Alojzy Bunsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rzeźbiarza. Zobacz też: Alojzy Bunsch, scenograf.
Alojzy Bunsch, Wiedeń, lata 80. XIX wieku
Grób Alojzego Bunscha na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Alojzy Bunsch (ur. 13 marca 1859 w Orăștie (węg. Szászváros) w Siedmiogrodzie, zm. 23 maja 1916 w Krakowie) – polski rzeźbiarz i pedagog. Autor rzeźb o tematyce religijnej i portretowej. W swojej twórczości reprezentował historyzm, a w okresie późniejszym nawiązywał do secesji. Ojciec malarza Adama Bunscha i pisarza Karola Bunscha.

Życiorys[edytuj]

Naukę rzeźby rozpoczął pod kierunkiem Celestyna Hoszowskiego[1] w Wyższej Szkole Realnej we Lwowie[2]. Studia artystyczne ukończył w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu (1880-1883)[3] na wydziale rzeźby u Kaspara von Zumbuscha, autora wielu pomników wiedeńskich oraz u Edmunda Hellmera, jednego z głównych przedstawicieli wiedeńskiej secesji. W latach 1885-1887 pracował w zakładzie rzeźbiarsko-kamieniarskim E. Hausera w Wiedniu[4].

Był nauczycielem rysunku i rzeźby początkowo w Libercu (austr. Reichenberg), następnie w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem w latach 1888-1892[5]. W roku 1892 został nauczycielem, a potem profesorem Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie, gdzie pracował aż do roku 1916[6]. W latach 1894-1897 odbył podróże studyjne do Belgii i Holandii, dokształcał się także w pracowniach w Wiedniu, Berlinie, Monachium, Florencji i Rzymie, po czym otrzymał tytuł c. k. profesora. W roku 1901 wyjechał do Salzburga na specjalne studia zawodowe w dziedzinie szkolnictwa artystycznego[7].

Po ślubie w roku 1896 z Marią Aleksandrą Sadłowską, siostrą lwowskiego architekta Władysława Sadłowskiego[8], z którym kilkakrotnie współpracował przygotowując dekoracje rzeźbiarskie projektów architektonicznych, zamieszkał na stałe w Krakowie. Regularnie wystawiał prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i we Lwowie[9], wziął także udział w Pierwszej Wystawie Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej w Krakowie w roku 1911[10]. Wykonał ponadto medaliony i płaskorzeźby portretowe oraz popiersia ważnych krakowskich postaci, m.in. Adama Chmiela, Władysława Łuszczkiewicza[11] czy prof. Edwarda Medweckiego, a także wizerunki osób prywatnych, stosując często oprócz odlewów z brązu technikę gipsu polichromowanego[12]. Uznanie przyniosły mu szczególnie dwie realizacje: wystrój rzeźbiarski secesyjnego wnętrza kaplicy grobowej rodziny Hulimków w Mycowie[13] oraz odwołujący się do wzorów antycznych marmurowy fryz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy w kaplicy katedry we Lwowie[14].
Był również członkiem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.

Zmarł w roku 1916. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[15].

Zachowane dzieła rzeźbiarskie[edytuj]

  • portret prof. Edwarda Medweckiego (gips polichromowany), popiersie, ok. 1897, zb. prywatne
  • medalion portretowy (brąz) Władysława Łuszczkiewicza na tablicy pamiątkowej na południowej ścianie Kościoła Mariackiego w Krakowie, 1902
  • medalion portretowy Władysława Łuszczkiewicza (gips), płaskorzeźba, 1902, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
  • medalion, portret mężczyzny (gips), płaskorzeźba, ok. 1902, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
  • tablica z płaskorzeźbą portretową na grobowcu Adama Chmiela (brąz) oraz plakietka portretowa Matki (brąz) na grobowcu na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie
  • płaskorzeźba Zdjęcie z Krzyża (gips), kaplica grobowa w Mycowie, 1904 - obecnie w kościele w Tarnawie Dolnej (koło Wadowic)
  • fryz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy (marmur kararyjski) w kaplicy Jezusa Miłosiernego w Katedrze Łacińskiej we Lwowie, 1904, (replika gipsowa w Kościele Franciszkanów w Krakowie)
  • portret syna (Karol Bunsch), popiersie (gips polichromowany), ok. 1906, zb. prywatne
  • główka dziewczynki, studium portretowe (gips polichromowany), ok. 1907, zb. prywatne
  • medalion portretowy posła Józefa Głębockiego (brąz), Poznań, ok. 1909
  • rzeźba Psyche (marmur), 1914, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • oraz drobne rzeźby i płaskorzeźby portretowe w zbiorach prywatnych

