Święty Franciszek otrzymujący stygmaty (obraz El Greca z 1580)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Święty Franciszek
otrzymujący stygmaty
Ilustracja
Autor El Greco
Rok wykonania 1580
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 108 × 83 cm
Muzeum Meadows Museum

Święty Franciszek otrzymujący stygmaty (typ II Pidal) – obraz olejny przypisywany hiszpańskiemu malarzowi pochodzenia greckiego Dominikosowi Theotokopulosowi, znanemu jako El Greco, przedstawiający św. Franciszka z Asyżu i znajdujący się w Meadows Museum w Dallas[1]. Obraz jest sygnowany greckimi literami poniżej czaszki: doménikos theotokópolis e’poíei. Według Harolda Wetheya jest to jedyny oryginalny obraz przedstawiający ten typ franciszkańskich obrazów[2].

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Święty jest przedstawiony w momencie otrzymania stygmatów. Franciszek jest ukazany od kolan, pochylony do przodu, zwrócony trzy czwarte w kierunku jasnego, bijącego z lewej strony światła, wpatrzony w niebo, ma łzy w oczach[3]. Jego postać jest nienaturalnie wydłużona, rozłożone ręce skierowane są ku promieniom świetlnym. Szatę świętego stanowi habit zakonny z szerokimi pofałdowanymi rękawami i kołnierzem z kapturem, przepasany podwójnym sznurem z węzłem[4]. Modelunek jest miękki, choć w sposobie ujęcia postaci można dostrzec uproszczenia i geometryzację nawiązującą jeszcze do wcześniejszego obrazu Męczeństwo świętego Maurycego[3]. W tle widoczny jest zarys góry La Verna. Pod prawą ręką Franciszka znajduje się czaszka[4].

Do obrazu, podobnie jak i do wszystkich innych z serii franciszkańskiej pozował El Grecowi ten sam mężczyzna o ostrych rysach. Pierwszy raz model pojawił się na obrazie z kolekcji Arnualda Dorii z Paryża w 1577 roku lub według Gudiola już w 1570[5]. Obraz jest różnie datowany: Manuel Cossio datuje go na lata 1584–1594, August Mayer na lata 1579–1582, José Camón Aznar datuje na rok 1580, a Halldor Soehner podaje lata 1578–1580.

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku obraz znajdował się w kolekcji Dalborgo de Primo w Madrycie, następnie w kolekcji markiza Pedra Pidala w Madrycie, od której ten typ przedstawień św. Franciszka wziął swoją nazwę[2].

Inne wersje obrazu[edytuj | edytuj kod]

Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, obraz z Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach

José Gudiol[6] oraz José Camón Aznar[7] w swoich pracach nad twórczością El Greca przeanalizowali ponad 130 różnych przedstawień św. Franciszka. Z nich wydzielili prace oryginalne pędzla El Greca od tych powstałych w jego pracowni lub na przełomie całego XVII wieku, lub później.

Gudiol w swojej monografii z 1983 roku wymienia jeszcze dwie inne wersje św. Franciszka autorstwa El Greco:[8]:

  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatyok. (1579–1586), 57 × 44 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatyok. (1579–1586), 43 × 34 cm, dawniej Milicua Collection, Barcelona (obecne miejsce przechowywania nieznane)

Harold Wethey wszystkie inne kopie przedstawienia Franciszka, z wyjątkiem tej z pierwotnej kolekcji Pidala, kwalifikuje jako prace powstałe w pracowni El Greca lub kopie (włącznie z tą z Bilbao). W swojej dwutomowej monografii wyróżnia dziewięć wersji obrazu[9]:

  • Święty Franciszek otrzymujący stygmaty1585–1590, 101 × 76 cm, Eskurial (kaplica)
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 104 × 80 cm, kol. prywatna, Sztokholm
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 122 × 104 cm, nieznana lokalizacja
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 114 × 105 cm, National Gallery of Art w Dublinie
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatyII poł. XVII, 141 × 110 cm, Museo Municipal de San Telmo
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 109 × 81 cm, Institite of Arts w Detroit
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 96 × 84 cm, Rijksmuseum
  • Święty Franciszek otrzymujący stygmatypocz. XVII, 95 × 73 cm, kol. prywatna

Pozostałe wersje:

W 1964 roku w Kosowie Lackim, dwie historyczki sztuki Izabella Galicka i Hanna Sygietyńska, odkryły obraz będący jedną z wersji świętego Franciszka przypisywany El Grecowi lub jego warsztatowi. 30 września 1974 roku komisja Ministerstwa Kultury i Sztuki powołana przez ministra Józefa Tejchmę potwierdziła, że obraz jest oryginalnym dziełem El Greca[10]. Od 15 października 2004 roku Ekstaza świętego Franciszka jest prezentowana na ekspozycji stałej Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach[11]. Obraz z Siedlec nie występuje w obcojęzycznych katalogach i monografiach poświęconych twórczości El Greco.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Past Exhibitions – The Abelló Collection: A Modern Taste for European Masters (ang.). Meadows Museum. [dostęp 2019-03-10].
  2. a b Wethey 1962 ↓, s. 118.
  3. a b Gudiol 1983 ↓, s. 108.
  4. a b Mirończuk 2014 ↓, s. 159 (PDF – 80).
  5. Kowalska 2018 ↓, s. 67.
  6. J. Gudiol, Iconography and Chronology in El Greco’s Paintings of St. Francis, „The Art Bulletin” XLIV, Sept. 1962, no. 3, p. 195–203; idem, Domenikos Theotokopoulos. El Greco 1541–1614, New York 1973, p. 142–152.
  7. J. Camón Aznar, Dominico Greco, Madrid 1950, I, p. 525–565, II, p. 1383–1388.
  8. Gudiol 1983 ↓, s. 344.
  9. Wethey 1962 ↓, s. 219–220.
  10. Mirończuk 2014 ↓, s. 165 (PDF – 83).
  11. Dariusz Dybciak: Siedlecki „El Greco” rusza w świat. W: Oficjalna strona Miasta Siedlce. Urząd Miasta Siedlce, 2014-02-21.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Mirończuk. Arcydzieło El Greca Ekstaza św. Franciszka. „Teologiczne Studia Siedleckie”. Rok XI, s. 153–168 (PDF – 77–85), 2014. Kazimierz Matwiejuk (red. nacz.). Siedlce: Wyższe Seminarium Duchowne im. Jana Pawła II Diecezji Siedleckiej. ISSN 1733-7496. [dostęp 2017-02-01]. 
  • Harold E. Wethey: El Greco and his school. Nowy Jork: Princenton University Press, 1962.
  • José Gudiol: The complete painting of El Greco. Nowy Jork: Greenwich House, 1983. ISBN 0-517-404990.