Świbka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Świbka
Ilustracja
świbka morska (l.) i świbka błotna (p.)
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina świbkowate
Rodzaj świbka
Nazwa systematyczna
Triglochin Riv. ex L.
Sp. Pl. 338 (1753)
Typ nomenklatoryczny
Triglochin palustris L.[2]
Synonimy

Juncago Ség.
Junago Tourn. ex Moench
Tristemon Raf.
Abbotia Raf.
Cycnogeton Endl.
Maundia F.Muell.
Hexaglochin Nieuwl[3].

Świbka morska
Kwiatostan świbki morskiej

Świbka (Triglochin Riv. ex L.) – rodzaj roślin należący do rodziny świbkowatych (Juncaginaceae Rich.), obejmujący 32 gatunki występujące niemal na całym świecie, z czego dwa w Polsce: świbka błotna i świbka morska[4].

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów τρεῖς (treis – trzy) i γλωχίν (glochin – szpic)[5] i odnosi się do kształtu owoców tych roślin[6].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Świbka jest rodzajem kosmopolitycznym, występującym na całym świecie. Jedynymi regionami nie zasiedlonymi przez przedstawicieli tego rodzaju są Makaronezja, zachodnia i północno-wschodnia Afryka tropikalna, wyspy środkowego Atlantyku, wyspy zachodniego Oceanu Indyjskiego, Półwysep Arabski, Indochiny, Azja Południowo-Wschodnia, wyspy Pacyfiku, Ameryka Środkowa, północna Ameryka Południowa i Antarktyka[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Smukłe rośliny sitopodobne, tworzące kolonie[7].
Łodyga
Grube kłącze. Korzenie niekiedy tworzą bulwy korzeniowe[5].
Liście
Przeważnie wyłącznie liście odziomkowe, równowąskie[7], wzniesione, tworzące pochwę liściową z języczkiem, wierzchołkowo całobrzegim lub dwuklapowym[5].
Kwiaty
Kwiaty obupłciowe, krótko szypułkowe, trójkrotne, zebrane w kłosopodobne grono wyrastające na głąbiku. Okwiat pojedynczy, 6-listkowy. Listki położone w 2 okółkach, żółtawozielone, muszlowate. Pręciki 4 lub 6, o niemal siedzących, jajowatych[7] główkach. Słupków 6, z czego 3 płodne i 3 jałowe lub 6 płodnych[5], zrośnięte, rozdzielające się w okresie kwitnienia[7]. Zalążnie jednokomorowe, jednozalążkowe. Szyjki słupka nieobecne[5].
Owoce
Kuliste do równowąskich rozłupnie, 3- lub 6-rozłupkowe. Rozłupki jednonasienne[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Byliny, wodne lub bagienne, geofity lub hemikryptofity[3].
Siedlisko
Tereny podmokłe, głównie nadmorskie[8]. Świbka morska jest gatunkiem charakterystycznym (ChAss) zespołu Triglochino-Glaucetum maritimae w klasie halofilnych łąk lub szuwarów w supralitoralu zbiorników wód słonych i słonawych. Świbka błotna jest gatunkiem charakterystycznym (ChCl) klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae, obejmującej niskoturzycowe zbiorowiska łąk bagiennych, emersyjne darniowe torfowiska przejściowe i niskie oraz dolinkowe fazy torfowisk wysokich[9].
Cechy fitochemiczne
Niektóre gatunki zawierają silnie toksyczny cyjanowodór[8].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 12[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd żabieńcowce Alismatales, rodzina świbkowate Juncaginaceae[1].
Gatunki flory Polski[4]
Pozostałe gatunki[3]

Zaliczany tu australijski gatunek Triglochin triglochinoides (F.Muell.) Druce wyodrębniony został w osobny rodzaj i przypisano mu nazwę Maundia triglochinoides F.Muell.[10] W systemie APG IV (2016) podkreślono odrębność tej rośliny wydzielając ją w osobną rodzinę – Maundiaceae Nakai, Chosakuronbun Mokuroku [Ord. Fam. Trib. Nov.]: 213. 20 Jul 1943[11].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nasiona niektórych gatunków świbki są jadalne. Indianie używają pieczonych nasion jako substytutu kawy[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-12-13].
  2. Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 2011-01-26].
  3. a b c d Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-05].
  4. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. a b c d e f g Flora of North America. Vol. 22: Juncaginaceae. [dostęp 2011-02-05].
  6. D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 386. ISBN 978-0-521-86645-3.
  7. a b c d Flora of Pakistan: Juncaginaceae. [dostęp 2011-02-05].
  8. a b D. J. Mabberley: Mabberley's plant-book: a portable dictionary of plants, their classification and use. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 446. ISBN 978-0-521-82071-4.
  9. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Państ. Wydawnictwo Nauk., 1984. ISBN 83-01-05286-4.
  10. http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-308217?ref=tpl1. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-10-11].
  11. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  12. Daniel E. Moerman: Native American ethnobotany. Portland, Or.: Timber Press, 1998, s. 568. ISBN 978-0-88192-453-4.