Karol Bunsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Bunsch
Karol Bunsch - rok 1980.
Karol Bunsch - rok 1980.
Imiona i nazwisko Karol Bunsch
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1898, Kraków
Data i miejsce śmierci 24 listopada 1987, Kraków
Zawód pisarz historyczny, tłumacz
Narodowość  Polska
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Karol Bunsch (ur. 22 lutego 1898 w Krakowie, zm. 24 listopada 1987 tamże) – polski pisarz historyczny, tłumacz literatury niemieckiej i angielskiej. Jego głównym osiągnięciem literackim był wielotomowy cykl powieściowy z czasów piastowskich znany jako Powieści piastowskie, cieszący się popularnością już od wydania pierwszej książki (Dzikowy skarb, 1945). Opublikował ponadto trylogię o Aleksandrze Wielkim i powieści rozgrywające się w czasach Jagiellonów oraz nowele.

Syn rzeźbiarza Alojzego Bunscha i młodszy brat malarza Adama Bunscha.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Alojzy Bunsch - portret syna (Karol Bunsch) ok. 1906.
Karol Bunsch w mundurze legionowym w listopadzie roku 1915.
Biurko Karola Bunscha - widoczny rękopis powieści "Dzikowy skarb".

Urodził się w Krakowie, jego ojcem był rzeźbiarz i profesor Państwowej Szkoły Przemysłowej Alojzy Bunsch, matka, Maria Aleksandra z d. Sadłowska pochodziła ze znanej rodziny lwowskich architektów[1]. Zainteresowania historyczne i archeologiczne ojca, który działał również w Towarzystwie Miłośników Historii i Zabytków Krakowa oraz postać przyjaciela domu, wybitnego archiwisty i historyka Adama Chmiela[2], miały wpływ na kształtowanie się osobowości przyszłego pisarza[3]. Uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie (ob. I Liceum Ogólnokształcące im. B. Nowodworskiego).

Jeszcze przed maturą, mając 17 lat, zaciągnął się w roku 1915 do Legionów Piłsudskiego[4], ukrywając przed komisją rekrutacyjną zbyt młody wiek. Jako żołnierz IV Pułku Piechoty III Brygady Legionów przeszedł chrzest bojowy pod Jastkowem[5]. Z powodu choroby i śmierci ojca musiał wystąpić z wojska, wkrótce jednak znalazł się w armii austriackiej, ukończył w r. 1916 szkołę oficerską i trafił na front. Był ranny podczas walk w Karpatach. Po odzyskaniu niepodległości w roku 1918 wstąpił powtórnie do odtworzonego IV Pułku Piechoty Legionów Wojska Polskiego[6]. Walczył aż do listopada roku 1920 biorąc udział w wojnie polsko-ukraińskiej (1918-1919) oraz polsko-bolszewickiej, był ponownie ranny. Służbę w armii zakończył w stopniu porucznika[7]. Został odznaczony Krzyżem Walecznych[8] i Medalem Niepodległości.

Mimo wojny kontynuował edukację, po zdaniu matury w roku 1916 podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ostatecznie ukończył w roku 1920. Dodatkowo studiował jeszcze filozofię i rolnictwo, ale kierunków tych nie skończył. W r. 1922 uzyskał tytuł doktora praw[9]. Pracę rozpoczął w r. 1921 jako aplikant, a po egzaminie był sędzią w Oświęcimiu w latach 1924-1926, zatrudnił się także w kancelarii notarialnej w Skalbmierzu (1926-1927). Po ślubie w r. 1925 z Zofią Redych[10], również córką prawnika, wrócił do Krakowa w roku 1926 i po odbyciu aplikacji założył w r. 1928 własną kancelarię adwokacką[11]. W roku 1932 powierzono mu funkcję prawnika miejskiego (syndyka) Krakowa, którym był do wybuchu wojny. Ponownie sprawował ją w latach 1945-1950.

Oprócz kariery prawniczej wiele uwagi poświęcał zajęciom sportowym, uprawiał gimnastykę wyczynową, był wielokrotnym zwycięzcą zawodów strzeleckich w Bractwie Kurkowym, w KS Wawel i TG "Sokół". Pełnił m.in. od r. 1934 funkcję ostatniego przed II wojną światową prezesa Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Krakowie[12]. Uprawiał turystykę i narciarstwo, był zamiłowanym wędkarzem, ale przede wszystkim myśliwym, bardzo aktywnie udzielał się w krakowskim Towarzystwie Łowieckim[13]. Miał pasje kolekcjonerskie, interesował się numizmatyką i zbierał białą broń.