Przypisy

  1. Celestyn Hoszowski. W: Encyklopedia Gutenberga [on-line]. [dostęp 2015-12-10].
  2. J. Biriulow: Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku. Warszawa: Neriton, 2007, s. 133. ISBN 978-83-75430-09-7.
  3. opr. Instytut Sztuki PAN: Słownik Artystów Polskich, tom 1. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971, s. 278, 279.
  4. Sprawozdanie c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1916-1917. Kraków: 1917, s. 24.
  5. H. Kenarowa, Od zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego do Szkoły Kenara. Kraków: WL, 1978, s. 86, 96, 99.
  6. Sprawozdania c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1892-1917.
  7. Sprawozdanie c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1901-1902. Kraków: 1902, s. 32.
  8. Sadłowski Władysław Aleksander (1869–1940). Internetowy Polski Słownik Biograficzny. [dostęp 2015-05-22].
  9. J. Biriulow: Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku. Warszawa: Neriton, 2007, s. 133. ISBN 978-83-75430-09-7.
  10. Katalog Pierwszej Wystawy Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej im. P. Skargi w Krakowie. Kraków: TPSP, 1911, s. 38.
  11. K. Bąkowski: Dawne cechy krakowskie. Kraków: 1903, s. 134-135.
  12. J. Biriulow: Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku. Warszawa: Neriton, 2007, s. 133. ISBN 978-83-75430-09-7.
  13. „Architekt”, Rok VI (1905), Zeszyt 10, s. 149-150, Myców (ilustracja), tabl. 51, Lwów (ilustracja).
  14. J. Langman: O polskiej sztuce religijnej. Katowice: Związek Artystów Śląskich, 1932, s. 159, 178.
  15. K. Grodziska-Ożóg, Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803-1939), wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 100. Autorem projektu nagrobka jest malarz Adam Bunsch, syn Alojzego.

Bibliografia[edytuj]

  • Katalog wystawy dzieł sztuki, TPSP, Kraków 1902.
  • K. Bąkowski, Dawne cechy krakowskie, Kraków 1903, s. 134-135.
  • „Architekt”, Rok VI (1905), Zeszyt 10, s. 149-150, Myców (ilustracja), tabl. 51, Lwów (ilustracja).
  • Katalog Pierwszej Wystawy Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej im. P. Skargi w Krakowie, TPSP, Kraków 1911.
  • Sprawozdania c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1892-1917.
  • Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1917, s. 90.
  • J. Langman, O polskiej sztuce religijnej, Związek Artystów Śląskich, Katowice 1932, s. 159, 178.
  • Słownik Artystów Polskich, opr. Instytut Sztuki PAN, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1971, tom 1, s. 278, 279.
  •  H. Kenarowa, Od zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego do Szkoły Kenara, WL, Kraków 1978, s. 86, 96, 99.
  • Encyklopedia Krakowa, red. A. H. Stachowski, PWN, Warszawa-Kraków 2000. ​ISBN 83-01-13325-2
  • R. Mucha, Kaplica grobowa rodziny Hulimków w Mycowie, „Spotkania z Zabytkami”, 2004, nr 2, s. 42.
  • J. Biriulow, Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku, wyd. Neriton, Warszawa 2007, s. 133. ​ISBN 978-83-75430-09-7
  • Muzeum Narodowe w Krakowie, katalog zbiorów (cyfrowy). [dostęp 15-01-2017]
  • Sygnowano: Bunsch - malarstwo, grafika, rzeźba, teatr, literatura, (katalog), Szczecin 2016, s. 10-12.
  • J. Bończa-Szabłowski, Wielka planeta Bunsch, „Rzeczpospolita”, 22.04.2016.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Galeria[edytuj]