Czesław Kiszczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czesław Kiszczak
Czeslaw Kiszczak.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 października 1925
Roczyny
Data i miejsce śmierci 5 listopada 2015
Warszawa
Prezes Rady Ministrów
Okres od 2 sierpnia 1989
do 24 sierpnia 1989
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Poprzednik Mieczysław Rakowski
Następca Tadeusz Mazowiecki
Wiceprezes Rady Ministrów
Okres od 12 września 1989
do 6 lipca 1990
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, bezpartyjny
Minister spraw wewnętrznych
Okres od 31 lipca 1981
do 6 lipca 1990
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, bezpartyjny
Poprzednik Mirosław Milewski
Następca Krzysztof Kozłowski
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Okres od 13 października 1985
do 3 czerwca 1989
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Czesław Kiszczak
generał broni generał broni
Data i miejsce urodzenia 19 października 1925
Roczyny
Data i miejsce śmierci 5 listopada 2015
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1945–1990
Stanowiska Szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP, Szef Wojskowej Służby Wewnętrznej, Minister Spraw Wewnętrznych, Prezes Rady Ministrów PRL
Główne wojny i bitwy Operacja „Dunaj”
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrna Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie granic PRL” Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Medal za Umacnianie Braterstwa Broni
Czesław Kiszczak i przywódca NRD Erich Honecker (z prawej), 1988
Grób gen. Czesława Kiszczaka tuż po pogrzebie na cmentarzu prawosławnym w Warszawie

Czesław Jan Kiszczak (ur. 19 października 1925 w Roczynach, zm. 5 listopada 2015 w Warszawie[1][2]) – polski wojskowy i polityk, generał broni SZ PRL, szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP SZ PRL (1973[3]–1979), szef Wojskowej Służby Wewnętrznej MON (1979–1981), działacz komunistyczny, minister spraw wewnętrznych (1981–1990), członek WRON, współodpowiedzialny za przygotowanie i wprowadzenie stanu wojennego w 1981, prezes Rady Ministrów PRL (od 2 do 24 sierpnia 1989), poseł na Sejm PRL IX kadencji, wicepremier (1989–1990).

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Roczynach koło Andrychowa jako syn Jana i Rozalii[4]. Jego ojciec był hutnikiem i w połowie lat 30. XX wieku stracił pracę za działalność komunistyczną. W czerwcu 1941 Czesław Kiszczak znalazł się na robotach przymusowych we Wrocławiu. Wczesną wiosną 1943 skierowano go na wschód do prowizorycznego obozu na Pustyni Błędowskiej. Stamtąd skierowano go do pracy w kopalni w Miechowicach. Uciekł z kopalni w rodzinne strony. Ponieważ rodzice byli w obozie, przedostał się do Generalnego Gubernatorstwa, do Krakowa. Ujęty w łapance, został wysłany do Wiednia, do pracy na kolei. Tam zetknął się z komunistami austriackimi, po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej był organizatorem milicji ludowej[5]. W maju 1945 wrócił do Roczyn i zapisał się do PPR. W 1945 ukończył w Łodzi Centralną Szkołę Partyjną PPR. Skierowany został do wojska od razu jako oficer, lecz stamtąd usunięto go z pracy partyjnej ze względu na zbyt młody wiek i brak doświadczenia. Został skierowany przez PPR do działającego w strefie kontrwywiadu wojskowego Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego. W latach 1946–1947 jako pracownik Polskiej Misji Wojskowej w Londynie zajmował się rozpracowywaniem środowiska żołnierzy Władysława Andersa. Według dziennika „Polska The Times” w 1950 sporządził listę 54 oficerów, którzy zdecydowali się na powrót do Polski i opisując ich jako skierowanych na robotę szpiegowsko-dywersyjną[6].