W roku 1939 został zmobilizowany i uczestniczył w kampanii wrześniowej[14]. Podczas okupacji niemieckiej utrzymywał się zachowując nadal stanowisko radcy prawnego w krakowskim magistracie. Należał do ZWZ, a następnie do AK.

Na przełomie lat 1941-1942 zaczęły powstawać pierwsze szkice powieści[15], która miała obrazować początki formowania się polskiej państwowości.
Zaraz po wojnie zadebiutował powieścią Dzikowy skarb (1945), wkrótce potem ukazały się następne książki opowiadające o kluczowych wydarzeniach w początkach państwa polskiego: Ojciec i syn (1946), Imiennik - Śladem pradziada (1949) oraz Imiennik - Miecz i pastorał (1949). W ten sposób rozpoczął pracę nad cyklem Powieści piastowskich, który rozbudowywał i uzupełniał aż do roku 1984. Kontynuował w nich tradycję polskiej powieści historycznej wywodzącą się od J. I. Kraszewskiego [16], jednak prosty, niezbyt archaizowany język, wartka akcja i wyraziste, mocno zarysowane charaktery postaci zbliżają jego książki do modelu współczesnej angielskiej literatury historyczno-przygodowej[17]. Oparte na rzetelnej, choć reprezentującej ówczesny sposób interpretowania wiedzy historycznej, jego Powieści piastowskie zdobyły od razu wielką popularność[18] dzięki atrakcyjnej fabule i skrótowej narracji. Odtwarzające w zbeletryzowanej formie fakty historyczne książki te podkreślają rolę silnych osobowości w biegu dziejów i konfliktach politycznych[19].

W latach 1950-1952 zlikwidował kancelarię adwokacką i zakończył karierę prawniczą poświęcając się wyłącznie pisarstwu. Mimo że nie angażował się w żadną działalność polityczną, jego podpis znalazł się w budzących do dziś kontrowersje okolicznościach wśród nazwisk wielu krakowskich literatów pod zbiorową rezolucją ZLP w sprawie tzw. procesu krakowskiego w r. 1953[20].

W następnych latach ukazywały się kolejno: Zdobycie Kołobrzegu (1952), Wawelskie wzgórze (1953) i Psie Pole (1953), w których szczególnie mocno zostały wyakcentowane zmagania z najeźdźcą niemieckim, np. w powieści Psie pole znajduje się ekspresyjny opis obrony Głogowa. Ugruntowały one wcześniejszą popularność i również miały bardzo wysokie nakłady[21].

W latach 1955-1967 opublikował kolejne tomy trylogii o Aleksandrze Wielkim: Olimpias (1955), Parmenion (1967) i Aleksander (1967). Cechujące się niemal filmową konstrukcją narracji fabularnej, na której tle pokazane są ożywiane namiętnościami główne postacie, powieści te spotkały się także z dużym zainteresowaniem, nie osiągnęły jednak ogromnego powodzenia cyklu piastowskiego. Autor przedstawił w nich jeszcze wyraźniej niż z innych książkach wizję historii nie jako procesu, lecz dzieła wybitnych jednostek[22]. Podjęcie tematów związanych ze starożytnością i odkryciami archeologicznymi zaowocowało jednocześnie reportażami z podróży do Egiptu pod wspólnym tytułem Wyprawa pod Psametychem, opublikowanymi w tygodniku „Dookoła Świata” w roku 1957[23].

W następnych częściach cyklu piastowskiego powiększał i rozszerzał panoramę panowania Piastów do czasów Władysława Łokietka. Były to powieści: Wywołańcy (1958), Rok tysięczny (1961, wydane razem z opow. Obrona Niemczy), Przełom (1964), Powrotna droga (1971), Przekleństwo (1973), Bracia (1976) i Bezkrólewie (1979). Ostatnią książką z tej serii była napisana w 1984 powieść Odnowiciel, dopełniająca chronologicznie tomy opublikowane jeszcze w latach 40-tych.

Poza cykl Powieści piastowskich wychodziły: O Zawiszy Czarnym opowieść (1958) oraz Warna 1444 (1971), których akcja rozgrywa się w czasach Jagiellonów. W roku 1971 ukazał się także tomik zatytułowany Myśli, zawierający zbiór aforyzmów.

Zajmował się ponadto przekładami z literatury niemieckiej i angielskiej, przetłumaczył m.in.: Stulecie detektywów (1971, wraz z W. Kragen) oraz Stulecie chirurgów (1977) J. Thorwalda, Moje życie I. Duncan (1974) i Trzecią Rzeszę w krzyżowym ogniu pytań R. W. M. Kempnera (1975).

