Biblioteka Narodowa Łotwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblioteka Narodowa Łotwy
ilustracja
Państwo  Łotwa
Miejscowość Ryga
Adres 3 Mūkusalas Street,
Ryga, LV-1423
Dyrektor Andris Vilks
Data założenia 1919 (Państwowa Biblioteka Łotwy)
1991 (Biblioteka Narodowa Łotwy)
Położenie na mapie Rygi
Mapa lokalizacyjna Rygi
Biblioteka Narodowa Łotwy
Biblioteka Narodowa Łotwy
Położenie na mapie Łotwy
Mapa lokalizacyjna Łotwy
Biblioteka Narodowa Łotwy
Biblioteka Narodowa Łotwy
Ziemia56°56′27″N 24°05′48″E/56,940833 24,096667
Strona internetowa
Wnętrze gmachu Biblioteki Narodowej Łotwy
Sala koncertowa w gmachu Biblioteki Narodowej Łotwy

Biblioteka Narodowa Łotwy (łot. Latvijas Nacionālā bibliotēka (LNB)) – łotewska biblioteka narodowa z siedzibą w Rydze, narodowa instytucja kultury podlegająca Ministerstwu Kultury, założona jako Państwowa Biblioteka Łotwy w 1919 roku, po włączeniu Łotwy w skład ZSRR, działała jako Biblioteka Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej a po odzyskaniu niepodległości, od 1992 roku, funkcjonuje jako Biblioteka Narodowa Łotwy.

Gromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne – jej zbiory woluminów obejmują 4,5 miliona egzemplarzy. Ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego.

Od 2014 roku mieści się w nowoczesnym gmachu nad Dźwiną, zaprojektowanym przez Gunnara Birkertsa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka została ustanowiona jako Państwowa Biblioteka Łotwy (łot. Latvijas Valsts Bibliotēka) dekretem rady ministrów Republiki Łotwy z dnia 29 sierpnia 1919 roku[1]. W grudniu 1919 roku uzyskała prawo do otrzymywania dwóch egzemplarzy obowiązkowych[1][2].

Pierwszym dyrektorem biblioteki został bibliotekarz, badacz literatury i bibliograf Jānis Misiņš (1862–1945)[1]. Misiņš był również nominowany dyrektorem Centralnej Biblioteki Łotwy (Latvijas Centrāla bibliotēka (LCB)) powołanej do życia 3 kwietnia 1919 roku przez komunistyczne władze Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej – choć biblioteka ta nigdy nie podjęła działalności z uwagi na zmiany ustrojowo-polityczne, to po włączeniu Łotwy w skład ZSRR, data założenia tej właśnie biblioteki uznawana była za początek Biblioteki Państwowej[1].

Pierwsze zbiory zostały zgromadzone na bazie pozostałości po bibliotekach rosyjskich, kolekcji rozmaitych organizacji, szkół, sądów i osób prywatnych[1][2]. Większa część zbiorów pochodziła z biblioteki Gimnazjum Aleksandra w Rydze (ok. 5000), z Seminarium Kościoła Prawosławnego (ok. 18 tys.), ze zbiorów prywatnych rodzin von Pahlen oraz Lieven[2]. W lipcu 1920 roku biblioteka liczyła ok. 250 tys. egzemplarzy[2]. Utworzono wówczas dział bałtycki gromadzący materiały związane z regionem[2].

W 1926 roku biblioteka zakupiła zbiory księgarza i wydawcy Nikolaia Kymmela (1816–1905), obejmujące 11 tys. tomów, w tym część kolekcji rosyjskiego księgarza Aleksandra Filipowicza Smirdina[3]. W okresie 1939–1940, podczas wysiedleń mniejszości niemieckiej – Niemców bałtyckich, biblioteka przejęła zbiory organizacji niemieckich[4]. W 1940 roku zbiory biblioteczne wynosiły 1,7 miliona tomów[4].

Po zajęciu Łotwy przez Sowietów w 1940 roku, biblioteka została przekształcona na wzorzec radziecki, uzyskując prawo do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych z całego terenu ZSRR – w krótkim czasie jej zbiory powiększyły się do 2,4 miliona woluminów[4].

