Argentina (roślina)
![]() Argentina anserina | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
Argentina | ||
Nazwa systematyczna | |||
Argentina Hill Brit. Herb.: 6 (1756)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
|
Argentina – rodzaj roślin z rodziny różowatych wyróżniany w niektórych ujęciach, poza tym gatunki tu zaliczane włączane bywają zwykle do rodzaju pięciornik Potentilla. Rodzaj obejmuje ok. 60[3]–70[6] gatunków. Większość z nich występuje w południowo-wschodniej Azji i na Nowej Gwinei. Szerzej rozprzestrzeniony w całej strefie umiarkowanej półkuli północnej jest tylko jeden gatunek – pięciornik gęsi A. anserina. Poza tym jeszcze dwa gatunki występują w Ameryce Północnej (A. pacifica i A. subarctica), a jeden w Nowej Zelandii (A. anserinoides)[3]. Jedynym przedstawicielem w polskiej florze jest pięciornik gęsi[7].
Znaczenie użytkowe ma pięciornik gęsi, wykorzystywany (zwłaszcza dawniej) jako roślina lecznicza, kosmetyczna i jadalna[8].
Nazwa rodzaju utworzona została na bazie łacińskiego słowa argentum znaczącego „srebro”[9]. We współczesnym piśmiennictwie polskojęzycznym rodzaj nie jest wyróżniany, w dawniejszych ujęciach określany był zwykle mianem „srebrnik”, rzadziej „sczyrzyca” i „złotnik”[10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Rośliny zielne, ew. w przypadku włączania tu rodzaju Tylosperma także krzewinki. Od rodzaju pięciornik różnią się budową przylistków i słupkowia. Te pierwsze zrastają się na stronie brzusznej ogonka liściowego (u Potentilla sensu stricto przyrastają tylko z boków do nasady ogonka). Z kolei słupek osadzony jest z boku zalążni, a nie na jej szczycie[4][6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj opisany został po raz pierwszy przez Johna Hilla w 1756, ale poprawną diagnozę taksonomiczną opublikował Per Axel Rydberg w 1908, który za cechę diagnostyczną tego rodzaju uznał boczne położenie słupka względem zalążni, podczas gdy w rodzaju pięciornik Potentilla słupek usytuowany jest na szczycie zalążni. Celowość wyróżniania rodzaju była i wciąż bywa kwestionowana, ale kolejne odkrycia wskazują na jego istotność dla uporządkowania klasyfikacji taksonomicznej w obrębie plemienia Potentilleae. Po odłączeniu z rodzaju Potentilla grup gatunków wyraźnie odrębnych, zagnieżdżonych w obrębie podplemienia Fragariinae (takich jak pięciornik skalny wchodzący w skład rodzaju Drymocallis, czy pięciornik krzewiasty z rodzaju Dasiphora) pozostałe gatunki zaliczane do podplemienia Potentillinae okazały się w wyniku analiz molekularnych tworzyć dwie odrębne grupy (klady). Jedną tworzą różne gatunki rodzaju Potentilla wraz z zagnieżdżonymi wśród nich tradycyjnie wyróżnianymi rodzajami takimi jak Horkelia i Ivesia, a drugą gatunki rodzaju Argentina wraz z rodzajami Tylosperma i Piletophyllum[11][6]. Dla zachowania monofiletycznego ujęcia rodzaju Potentilla jednym z rozwiązań jest włączenie całego podplemienia do tego rodzaju. Problemem są jednak wątpliwości co do pozycji grupy Argentina. O ile analizy plastydowego DNA wskazują na siostrzaną relację tej grupy względem Potentilla, o tyle analizy DNA jądrowego kodującego rybosomalny RNA wskazują na przynależność grupy Argentina raczej do podplemienia Fragariinae[6]. W dodatku cecha diagnostyczna różniąca Argentina od Potentilla polegająca na zrastaniu się przylistków na doosiowej stronie ogonka liściowego (w grupie Potentilla przylistki zawsze przyrośnięte są bocznie do nasady ogonka) jest wspólna z rodzajami Dasiphora i Fragaria[11]. W tej sytuacji rekomendowane jest odrębne ujmowanie obu grup w randze osobnych rodzajów[11][6], co przyjęte zostało też w taksonomicznych bazach danych Catalogue of Life[12] i POWO[3]. Odrębną i wciąż podlegającą debacie sprawą jest to, czy obie grupy mają mieć status rodzajów (odpowiednio Argentina i Potentilla), czy też powinny być dzielone na mniejsze rodzaje. W przypadku grupy Argentina opcjonalny jest jej podział na dwa rodzaje – Argentina, grupujący rośliny zielne i Tylosperma, obejmujący dwa gatunki krzewinek o ogonkach i szypułkach połączonych stawowato[4][6].