Od 1951 Szef Wydziału Informacji 18 Dywizji Piechoty w Ełku. W czasie czystek w wojsku kpt. Czesław Kiszczak złożył Szefowi GZI MON raport obciążający m.in. Wacława Komara, Stanisława Flato i Józefa Kuropieskę[7]. W 1953 został zwolniony z kontrwywiadu wojskowego i skierowany do Departamentu Kadr MON z wnioskiem o zwolnienie do rezerwy. Dzięki pułkownikowi Jerzemu Dobrowolskiemu trafił w 1954 do jednego z wydziałów w Departamencie Finansów MON. W 1957 rozpoczął służbę wojskową w następcy GZI MON – Wojskowej Służbie Wewnętrznej. W strukturze tej służby do 1965 był Szefem Zarządu WSW Marynarki Wojennej, a później Szefem Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego. W 1967 został Zastępcą Szefa WSW gen. Teodora Kufla. Ukończył kurs operacyjno-strategiczny w Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR. W 1968 odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej I stopnia[8].

W 1972 został Szefem Zarządu II Sztabu Generalnego Ludowego Wojska Polskiego (instytucja prowadząca wywiad wojskowy). W 1978 mianowany Zastępcą Szefa Sztabu Generalnego Ludowego Wojska Polskiego. Od 1979 był szefem Wojskowej Służby Wewnętrznej. W 1981 przeszedł do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisko ministra[9] (ponownie powołany 14 października 1988[10]). Był bliskim współpracownikiem gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Członek WRON[9], brał udział w organizowaniu stanu wojennego w PRL.

Od 1945 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, później Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR w latach 1986–1990. Był gospodarzem i uczestnikiem rozmów w Magdalence i prac Okrągłego Stołu. Desygnowany na premiera w lipcu 1989, nie zdołał utworzyć rządu[9] (nie uzyskał poparcia ZSL i SD). W rządzie Tadeusza Mazowieckiego awansował do funkcji wicepremiera od 12 września 1989[11]. Wówczas został przewodniczącym Komitetu Koordynacyjnego Rady Ministrów do Spraw Przestrzegania Prawa powołanego 25 września 1989[12]. 6 lipca 1990 wycofał się z życia politycznego, przekazując MSW Krzysztofowi Kozłowskiemu.

Według gen. Władysława Pożogi był inicjatorem akcji „Hiacynt” w 1985, wymierzonej w środowisko homoseksualistów (zarejestrowano ok. 11 000 osób)[13]. Według Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej pracującej do 1994, Czesław Kiszczak wraz z Wojciechem Jaruzelskim mieli w 1989 wydać polecenie zniszczenia stenogramów posiedzeń KC PZPR. Na początku lat 90. XX wieku toczyło się w tej sprawie postępowanie, później, ze względów formalnych, umorzone[14].

Książka Kto jest kim w Polsce. Inaczej. Cz. II Andrzeja Kępińskiego i Zbigniewa Kilara, Czytelnik, Warszawa 1986 (s. 210–278) zawiera obszerny wywiad z generałem Czesławem Kiszczakiem, ze szczególnie ciekawymi uwagami dotyczącymi jego działalności w latach 1943–1954. W 1991 nakładem Polskiej Oficyny Wydawniczej BGW ukazała się książka pod tytułem Generał Kiszczak mówi... prawie wszystko, będąca zapisem wywiadu przeprowadzonego z Czesławem Kiszczakiem przez Witolda Beresia i Jerzego Skoczylasa. Duży rozgłos wywołał wywiad, jakiego generał Czesław Kiszczak udzielił w lutym 2001 „Gazecie Wyborczej” (Pożegnanie z bronią), choć większe kontrowersje dotyczyły słów drugiego rozmówcy Moniki OlejnikAdama Michnika.