Po zajęciu Łotwy przez Niemcy w 1941 roku, biblioteka została zorganizowana na wzór pruski i przekształcona w Bibliotekę Krajową (łot. Zemes bibliotēka)[4]. W obliczu wkroczenia Armii Czerwonej Alfred Rosenberg rozkazał wywiezienie najcenniejszych zbiorów w głąb Niemiec[4]. Większa część tych zbiorów zaginęła, a 27 skrzyń z książkami z Łotwy odnalezionymi w magazynach Niemieckiej Biblioteki Narodowej zostało zwróconych Łotwie w 1992 roku[3].

Po włączeniu Łotwy w skład ZSRR biblioteka została włączona do radzieckiego systemu bibliotek i działała jako Biblioteka Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[3]. Wiele pozycji w językach obcych i w języku łotewskim zostało usuniętych lub zniszczonych[3]. Gromadzenie zbiorów zostało podporządkowane wytycznym państwa sowieckiego – zaprzestano gromadzenia literatury spoza bloku wschodniego i zerwano kontakty z placówkami zagranicznymi[3]. W 1966 roku biblioteka została nazwana imieniem Vilisa Lācisa – przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych Łotewskiej SRR (1940–1946) i premiera Łotewskiej SRR w latach 1946–1959[3]. Dopiero w okresie Pieriestrojki biblioteka miała więcej swobody decyzyjnej; w 1989 roku wróciła do swojej oryginalnej nazwy[3].

W 1991 roku, po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości, stała się Biblioteką Narodową Łotwy[3]. Otwarto „zbiory specjalne”, przywrócono wolny dostęp do informacji, zapoczątkowano i zintensyfikowano kontakty z placówkami zagranicznymi[4]. W 1995 roku udostępniono dla czytelników Bałtycką Bibliotekę Centralną utworzoną przez Oto Bonga (1918–2006)[5].

W 2014 roku biblioteka przeniosła się do nowoczesnego gmachu nad Dźwiną, zaprojektowanego przez Gunnara Birkertsa i wzniesionego w latach 2008–2014[6][5].

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka gromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne – jej zbiory woluminów obejmują 4.5 miliona egzemplarzy. Głównym celem biblioteki jest gromadzenie i propagowanie zbiorów literatury łotewskiej, materiałów o Łotwie i Łotyszach[7]. Kolekcja Letonica obejmuje ok. 67 tys. pozycji z całego świata[8].

W bibliotece znajduje się 52 tys. manuskryptów i druków rzadkich, m.in. dzieło Sebastiana Münstera „Cosmographiae...” wydane w Bazylei w 1550 roku, zawierające najstarszy znany tekst w języku łotewskim – „Ojcze naszJohanna Hasentödtera, a także najstarszy plan miasta Rygi[9][10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e David H. Stam: International Dictionary of Library Histories. Taylor & Francis, 2001, s. 526. ISBN 978-1-57958-244-9. [dostęp 2015-05-01]. (ang.)
  2. a b c d e Handbuch des personalen Gelegenheitsschrifttums in Europäischen Bibliotheken und Archiven Band 12. Olms Weidmann, 2004, s. 40. ISBN 3-487-11403-8. [dostęp 2015-05-01]. (niem.)
  3. a b c d e f g h David H. Stam: International Dictionary of Library Histories. Taylor & Francis, 2001, s. 527. ISBN 978-1-57958-244-9. [dostęp 2015-05-01]. (ang.)
  4. a b c d e f Handbuch des personalen Gelegenheitsschrifttums in Europäischen Bibliotheken und Archiven Band 12. Olms Weidmann, 2004, s. 41. ISBN 3-487-11403-8. [dostęp 2015-05-01]. (niem.)
  5. a b National Library of Latvia: Facts from NLL history (ang.). [dostęp 2015-05-01].
  6. National Library of Latvia: NLL building (ang.). [dostęp 2015-05-01].
  7. National Library of Latvia: NLL collections (ang.). [dostęp 2015-05-01].
  8. National Library of Latvia: Letonica (ang.). [dostęp 2015-05-01].
  9. National Library of Latvia: Rare books and manuscripts (ang.). [dostęp 2015-05-01].
  10. Bernhard Fabian: Handbuch deutscher historischen Buchbestände. Finnland, Estland, Lettand und Litauen. Georg Olms Verlag, 1998, s. 152. ISBN 978-3-487-41769-1. [dostęp 2015-05-01]. (niem.)