Žemaitė

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Žemaitė
Ilustracja
Imię i nazwisko Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė
Data i miejsce urodzenia 4 czerwca lub 23 maja 1845
Bukantė niedaleko Pługian
Data i miejsce śmierci 7 grudnia 1921
Mariampol
Narodowość litewska
Dziedzina sztuki Literatura
Epoka Powieść realistyczna

Žemaitė. właściwie Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė (ur. 4 czerwca lub 23 maja 1845 w Bukantė niedaleko Pługian, zm. 7 grudnia 1921 w Mariampolu) – litewska pisarka i działaczka społeczna[1]. Uznawana za jedną z najwybitniejszych przedstawicielek realizmu krytycznego[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzinny dom Žemaitės - obecnie Žemaitės memorialinis muziejus

Urodziła się w spolonizowanej litewskiej rodzinie szlacheckiej. Rodzice wychowali ją, oraz 3 pozostałe córki, w języku i kulturze polskiej. Nie pozwalali uczyć się języka litewskiego oraz bawić z dziećmi litewskich chłopów pańszczyźnianych.

Nie odebrała formalnej edukacji. W dużej mierze była samoukiem (czytała dużo książek)[3].

Była, wraz z rodziną, zaangażowana we wspieranie powstania styczniowego[3].

W 1865 roku poślubiła byłego powstańca Laurynasa Žymantasa, mężczyznę z niższej warstwy społecznej[3]. Mieli siedmioro dzieci[3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pisała powieści, opowiadania, sztuki teatralne oraz artykuły publicystyczne w obronie praw kobiet[1][2].

Pisać zaczęła dzięki wsparciu Povilasa Višinskisa, litewskiego pisarza i działacza politycznego. Debiutowała w roku 1894 opowiadaniem Rudens vakaras (Wieczór jesienny)[3].

Do jej najbardziej znanych dzieł należą: cykle opowiadań:

  • Laimė nutekėjimo (1896-1898) - realistyczny obraz życia wiejskiego, w których znajdują się wątki autobiograficzne, np. dotyczące nieudanego życia małżeńskiego[2]:
    • Marti (1896);
    • Petras Kurmelis (1896-1898);
    • Topylis (1897);
    • Neturėjo geros motynos (1895);
    • Sutkai (1891);
    • Sučiuptas velnias (1898);

oraz:

  • Paveikslai (1899-1901);

dramaty:

  • Trys mylimos (1897);
  • Piršlybos (1898);
  • Mūsų gerasis (1899);
  • Valsčiaus sūde (1900);

oraz dramaty napisane wspólnie z Gabrielą Petkevičaitė-Bitė:

  • Velnias spąstuose (1899);
  • Litvomanai (1901).

Przekłady na język polski[edytuj | edytuj kod]

Jej opowiadania były tłumaczone na język polski (wraz z innymi autorami litewskimi) w zbiorach:

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Angażowała się w obronę praw kobiet pisząc artykuły publicystyczne[1], a w 1907 roku uczestniczyła w Kownie w pierwszym zjeździe litewskich kobiet[3].

W czasie I Wojny Światowej wyemigrowała przez Rosję do USA, gdzie zaangażowała się w zbieranie funduszy na rzecz ofiar wojny[3].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Rodzinny dom pisarki zamieniony został na muzeum poświęcone jej pamięci - Žemaitės memorialinis muziejus[4].

Na jej cześć nazwany został plac w Wilnie - plac Žemaitė, położony przy reprezentacyjnym Prospekcie Giedymina. Ustawiony na nim został pomnik Žemaitė autorstwa Petrasa Aleksandravičiusa. Jej imieniem nazwana został również jedna z ulic Wilna.

Wizerunek Žemaitė na banknocie o nominale 1 lita
Wizerunek Žemaitė na znaczku pocztowym

Jej wizerunek znalazł się na:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Jolanta Skrunda (red.): Pisarze Świata. Słownik encyklopedyczny.. Wyd. 2 zm. i rozsz.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 699-700. ISBN 83-01-12776-7. (pol.)
  2. a b c prof. dr hab. Julian Maślanka (red.): Encyklopedia Literatury Światowej. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2005, s. 987-988. ISBN 83-7435-076-8. (pol.)
  3. a b c d e f g Tłumacz i lektor języka litewskiego - Znani ludzie (pol.). 2016-06-04. [dostęp 2016-07-15].
  4. Žemaičių dailės muziejus (lit.). 2012. [dostęp 2016-07-15].