Procesy sądowe i odpowiedzialność karna[edytuj]

W 1996 wyrokiem uniewinniającym zakończył się pierwszy proces gen. Kiszczaka. Oskarżony był on o napisanie szyfrogramu umożliwiającego MO użycie broni wobec strajkujących. W drugim procesie, który zakończył się w 2004. Czesław Kiszczak został wyrokiem sądu uznany za winnego przyczynienia się do śmierci górników z kopalń Wujek i Manifest Lipcowy w grudniu 1981. Sąd skazał generała na 4 lata więzienia (w wyniku amnestii złagodzono karę do 2 lat i zawieszono jej wykonanie). Sąd apelacyjny nakazał powtórzyć proces. Trzeci proces generała rozpoczął się w 2006. W lutym 2007 miał zapaść wyrok, jednak oskarżony nie uczestniczył w procesie z powodu choroby[15].

We wrześniu 2007 dwóch działaczy na rzecz LGBTSzymon Niemiec i Jacek Adler – złożyło do IPN wniosek o ściganie gen. Kiszczaka za wydanie rozkazu rozpoczęcia akcji „Hiacynt”[16].

W kwietniu 2008 szczeciński oddział IPN wysłał do sądu akt oskarżenia o wyrzucenie z pracy w 1985 pracownika podlegającego MSW za posłanie córki do I komunii[17].

10 lipca 2008 sąd uznał, że były minister spraw wewnętrznych gen. broni Czesław Kiszczak ponosi „winę nieumyślną” za przyczynienie się do śmierci górników z kopalni „Wujek” i umorzył sprawę. W lutym 2010 rozpoczął się czwarty proces Czesława Kiszczaka oskarżonego o przyczynienie się do śmierci 9 górników z kopalni „Wujek” w 1981[18]. 26 kwietnia 2011 warszawski Sąd Okręgowy uniewinnił generała[19].

W 2007 Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postawiła Czesława Kiszczaka w stan oskarżenia o to, że dopuścił się zbrodni komunistycznej w ten sposób, że działając w zorganizowanym związku przestępczym o charakterze zbrojnym mającym na celu popełnianie przestępstw polegających na pozbawianiu wolności poprzez internowanie i wykonywanie kar pozbawienia wolności orzeczonych za czyny wcześniej niekaralne oraz innych przestępstw przeciwko wolności, a nadto naruszaniu nietykalności cielesnej, tajemnicy korespondencji oraz praw pracowniczych obywateli polskich[20]. 12 stycznia 2012 Sąd Okręgowy w Warszawie uznał winę Czesława Kiszczaka z tytułu członkostwa w związku przestępczym o charakterze zbrojnym (art. 258 § 2 Kodeksu karnego), wymierzając mu karę 4 lat pozbawienia wolności, łagodząc ją jednak na podstawie amnestii z 1989 o połowę, tj. do 2 lat oraz warunkowo zawieszając z uwagi na wiek i stan zdrowia oskarżonego, na okres 5 lat[21]. 5 czerwca 2013 Sąd Apelacyjny zawiesił proces z powodu stanu zdrowia oskarżonego. W lipcu 2014 sąd apelacyjny uznał, że generał Czesław Kiszczak może uczestniczyć w procesach sądowych. 15 czerwca 2015 apelacja została oddalona, a wyrok stał się prawomocny[22].

Życie prywatne[edytuj]

Był żonaty z Marią Teresą Kiszczak, miał dwoje dzieci: Ewę i Jarosława, który został oficerem[23]. Zmarł 5 listopada 2015. Ministerstwo Obrony Narodowej poinformowało, że pogrzeb komunistycznego generała nie odbędzie się na warszawskich Powązkach Wojskowych oraz nie przewiduje się na uroczystości wojskowej asysty, jak również udziału przedstawicieli wojska[24]. Został pochowany bez asysty wojskowej 7 listopada 2015 na cmentarzu prawosławnym w Warszawie[25].

