Amnestie w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Amnestie w Polsceamnestie w okresie II Rzeczypospolitej (1918-1939) i Polski Ludowej (1945-1989).

1918-1945[edytuj | edytuj kod]

W II Rzeczypospolitej amnestia była ogłaszana 13 razy:

  • w 1919 roku - trzykrotnie[1][2][3],
  • w 1920 roku[4][5],
  • w 1921 roku - dwukrotnie[6][7],
  • w 1922 roku[8],
  • w 1923 roku[9],
  • w 1928 roku[10],
  • w 1932 roku[11],
  • 2 stycznia 1936 roku „dla upamiętnienia wprowadzenia w życie ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r.”[12],
  • 2 września 1939 roku w związku z wybuchem II wojny światowej[13]
  • 31 października 1939 roku „celem zatarcia rozterek przeszłości oraz dokonania pełnego zjednoczenia obywatelskiego”[14]

25 czerwca 1945 roku Prezydent RP na uchodźstwie wydał dekret o amnestii, która dotyczyła przestępstw należących do właściwości sądów wojskowych oraz sądów morskich, a popełnionych przed dniem wejścia w życie dekretu, czyli 29 czerwca 1945 roku[15].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej ogłaszano amnestie w stosunku do czynów popełnionych przed 22 lipca 1945, 5 lutego 1947, 20 listopada 1952, 15 kwietnia 1956, 22 lipca 1964, 15 lipca 1969, 15 czerwca 1974 oraz 15 lipca 1979.

Pierwszą powojenną amnestię ogłoszono 2 sierpnia 1945[16], a jej celem była likwidacja podziemia antykomunistycznego. Nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów[potrzebny przypis]. Powodem przyjęcia drugiej ustawy amnestyjnej 22 lutego 1947[17], był początek obrad Sejmu Ustawodawczego, wybór Bolesława Bieruta na urząd prezydenta Polski oraz zniszczenie zorganizowanego podziemia. Trzecią przyjęto 22 listopada 1952, a oficjalnym powodem było przyjęcie przez Sejm Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[18]. Do historii przeszła następna, którą przyjęto 27 kwietnia 1956. Osoby, które zostały skazane na kary pozbawienia wolności do lat 5 opuściły więzienia, a skazanym na śmierć oraz dożywotnie pozbawienie wolność wyroki zamieniono na 15 lat pozbawienia wolności[19].

 Osobny artykuł: Polski październik 1956.

Kolejne ustawy z lat 1964, 1969 i 1974 ogłaszano w kolejne rocznice Polski Ludowej. Amnestia, którą ogłoszono 19 lipca 1977 dotyczyła przede wszystkim osób skazanych za udział w tzw. wydarzeniach radomskich z czerwca 1976.

Po roku 1980 amnestię ogłaszano jeszcze sześć razy. Pierwszą z nich uchwalono 22 lipca 1983, wraz ze zniesieniem na obszarze całego kraju stanu wojennego. Miała ona ograniczony charakter, ponieważ więzienia opuścili więźniowie polityczni, którzy zostali skazani na kary pozbawienia wolności do trzech lat; pozostałym osobom zmniejszono wyroki. Drugą amnestię wydano rok później, a dokładnie 21 lipca 1984. Oficjalnym powodem jej wprowadzenia była czterdziesta rocznica powstania Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Tym razem jej zasięg był większy, gdyż mogły skorzystać z niej osoby uwięzione, które zostały skazane za przestępstwa polityczne, z wyłączeniem oskarżonych i skazanych za takie czyny, jak szpiegostwo, zdrada stanu, czy próba obalenia ustroju państwa. Następną ustawę przyjęto 17 lipca 1986. Była ona bardzo restrykcyjna, lecz istniał pewien sposób rozwiązania problemu więźniów politycznych. Prokurator generalny PRL miał bowiem możliwość rozciągnięcia jej przepisów na osoby, w stosunku do których nie miała ona automatycznego zastosowania. Przełom nastąpił 11 września, kiedy to generał Czesław Kiszczak zwrócił się z prośbą do Prokuratury Generalnej o wypuszczenie na wolność wszystkich osób skazanych za działalność polityczną, z wyłączeniem kilku przypadków, wyżej wymienionych. W ciągu czterech dni mury zakładów karnych opuściło wtedy ponad 200 osób.

