) udzielane zgodnie ze zwyczajem Kościołów wschodnich to lektor (cztiec) oraz subdiakon (ippodiakon).

Niektóre funkcje liturgiczne mogą w czasie Liturgii sprawować świeccy ministranci, nazywani w Prawosławiu paramonarami, ponomarami lub prysłużnikami. Bez uzyskania chirotesji mogą oni m.in. podawać prezbiterowi kadzielnicę, świecę i księgi, wynosić świece, bić w dzwony, podawać prosfory i wino po Eucharystii, a także wykonywać inne czynności w czasie nabożeństwa[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. zob. Bogusław Nadolski, Posługi liturgiczne: Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1203-1205.
  2. por. Obrzęd ustanowienia w posłudze lektora, Watykan 1973; por. Obrzęd ustanowienia w posłudze akolity, Watykan 1973.
  3. List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, pkt IV.
  4. por. Bogusław Nadolski, Sakrament święceń (Sacramentum ordinis), s. 1410: Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1404-1429.
  5. por. Bogusław Nadolski, Posługi liturgiczne: Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1203-1205; zob. Statua Ecclesiae antiqua, can. 92.
  6. por. Władysław Szafrański, Święcenia w prawie kanonicznym.
  7. por. Codex Iuris Canonici, can. 949, Watykan 1917.
  8. por. Codex Iuris Canonici, can. 949, Watykan 1917.
  9. List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, Wprowadzenie.
  10. List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, Wprowadzenie; Tamże, pkt II.
  11. List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, pkt IX.
  12. List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, pkt VII.
  13. por. Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium duszpasterstwa służby liturgicznej, Kraków 2009.
  14. http://www.old.cerkiew.pl/prawoslawie/text.php?id=248

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogusław Nadolski, Posługi liturgiczne: Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1203-1205.
  2. Bogusław Nadolski, Sakrament święceń (Sacramentum ordinis): Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1404-1429.