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Czesław Kiszczak nie żyje. Były szef MSW, współodpowiedzialny za stan wojenny, miał 90 lat. gazeta.pl, 5 listopada 2015.
  2. Czesław Kiszczak – „człowiek honoru” i „morderca zza biurka”. onet.pl, 5 listopada 2015.
  3. Cenckiewicz 2011 ↓, s. 225.
  4. Czesław Kiszczak. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-02-18].
  5. Cenckiewicz 2011 ↓, s. 187.
  6. Mariusz Staniszewski, Tomasz Pompowski: Kiszczak śledził żołnierzy Andersa. polskatimes.pl, 30 września 2008.
  7. Cenckiewicz 2011 ↓, s. 77.
  8. Cenckiewicz 2011 ↓, s. 187–191.
  9. a b c Czesław Kiszczak. „Gazeta Wyborcza”, 8 września 2009. 
  10. M.P. z 1988 r. Nr 30, poz. 262
  11. M.P. z 1989 r. Nr 32, poz. 243
  12. M.P. z 1989 r. Nr 35, poz. 270
  13. Henryk Piecuch, Wojciech Jaruzelski tego nigdy nie powie (rozmowa z gen. Władysławem Pożogą), Warszawa 1992, s. 239–246.
  14. Tego nie mogli zostawić potomnym, Edward Wende, „Gazeta Wyborcza” z 26 kwietnia 1994.
  15. Izabela Kacprzak, Ćwierć wieku Wujek czeka na wyrok, „Rzeczpospolita” z 31 maja 2007.
  16. Szymon Niemiec i Jacek Adler złożyli wniosek do IPN. homiki.pl, 26 września 2007.
  17. IPN oskarża Kiszczaka w sprawie I komunii świętej. wp.pl, 28 kwietnia 2008.
  18. Ruszył czwarty proces Kiszczaka za sprawę „Wujka”. wyborcza.pl, 5 lutego 2010.
  19. Generał Kiszczak uniewinniony ws. śmierci górników z kopalni „Wujek”. onet.pl, 26 kwietnia 2011.
  20. Akt oskarżenia przeciwko Wojciechowi J., Tadeuszowi T., Stanisławowi K., Florianowi S., Czesławowi K., Emilowi K. Krystynie M.- M., Eugenii K., Tadeuszowi S.. ipn.gov.pl.
  21. Komunikat dotyczący wyroku w sprawie wprowadzenia nielegalnego stanu wojennego. warszawa.so.gov.pl.
  22. Czesław Kiszczak prawomocnie skazany za stan wojenny. rmf24.pl, 15 czerwca 2015.
  23. M.P. z 1999 r. Nr 7, poz. 79
  24. Pogrzeb Kiszczaka bez asysty. newsweek.pl, 6 listopada 2015.
  25. Pochowali Kiszczaka. „Rzeczpospolita”, s. A7, 9 listopada 2015. 

Bibliografia[edytuj]

  • Bereś W., Skoczylas W., Generał Kiszczak mówi... prawie wszystko. Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1991, s. 307 + zdjęcia. ISBN 83-7076-107-6.
  • Byłem człowiekiem Kiszczaka. Generał Marek Ochocki w rozmowie z Krzysztofem Spychalskim. Wyd. Athos, Łódź 1992, s. 301 + zdjęcia. ISBN 83-900-359-0-6.
  • Królikowski J., Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. II: I–M, Toruń 2010, s. 176–180.
  • Kępiński A., Kilar Z., Kto jest kim w Polsce. Inaczej. Cz. II. Wyd. Czytelnik, Warszawa 1986, s. 210–278. ISBN 83-07-01701-7.
  • Olejnik M., Pożegnanie z bronią. [w:] „Gazeta Wyborcza”, luty 2001.
  • Widacki J., Czego nie powiedział generał Kiszczak. Z Janem Widackim rozmawia Wojciech Wróblewski. Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1992, s. 208 + zdjęcia. ISBN 83-7066-324-9.
  • Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy). Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2011. ISBN 978-83-7506-875-7.

Linki zewnętrzne[edytuj]