W roku 1989 przyjęto dwie amnestie. Pierwszą po podpisaniu 5 kwietnia 1989 porozumień Okrągłego Stołu umorzono postępowania sądowe i darowano wyroki wszystkim osobom, które pomiędzy 31 sierpnia 1980 a 23 maja 1989 zostały uznane za winne przestępstw politycznych. Celem tego posunięcia było dopuszczenie byłych więźniów politycznych do demokratyzacji życia politycznego w Polsce. 7 grudnia 1989 Sejm PRL ogłosił amnestię, która m.in. osobom skazanym na karę śmierci zamieniała wyroki na 25 lat pozbawienia wolności[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dekret w przedmiocie amnestji przy przekroczeniach przepisów o podatkach bezpośrednich, opłatach skarbowych oraz podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 1919 r. nr 14, poz. 191)
  2. Dekret w przedmiocie amnestji z okazji otwarcia Sejmu Ustawodawczego (Dz.U. z 1919 r. nr 16, poz. 219)
  3. Ustawa z dnia 18 grudnia 1919 r. w przedmiocie amnestji przy przekroczeniach przepisów o państwowych podatkach i opłatach stemplowych, obowiązujących na terenie b. Dzielnicy Pruskiej (Dz.U. z 1919 r. nr 98, poz. 517)
  4. Ustawa z dnia 14 maja 1920 r. o udzieleniu amnestji w b. dzielnicy pruskiej (Dz.U. z 1920 r. nr 42, poz. 252)
  5. Rozporządzenie Rady Obrony Państwa z dnia 17 września 1920 r. w przedmiocie przedłużenia terminu amnestji podatkowej na obszarze b. dzielnicy pruskiej (Dz.U. z 1920 r. nr 92, poz. 604)
  6. Ustawa z dnia 10 marca 1921 r. w przedmiocie amnestji (Dz.U. z 1921 r. nr 29, poz. 163)
  7. Ustawa z dnia 24 maja 1921 r. w przedmiocie amnestji z powodu uchwalenia Ustawy Konstytucyjnej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz.U. z 1921 r. nr 42, poz. 261)
  8. Ustawa z dnia 27 lipca 1922 r. w przedmiocie ratyfikacji polsko-niemieckiego układu o amnestji na górnośląskim obszarze plebiscytowym wraz z protokułem końcowym, podpisanego w Opolu dnia 21 czerwca 1922 r. (Dz.U. z 1922 r. nr 65, poz. 581)
  9. Ustawa z dnia 6 lipca 1923 r. w przedmiocie amnestji z powodu uznania granic Rzeczypospolitej (Dz.U. z 1923 r. nr 71, poz. 555)
  10. Ustawa z dnia 22 czerwca 1928 r. o amnestji z powodu dziesięciolecia odzyskania niepodległości przez Państwo Polskie (Dz.U. z 1928 r. nr 70, poz. 641)
  11. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 października 1932 r. o amnestji z powodu wprowadzenia z dniem 1 września 1932 r. jednolitego polskiego kodeksu karnego i prawa o wykroczeniach (Dz.U. z 1932 r. nr 91, poz. 782)
  12. Ustawa z dnia 2 stycznia 1936 r. o amnestji (Dz.U. z 1936 r. nr 1, poz. 1).
  13. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 2 września 1939 r. o amnestii (Dz.U. z 1939 r. nr 87, poz. 553).
  14. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 31 października 1939 r. o amnestii dla byłych więźniów brzeskich (Dziennik Ustaw z 1939 r. Nr 100, poz. 1000).
  15. Dziennik Ustaw RP Nr 6 z 29 czerwca 1945 roku,s. 56.
  16. Dekret z dnia 2 sierpnia 1945 r. o amnestii (Dz.U. z 1945 r. nr 28, poz. 172)
  17. Ustawa z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii (Dz.U. z 1947 r. nr 20, poz. 78)
  18. Ustawa z dnia 22 listopada 1952 r. o amnestii (Dz.U. z 1952 r. nr 46, poz. 309)
  19. Ustawa z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii (Dz.U. z 1956 r. nr 11, poz. 57)
  20. Ustawa z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz.U. z 1989 r. nr 64, poz. 390)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Bednarzak (1965). Amnestia. Wydawn. Prawnicze
  • Piotr Rogoziński, Instytucja ułaskawienia w prawie polskim, Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2009, ISBN 978-83-264-0056-8, OCLC 833530655.