Ksiądz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy duchownego chrześcijańskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Ksiądz katolicki Kazimierz Panuś (prezbiter) w stroju duchownym
Ksiądz luterański w todze liturgicznej
Ksiądz ewangelicki Jerzy Samiec w todze liturgicznej

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Cerkwi prawosławnej potoczne określenie prezbitera[1] albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Pochodzenie słowa[edytuj | edytuj kod]

Samo słowo „ksiądz” wywodzi się ze słowiańskiego kъnędzь i pierwotnie termin ten oznaczał naczelnika plemiennego (z tego samego źródła wywodzą się rosyjskie kniaź, czeskie kníže czy południowosłowiańskie knez). Słowo kъnędzь do słowiańskiego zostało zapożyczone z germańskiego kuning – „książę, naczelnik plemienny” (kuning → kŭnęgŭ → kъnęgъ → kъnędzь). W polszczyźnie słowo uległo dalszym przekształceniom (zanik jerów, zmiana nagłosowego kń- w kś- itd).

Ksiądz prawosławny Jan Antonowicz (pot. pop) w stroju liturgicznym

We wczesnym średniowieczu zaczęto tak określać ludzi możnych i wpływowych. Mianem tym nazywano później też niekoronowanych władców jako odpowiednik łacińskiego słowa dux (dziś w tym znaczeniu polska forma książę, która pierwotnie znaczyła młodego władcę – książę od ksiądz (władca) jak koźlę od kozieł czy chłopię od chłop).

Znaczenie „duchowny” jest najpóźniejsze (prawdopodobnie przyszło do polszczyzny pod wpływem czeskim) i z początku było stosowane jedynie wobec biskupów (zwanych wówczas często książętami Kościoła). Z czasem jej zakres, rozszerzony został na wszystkich duchownych (w tym również niekatolickich).

Inne określenia duchownych[edytuj | edytuj kod]

W niektórych wyznaniach chrześcijańskich spotykane są też inne określenia duchownych, takie jak pastor (łac. pasterz), starszy, kapłan (mariawici), minister bądź ojciec.

Pop[edytuj | edytuj kod]

Popularne określenie księdza prawosławnego pop (na skutek propagandy bolszewickiej słowo to nabrało w niektórych krajach pejoratywnego znaczenia i współcześnie jest uważane za obraźliwe[2]) jest słowem ogólnosłowiańskim, od popъ -a, stąd też w węgierskim pap, zapożyczone prawdopodobnie ze s-w-n. pfaffo „kapłan”. W języku staropolskim słowu ksiądz odpowiadał właśnie pop (np. w Psałterzu floriańskim 70, 77; 109,5; 131,9; 131,17, czy Pirzwy pop LasotaSylwester I [pirzwy – pierwszy, Lasota – od łac. silvester – leśny] w „Pieśni o Wiklefie”) do II połowy XIV wieku w Małopolsce i na Śląsku i do pierwszej połowy XVI wieku w Wielkopolsce i Mazowszu; w XVI–XVII w. było też nazwaniem figury (gońca) w szachach np. Pop jeden słucha Królowej spowiedzi...Jan KochanowskiSzachy”; stąd liczne w Polsce nazwy miejscowe typu Popowice czy Popowo[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ksiądz - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-06-07] (pol.).
  2. Prawosławny Serwis Internetowy
  3. Andrzej Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. II: K-P, Agata Mrozowska (red.), Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000, s. 698-699, ISBN 83-01-13019-9, OCLC 749765283.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]