Różowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Różowate
Ilustracja
Kwiat róży pomarszczonej
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd różowce
Rodzina różowate
Nazwa systematyczna
Rosaceae Juss.
Gen. Pl.: 334. 4 Aug 1789, nom. cons.
Zasięg występowania
Mapa zasięgu
Owoc gruszy
Owoc zbiorowy maliny właściwej
Kwiat róży odmiany 'New Dawn'

Różowate (Rosaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu różowców. Jest szeroko rozprzestrzeniona na kuli ziemskiej. Należy do niej 90 rodzajów liczących ponad 2,5 tys. gatunków, spośród których dziko w Polsce występuje ok. 150. Rodzina o dużym znaczeniu gospodarczym. Należy do niej wiele uprawnych drzew i krzewów owocowych oraz roślin ozdobnych i leczniczych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne (zarówno jednoroczne, jak i wieloletnie) oraz krzewy i drzewa. Pędy nierozgałęzione i rozgałęzione[3], cierniste i bezbronne, prosto lub łukowato wziesione, przewisające, płożące. Pąki okryte widocznymi kilkoma łuskami, rzadko dwiema[4].
Liście
Zimotrwałe lub opadające na zimę, u niektórych gatunków tylko odziomkowe, u innych także łodygowe lub tylko łodygowe. Na pędach ułożone są skrętolegle, rzadko naprzeciwlegle. Blaszka bywa pojedyncza lub złożona, zarówno dłoniasto, jak i nieparzyście pierzasto. Bywa klapowana lub nie, na brzegu zwykle piłkowana. Ogonek liściowy u części przedstawicieli występuje, u innych nie[3], gdy jest obecny to często z parą gruczołków w szczytowej części[4]. Przylistki zwykle są obecne[3], występują parami i są wolne lub przyrośnięte do ogonka[4].
Kwiaty
Zebrane w usytuowane na szczytach pędów lub w kątach liści kwiatostany typu wiecha zakończone na szczycie kwiatem. Na skutek modyfikacji lub redukcji tego kwiatostanu kwiaty wyrastać mogą także pojedynczo, w pęczkach, kłosach, gronach, baldachogronach, baldachach i wierzchotkach[3]. Kwiaty najczęściej są promieniste, obupłciowe (jeśli jednopłciowe, to rośliny są wówczas dwupienne)[4]. Najniższym okółkiem listków kwiatu u wielu przedstawicieli jest kieliszek[3]. Z dolnych części działek kielicha, płatków korony i pręcików powstaje hypancjum, wolne lub przylegające do zalążni[4], krótkie (płaskie lub półkuliste) lub wydłużone (walcowate, lejkowate lub urnowate)[3]. Działki kielicha są wolne i najczęściej w liczbie 5[4], rzadko w innej liczbie od 0 do 10[3]. Płatki korony wolne, występują zwykle w takiej liczbie jak działki, choć u odmian uprawnych często są zwielokrotnione[3], u niektórych gatunków są zredukowane[4]. Dysk miodnikowy wyściela hypancjum i jest całobrzegi lub klapowany[4], czasem go też brak[3]. Pręciki są okazałe, wolne i liczne – bywa ich do 130, czasem nawet 220 w jednym kwiecie. Pylniki pękają podłużną szczeliną. Zalążni jest od 1 do 250, rzadko nawet więcej[3]. Są wolne lub zrośnięte z hypancjum, górne, wpółdolne lub dolne. Zwykle z dwoma zalążkami[4]. Szyjka słupka osadzona jest na nich szczytowo, bocznie lub u ich podstawy; zakończona jest zwykle główkowatym znamieniem[3].
Owoce
Tworzące owoce zbiorowe lub nie: niełupki, mieszki, pestkowce, orzeszki, często tworzące owoc pozorny poprzez zrastanie się hypancjum z owocami właściwymi, częste są także owoce jabłkowate i torebki[3]. Nierzadko na owocach widoczny jest trwały kielich. Nasiona zwykle bezbielmowe. Liścienie zwykle mięsiste i wypukłe w części spodniej[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rośliny zaliczane do tej rodziny zostały na podstawie budowy morfologicznej trafnie wyodrębnione już w dawniejszych systemach klasyfikacyjnych roślin okrytonasiennych. W tej kwestii istotną zmianą wynikającą z lepszego poznania pochodzenia jest tylko wyłączenie z rodziny rodzaju mydłoka Quillaja (obecnie monotypowa i bazalna rodzina w obrębie bobowców Fabales). Nowsze badania podważyły tradycyjny podział na podrodziny ze względu na budowę owoców (różowe Rosoideae, tawułowe Spireoideae, jabłkowe Pomoideae i śliwowe Prunoideae). Relacje filogenetyczne wynikające z badań molekularnych potwierdzają dobrze analizy dot. składu chemicznego, chromosomów, związków z grzybami. Współcześnie różowate dzielone są na trzy podrodziny (różowe Rosoideae, dębikowe Dryadoideae i tawułowe Spireoideae). Rodzina zajmuje pozycję bazalną w kladzie różowców[2].

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
różowce

różowate Rosaceae





szakłakowate Rhamnaceae




oliwnikowate Elaeagnaceae




Dirachmaceae



Barbeyaceae







wiązowate Ulmaceae




konopiowate Cannabaceae




morwowate Moraceae



pokrzywowate Urticaceae







Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.)[5].

Podział rodziny[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie:[2][6]

Podrodzina Dryadoideae Juel

Podrodzina Rosoideae Arnott

plemię Ulmarieae Lamarck & de Candolle

plemię Rubeae Dumortier

plemię Colurieae Rydberg

  • Fallugia Endl.falugia
  • Geum L.kuklik (w tym Acomastylis, Coluria, Novosieversia, Oncostylus, Orthurus, Taihangia)
  • Sieversia Willd.
  • Waldsteinia Willd.pragnia

plemię Roseae Lamarck & de Candolle

plemię Potentilleae Sweet

podplemię Fragariinae
podplemię Potentillinae J.Presl

plemię Agrimonieae Lamarck & de Candolle

podplemię Agrimoniinae J. Presl
podplemię Sanguisorbinae Torr. & A.Gray

Podrodzina Amygdaloideae Arnott

plemię Niellieae Maximowicz

plemię Spiraeeae Candolle

plemię Lyonothamneae A. Gray

plemię Amygdaleae Jussieu

plemię Sorbarieae Rydberg

plemię Osmaronieae Rydberg (= Exochordeae Schulze-Mentz ex Reveal)

plemię Kerrieae Focke

plemię Gillenieae Maximowicz

plemię Maleae Small

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-01-19] (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l James B. Phipps: Rosaceae Jussieu. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-10-22].
  4. a b c d e f g h i j Cuizhi Gu, Chaoluan Li, Lingdi Lu, Shunyuan Jiang, Crinan Alexander, Bruce Bartholomew, Anthony R. Brach, David E. Boufford, Hiroshi Ikeda, Hideaki Ohba, Kenneth R. Robertson & Steven A. Spongberg: Rosaceae A. L. Jussieu. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-10-22].
  5. Crescent Bloom: Rosaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-23].
  6. D. Potter i inni, Phylogeny and classification of Rosaceae, „Plant Systematics and Evolution”, 266, 2007, s. 5–43, DOI10.1007/s00606-007-0539-9.
  7. Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz, Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 289, ISBN 83-01-13434-8, OCLC 749776599.
  8. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 150.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]