W roku 1986 ukazały się Nowele zebrane. Obok wątków historycznych książka zawiera opowiadania, które można podzielić na trzy grupy tematyczne związane z życiem autora: wojska i wojny, sądu oraz myślistwa[24].
Pod koniec życia zajął się również pisaniem wspomnień doprowadzonych do okresu okupacji hitlerowskiej, które jednak nie zostały wydane[25].

Za działalność pisarską otrzymał nagrodę literacką m. Krakowa (1971) oraz nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki w dziedzinie literatury (1973)[26]. Dwukrotnie nadano mu Złoty Krzyż Zasługi (1938 i 1956), a w roku 1974 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[27].

Zmarł w roku 1987. Został pochowany na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.

Płyta na grobie Karola Bunscha i jego żony.

Po okresie wyraźnego spadku zainteresowania jego twórczością w latach 90 XX wieku, od roku 2000 zaczęły się pojawiać nowe wydania obejmujące Powieści piastowskie i trylogię antyczną, a później także seria audiobooków. Uchwałą Rady Miasta[28] nazwano w roku 2002 jego imieniem jedną z ulic w Krakowie[29].

Twórczość[30][edytuj | edytuj kod]

Cykl Powieści piastowskie[edytuj | edytuj kod]

Piastowska seria powieści posiada fabułę, w którą wplecione zostały historyczne daty i miejsca związane z kształtowaniem się polskiej państwowości. Na kartach książek pojawiają się znane z historii Polski autentyczne postacie, których dzieje łączą się z losami postaci fikcyjnych.

  • Dzikowy skarb (1945; powieść historyczna, której akcja dzieje się w początkach panowania Mieszka I)
  • Ojciec i syn (1946; powieść, ukazująca konflikt pokoleń, między Bolesławem a jego ojcem Mieszkiem I)
  • Rok tysięczny (1961; książka opowiada o rządach Chrobrego, jego konflikcie z Odą i wojnach z Niemcami oraz o życiu św. Wojciecha, uzupełniona jest opowiadaniem Obrona Niemczy, którego akcja rozgrywa się w 1015 roku, z tymi samymi bohaterami)
  • Bracia (1976; opowieść ukazuje rządy Mieszka II Lamberta, który w wyniku spisku braci został wplątany w ogromne kłopoty)
  • Bezkrólewie (1979; po śmierci Mieszka II rządy obejmuje impulsywny i srogi Bolesław, określany w historii Zapomnianym, wspiera go palatyn Michał Awdaniec)
  • Odnowiciel (1984; powieść, opowiadająca o odnowie wyludnionej i zniszczonej Polski przez Kazimierza I Odnowiciela i jego walkach z Masławem)
  • Imiennik - Śladem pradziada (1949; opowieść tocząca się wnet po śmierci Kazimierza, opowiadająca o losach woja Domana w czasach Bolesława Szczodrego, łącznie z koronacją króla)
  • Imiennik - Miecz i pastorał (1949; kontynuacja poprzedniej części; zaostrza się konflikt między królem Bolesławem a biskupem Stanisławem, który nie wie, że jest marionetką w rękach przebiegłego Sieciecha)
  • Przekleństwo (1973; Mieszko Bolesławowic powraca z wygnania. Możni zmęczeni rządami Sieciecha pragną ustanowić Mieszka księciem)
  • Zdobycie Kołobrzegu (1952; pierwsze lata panowania Bolesława Krzywoustego i jego dwie wyprawy na Pomorze, dalszy ciąg to Psie Pole)
  • Psie Pole (1953; ciąg dalszy Zdobycia Kołobrzegu, wojna z cesarzem Henrykiem V, obrona Głogowa i tytułowa bitwa; wszystkie wymienione wyżej powieści tworzą nieprzerwany ciąg omawiający panowanie wszystkich kolejnych polskich władców)
  • Powrotna droga (1971; panowanie Bolesława V Wstydliwego, ponad 100 lat po akcji poprzedniej powieści, najazd Tatarów i wyprawa na Jaćwingów)
  • Wawelskie wzgórze (1953; akcja rozgrywa się kilkadziesiąt lat po akcji poprzedniej powieści, czasy Władysława Łokietka i jego walki o koronę królewską oraz zwalczanie buntu krakowskiego, dalszy ciąg to Wywołańcy)
  • Wywołańcy (1958; kontynuacja Wawelskiego wzgórza, dalsza część panowania Władysława Łokietka, następna część to Przełom)
  • Przełom (1964; kontynuacja dwóch poprzednich powieści, ostatnie lata panowania Władysława Łokietka aż do bitwy pod Płowcami)

