Astrid Ivask

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Astrid Ivask
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1926
Ryga
Data i miejsce śmierci 24 marca 2015
Ryga
Zawód, zajęcie poetka

Astrid Ivask (ur. 7 sierpnia 1926, zm. 24 marca 2015) – łotewsko-amerykańska poetka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Astrīde Helēna Hartmanis urodziła się w Rydze. Jej rodzice to generał Mārtiņš Hartmanis i Irma Marija Hartmanis[1]. Jej brat Juris Hartmanis był informatykiem[2]. Po rozpoczęciu sowieckiej okupacji Łotwy w 1940 roku generał Hartmanis został uwięziony przez władze sowieckie i stracony w 1941 roku[3]. Jego rodzina dowiedziała się o jego losie dopiero po 1989 roku[4].

Astrid z matką i bratem wyjechała w 1944 roku z Łotwy do obozu dla uchodźców w Niemczech. Tam studiowała filologię klasyczną, romańską i słowiańską na Uniwersytecie w Marburgu[5]. Studia magisterskie ukończyła w 1949 roku i w tym samym roku wyszła za mąż za estońskiego poetę Ivara Ivaska, który obronił tam doktorat z literatury i historii sztuki. Po ślubie przeprowadzili się do Stanów Zjednoczonych, gdzie Ivar Ivask podjął pracę w St. Olaf College w Minnesocie[6], a Astrid w latach 1950–1952 pracowała jako bibliotekarka i nauczycielka rosyjskiego i niemieckiego[7]. W 1967 roku przeprowadzili się do Norman w Oklahomie, gdzie Ivar Ivask został profesorem języków współczesnych i literatury na Uniwersytecie Oklahomy. Równocześnie był redaktorem uniwersyteckiego czasopisma literackiego World Literature Today[6]. Para gościła w swoim domu pisarzy i krytyków, między innymi Czesława Miłosza[8] oraz uczestniczyła w życiu literackim[5]. Astrid nie pracowała zawodowo, poświęcając się pisaniu[4]. W 1991 roku para przeniosła się do Fountainstown w Irlandii. Zamieszkali tam w domu, który otrzymał nazwę Baltic. Ivar Ivask zmarł tam w 1992 roku[9]. Astrid Ivask mieszkała w Irlandii do 2001 roku, gdy wróciła do Rygi po odzyskaniu skonfiskowanego w latach 40. XX wieku mienia[10]. Od 1993 roku była członkiem łotewskiego PEN Clubu i Łotewskiego Związku Pisarzy[7].

W maju 2011 roku poetka przekazała Bibliotece Łotewskiej Akademii Nauk cenne dzieła z XVI i XVII wieku[11], a w 2016 roku jej spadkobiercy przekazali do tej samej biblioteki zbiór ponad 4500 książek i czasopism oraz liczące około 2000 pozycji archiwum zawierające rękopisy, listy i dokumenty[12].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pisała głównie w języku łotewskim, a utwory w języku angielskim powstały zazwyczaj jako upominki dla przyjaciół[13]. Pierwszym zbiór poezji Ezera kristības (Chrzest jeziora) powstał w 1959 roku i został wydany w 1966 roku[4]. Inne publikacje to: Ziemas tiesa (1968), Solis silos (1973), Līču loči (1981), At the Fallow’s Edge (1981), Gaisma ievainoja (1982). W 1990 roku ukazał się jej tomik w języku angielskim Oklahoma Poems. W 1987 roku ukazały się jej wiersze zebrane Wordings[14].

Inne utwory to: Pārsteigumi un atklājumi (1984) wiersze i opowiadania dla dzieci oraz poetyckie szkice podróżnicze Līču loči: Ainas un ainavas (1981) ilustrowane fotografiami Ivara Ivaska[14]. Astrid znała kilka języków europejskich. Zajmowała się tłumaczeniem poezji z sześciu języków. Tłumaczyła utwory męża z estońskiego[4].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 1969 – nagroda Zinaidy Lazda za Ziemas tiesa[15]
  • 1974 – nagroda Fundacji Kultury Światowego Stowarzyszenia Wolnych Łotyszy (Pasaules brīvo latviešu apvienībay) za Solis silos[14]
  • 1984 – nagroda Fundacji Kārlisa Goppersa za Pārsteigumi un atklājumi[14]
  • 1981 – za Licu loki nagrodę Jānisa Jaunsudrabiņša[7]
  • nagroda Łotewskiego Związku Pisarzy za wkład w promocję kultury i literatury[14]

Została odznaczona łotewskim Orderem Trzech Gwiazd, estońskim Orderem Gwiazdy Białej[14].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Astrid Ivask: Latvian poet (1926-2015) – Biography and Life, PeoplePill [dostęp 2020-04-29] (ang.).
  2. Juris Hartmanis – A.M. Turing Award Laureate, amturing.acm.org [dostęp 2020-04-29].
  3. GENERAŁ MĀRTIŅŠ HARTMANIS, www.karamuzejs.lv [dostęp 2020-04-29].
  4. a b c d Astrid Ivaski mälestuseks (7.08.1926 – 24.03.2015), eestielu.com [dostęp 2020-04-29].
  5. a b Inara Cedrins, Foreword, [w:] Astrid Ivask, At the Fallow’s Edge, wyd. 2, 2014, ISBN 978-0-930012-24-3 [dostęp 2020-04-29] (ang.).
  6. a b Ivar Ivask, www.tygodnikpowszechny.pl, 21 grudnia 2003 [dostęp 2020-04-29] (pol.).
  7. a b c Mūžībā aizgājusi dzejniece Astrīde Ivaska, LA.LV [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  8. Astrīde Ivaska – izjustas un smalkas dzejas autore, tulkotāja, lr1.lsm.lv [dostęp 2020-04-29].
  9. Ivara Ivaska piemiņai. Viņš nomira Īrijā 1992.gada rudenī, baltic-ireland.ie, 6 lutego 2018 [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  10. Remembering the life of Astrid Ivask 1926 – 2015, obituaries.normantranscript.com [dostęp 2020-04-29] (ang.).
  11. Dzejnieces Astrīdes Ivaskas dāvinājuma svinīga nodošana LU Akadēmiskās bibliotēkas Misiņa bibliotēkai, Biblioteka.lv, 25 maja 2011 [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  12. Piemiņas pasākums Ivaram Ivaskam LU Akadēmiskajā bibliotēkā, lulfmi.lv [dostęp 2020-04-29].
  13. Astrīdes Ivaskas dzejiskais dzīvesstāsts, edruva.lv [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  14. a b c d e f A Tribute to Astrid Ivask: A Literary Light, World Literature Today, 2 kwietnia 2015 [dostęp 2020-04-29] (ang.).
  15. Mūžībā aizgājusi dzejniece Astrīde Ivaska, TVNET, 25 marca 2015 [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  16. Astrīdes un Ivara Ivasku pasaules telpā, LA.LV [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  17. Astrīdes Ivaskas un Ivara Ivaska memoriālo istabu atklāšana, literatura.lv [dostęp 2020-04-29] (łot.).
  18. Anita Rožkalne. Lauva: Dzejniece Astrīde Ivaska (2012), lulfmi.lv [dostęp 2020-04-29].