- Pozycja rodzaju na drzewie filogenetycznym plemienia[6]
Potentilleae |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Wykaz gatunków[3]
- Argentina achillea (Soják) Soják
- Argentina adinophylla (Merr. & L.M.Perry) Soják
- Argentina adulterina Soják
- Argentina anserina (L.) Rydb. – pięciornik gęsi
- Argentina anserinoides (Raoul) Holub
- Argentina archboldiana (Merr. & L.M.Perry) Soják
- Argentina aristata (Soják) Soják
- Argentina assimilis (Soják) Soják
- Argentina baliemensis (Danet) Soják
- Argentina biloba (Danet) Soják
- Argentina borneensis (Stapf) Soják
- Argentina brassii (Merr. & L.M.Perry) Soják
- Argentina commutata (Lehm.) Soják
- Argentina contigua (Soják) Y.H.Tong & N.H.Xia
- Argentina curta (Soják) Soják
- Argentina emodi (H.Ikeda & H.Ohba) Soják
- Argentina festiva (Soják) Soják
- Argentina glabriuscula (T.T.Yu & C.L.Li) Soják
- Argentina gombalana (Hand.-Mazz.) Soják
- Argentina gorokana (Kalkman) Soják
- Argentina gracilescens (Soják) Y.H.Tong & N.H.Xia
- Argentina habbemana (Merr. & L.M.Perry) Soják
- Argentina hooglandii (Kalkman) Soják
- Argentina indivisa (Kalkman) Soják
- Argentina irianensis (Kalkman) Soják
- Argentina leuconota (D.Don) Soják
- Argentina lignosa (D.F.K.Schltdl.) Soják
- Argentina lineata (Trevir.) Soják
- Argentina linilaciniata (P.Royen) Soják
- Argentina luteopilosa (T.T.Yu & C.L.Li) Soják
- Argentina mangenii (Kalkman) Soják
- Argentina micropetala (D.Don) Soják
- Argentina oxyodonta (Soják) Soják
- Argentina pacifica (Howell) Rydb.
- Argentina papuana (Focke) Soják
- Argentina parvula (Hook.f. ex Stapf) Soják
- Argentina phanerophlebia (T.T.Yu & C.L.Li) T.Feng & Heng C.Wang
- Argentina philippinensis (Merr.) Soják
- Argentina polyphylla (Wall. ex Lehm.) Soják
- Argentina polyphylloides (H.Ikeda & H.Ohba) Y.H.Tong & N.H.Xia
- Argentina pycnophylla (Soják) Soják
- Argentina recognita Soják
- Argentina scorpionis (Soják) Soják
- Argentina sericophylla (R.Parker) Soják
- Argentina shweliensis (H.R.Fletcher) Soják
- Argentina simulans (Merr. & L.M.Perry) Soják
- Argentina smithiana (Hand.-Mazz.) Soják
- Argentina songzhuensis T.Feng & Heng C.Wang
- Argentina subarctica Rydb.
- Argentina sumatrana (Soják) Soják
- Argentina taliensis (W.W.Sm.) Soják
- Argentina tapetodes (Soják) Soják
- Argentina tristis (Soják) Soják
- Argentina tugitakensis (Masam.) Soják
- Argentina wanimboi Danet
- Argentina wenchuensis (H.Ikeda & H.Ohba) Y.H.Tong & N.H.Xia
- Argentina wilhelminensis (P.Royen) Soják
- Argentina yonoweana (Danet) Soják
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-12-28] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-12-28] (ang.).
- ↑ a b c d e f Argentina Hill. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-28].
- ↑ a b c A.A. Kechaykin, A.I. Shmakov. A system of subtribe Potentillinae J. Presl (Rosaceae Juss.). „Turczaninowia”. 19, 4, s. 114-128, 2016.
- ↑ Argentina J. Hill. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-12-28].
- ↑ a b c d e f g Torsten Eriksson , Nannie L. Persson , Jenny E.E. Smedmark , What is Potentilla? A phylogeny-based taxonomy for Potentillinae (Rosaceae), „Taxon”, 71 (3), 2022, s. 493-505, DOI: 10.1002/tax.12679 .
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 139, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 749, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: 1996, s. 29. ISBN 83-05-12868-7.
- ↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa: 1894, s. 625.
- ↑ a b c Jiří Soják , Argentina Hill, a genus distinct from Potentilla (Rosaceae), „Thaiszia - J. Bot., Košice”, 20, 2010, s. 91-97 .
- ↑ Argentina. [w:] catalogueoflife.org [on-line]. [dostęp 2022-12-28].