Powieści o czasach Jagiellonów[edytuj | edytuj kod]

Trylogia o Aleksandrze Wielkim[edytuj | edytuj kod]

  • Olimpias (1955)
  • Parmenion (1967)
  • Aleksander (1967)

Nowele[edytuj | edytuj kod]

  • Wilczy los, Cmentarz, Są i tacy, Przygody sędziego (1958, w tomie: W polu i w kniei, autorzy: K. Bunsch, B. Hamera, J. Meissner, E. Paukszta, M. Sadzewicz)
  • Nowele zebrane (1986)

Opowiadania dla dzieci i młodzieży[edytuj | edytuj kod]

  • Żałosne przygody rycerza de Kalw (1957; opowieści oparte na fragmentach książki Psie Pole)

Zbiór aforyzmów[edytuj | edytuj kod]

  • Myśli (1971)

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • Jürgen Thorwald, Stulecie detektywów (1971, wraz z W. Kragen)
  • Isadora Duncan, Moje życie (1974)
  • Robert M. W. Kempner, Trzecia Rzesza w krzyżowym ogniu pytań (1975)
  • Jürgen Thorwald, Stulecie chirurgów (1977)

Przypisy

  1. Architektami byli: dziadek Marii Aleksandry Sadłowskiej, Wincenty Tuny Rawski (1810-1878), ojciec, Wiktor Sadłowski (1840-1876), wujowie Wincenty Rawski jr. (1850 -1927) oraz Kazimierz Rawski (1863-1932). Największy rozgłos zdobył jej brat Władysław Sadłowski (1869-1940), projektant dworca kolejowego we Lwowie i profesor Politechniki Lwowskiej, z którym ojciec Karola Bunscha utrzymywał bliskie kontakty i kilkakrotnie współpracował. Zob. Internetowy Polski Słownik Biograficzny, Sadłowski Władysław Aleksander (1869–1940). [Dostęp: 15.02.2015]
  2. red. A. Śródka, P. Szczawiński: Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J. Wrocław 1983, s. 199'.
  3. J. Pieszczachowicz. Historia bez iluzji (100-lecie urodzin Karola Bunscha). „Zdanie”. nr 1/4, s. 71, 1998. 
  4. Wykaz legionistów – Muzeum J. Piłsudskiego. [dostęp 2015-02-15].
  5. J. Konefał: Jastków 1915: historia i pamięć. Lublin: Tow. Naukowe KUL, 2003, s. 46, 89, 196. ISBN 8373061177.
  6. J. Osiecki, S. Wyrzycki: 4 Pułk Piechoty Legionów. Kielce: Agencja "JP", 2007. ISBN 83-60166-61-7.
  7. W 1924 był porucznikiem rezerwy 66 Pułku Piechoty w Chełmnie ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 1274 lokatą. W roku 1934 zajmował 481 lokatę wśród poruczników pospolitego ruszenia. Pozostawał w ewidencji PKU Kraków Miasto z przydziałem do Okręgowej Kadry Oficerskiej Nr V w Krakowie. Zob. "Rocznik Oficerski 1924", s. 281, 438. oraz "Rocznik Oficerski Rezerw 1934", s. 256, 928.
  8. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 36). [dostęp 2015-02-15].
  9. red. A. H. Stachowski: Encyklopedia Krakowa. Warszawa-Kraków: PWN, 2000. ISBN 83-01-13325-2.
  10. Zofia Bunsch – biogram w Dziejach Krakowa. [dostęp 2015-02-15].
  11. red. A. Szałagan, J. Czachowska: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny. Tom 1.. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994, s. 351-352. ISBN 8302054445 .
  12. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" w Krakowie. Jubileusz 120-lecia. Kraków: PTG Sokół, 2005, s. 22-23. ISBN 83-904971-4-X.
  13. A. Brzezicki. Igor Newerly i Karol Bunsch: pisarze-myśliwi, którzy odeszli. „Łowiec Polski”. nr 7/8, s. 26-27, 1988. 
  14. Służba w WP 1-23.09.1939, zaświadczenie nr 734832, ZBOWID Kraków 20.06.1983.
  15. J. Pieszczachowicz. Historia bez iluzji (100-lecie urodzin Karola Bunscha). „Zdanie”. nr 1/4, s. 71, 1998. 
  16. M. Sienkiewicz. Karol Bunsch. „Życie literackie”. nr 42, 1964. 
  17. red. B. Tylicka i G. Leszczyński: Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej. Wrocław: Zakład Narodowy im Ossolińskich, 2002, s. 55. ISBN 83-04-04606-7.
  18. Ogółem wydania jego książek osiągnęły ok. 5 mln egzemplarzy jeszcze za życia autora, cyt. za. J. Pieszczachowicz: Historia bez iluzji (100-lecie urodzin Karola Bunscha). "Zdanie" 1998 nr 1/4 s. 72.
  19. K. Surowiec. Dyskurs ze współczesnością: o postaciach władców w powieściach piastowskich Karola Bunscha. „Tyczyńskie Zeszyty Naukowe”. Nr 1-4, s. 113-125, 2005. 
  20. zob. W. Czuchnowski: Blizna. Proces Kurii krakowskiej 1953, wyd. Znak, Kraków 2003 oraz Ks. A. Boniecki: Blizna, 'Tygodnik Powszechny', nr 4 (2794), 26.01.2003.
  21. red. A. H. Stachowski: Encyklopedia Krakowa. Warszawa-Kraków: 2000. ISBN 83-01-13325-2.
  22. K. Surowiec: Historiozofia Karola Bunscha. W: red. E. Błachowicz, J. Lizak: Literatura i język wczoraj i dziś. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2007, s. 209-222.
  23. K. Bunsch: Wyprawa pod Psametychem 1-4, „Dookoła Świata” r. 1957, nr 20, s. 8-9, nr 22, s. 12-13, nr 24, s. 10-11, nr 26, s. 7-8.
  24. T. Kudliński: Przedmowa. W: K. Bunsch: Nowele zebrane. Kraków: KAW, 1986, s. 3-9. ISBN 83-03-01316-5.
  25. J. Pieszczachowicz. Historia bez iluzji (100-lecie urodzin Karola Bunscha). „Zdanie”. nr 1/4, s. 71-72, 1998. 
  26. "Dziennik Polski", rok XXIX, nr 172 (9145), s. 2.
  27. red. A. Szałagan, J. Czachowska: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny. Tom 1.. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994, s. 351-352. ISBN 8302054445 .
  28. Uchwała Nr XCVI/902/01 z dnia 28 grudnia 2001 r. Dz. Urz. Wojewody Małopolskiego ust. 29 poz. 493 z dn. 25.02.2002.
  29. Koniec budowy ulicy Bunscha. Na skróty do autostrady. „Gazeta Krakowska”, 3-4.08.2002. 
  30. Podano daty pierwszych wydań na podst.: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny,  red. A. Szałagan, J. Czachowska, Tom 1. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994, s. 351-352. ISBN 8302054445. Dokładne omówienia powieści znajdują się na stronach poświęconych poszczególnym tytułom.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • L. M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni. PWN, Warszawa 1995, s. 52.  ISBN 83-01-11593-9
  • T. Kudliński, Przedmowa, [w:] K. Bunsch, Nowele zebrane. KAW, Kraków 1986, s. 3-9. ISBN 83-03-01316-5
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny, Tom 1. red. A. Szałagan, J. Czachowska,  Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994, s. 351-352. ISBN 8302054445 
  • J. Pieszczachowicz, Historia bez iluzji (100-lecie urodzin Karola Bunscha). "Zdanie" 1998, nr 1/4, s. 71-72.
  • Encyklopedia Krakowa, red. A. H. Stachowski. PWN, Warszawa-Kraków 2000, ISBN 83-01-13325-2
  • M. Bursztyn, K. Radzymińska, Słownik encyklopedyczny. Literatura polska. Wyd. Europa, Wrocław 2001. ISBN 83-87977-97-7
  • Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej, red. B. Tylicka i G. Leszczyński. Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław 2002, s. 55. ISBN 83-04-04606-7
  • Wielki leksykon pisarzy polskich. T. 2. Bru – Dąb, red. J. Pieszczachowicz, wyd. Fogra, Kraków 2005. ISBN 83-85719-99-7
  • Słownik Pisarzy Polskich, red. E. Zarych, wyd .Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 66. ISBN 978-83-7435-767-6
  • K. Surowiec, Dyskurs ze współczesnością: o postaciach władców w powieściach piastowskich Karola Bunscha. "Tyczyńskie Zeszyty Naukowe" 2005. Nr 1-4, s. 113-125.
  • K. Surowiec, Historiozofia Karola Bunscha, [w:] Literatura i język wczoraj i dziś, red. E. Błachowicz, J. Lizak. Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2007, s. 209-222.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]