Order Trzech Gwiazd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Trzech Gwiazd
Triju Zvaigžṇu ordenis
Awers
Awers odznaki orderowej
Rewers
Rewers odznaki orderowej
Gwiazda
Gwiazda orderowa
Baretka
Baretka wszystkich klas orderu
Baretka
Baretka Złotej Odznaki Honorowej
Baretka
Baretka Srebrnej Odznaki Honorowej
Baretka
Baretka Brązowej Odznaki Honorowej
Ustanowiono 1924/1994
Wielkość 54 × 54 mm (order I klasy)
49 × 49 mm (order II–III kl.)
40 × 40 mm (order IV–V kl.)
88 × 88 mm (gwiazda I kl.)
82 × 82 mm (gwiazda II kl.)
Kruszec Złoto[1], srebro próby 875[2]
Poniżej Order Westharda
Projektant Gustavs Šķilters
Order Trzech Gwiazd z łańcuchem i gwiazdą orderową

Order Trzech Gwiazd (łot. Triju Zvaigžṇu ordenis) – najwyższe z obecnie nadawanych łotewskich odznaczeń państwowych, ustanowione w 1924 na pamiątkę utworzenia Państwa Łotewskiego, zlikwidowane w 1940 przez ZSRR, odnowione w 1994.

Historia[edytuj kod]

W 1921 Sejm łotewski dyskutował potrzebę ustanowienia odznaczenia przyznawanego za zasługi cywilne. Wpłynął wtedy wniosek dotyczący ustanowienia Orderu Wieńca Dębowego, którego projekt został już nawet przygotowany. Pomysł ten został jednak wtedy odrzucony. Powodem był brak przekonania posłów czy demokratyczne państwo powinno w ogóle kogokolwiek wyróżniać przyznawaniem odznaczeń cywilnych. Na dodatek skład Sejmu nie był jeszcze ostatecznie zatwierdzony, co budziło wątpliwości czy może on w ogóle podejmować jakiekolwiek wiążące decyzje. Sejm powrócił do tej sprawy po kilku latach i 25 marca 1924 prezydent Łotwy Jānis Čakste zatwierdził prawo o ustanowieniu Orderu Trzech Gwiazd, którego projekt w podstawowych zarysach opierał się na projekcie niezatwierdzonego Orderu Wieńca Dębowego. Order był przyznawany do 1940, kiedy Łotwa znalazła się pod okupacją ZSRR. Projektantem orderu był łotewski artysta Gustavs Šķilters[2]. Order był wytwarzany w ryskiej Fabryce Orderów (Ordeņu Fabrika)[2]. Order posiadał swój statut, a procedurą przyznawania orderu kierowała Kapituła Orderu Trzech Gwiazd. Po aneksji Łotwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go w 1994 już po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę. W 2008 Poczta Łotwy wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem gwiazdy orderowej tego odznaczenia[3].

Obecnie Order Trzech Gwiazd przyznawany jest obywatelom łotewskim i obcokrajowcom za znamienite zasługi cywilne dla Państwa Łotewskiego na polu umacniania jego bezpieczeństwa, wszechstronnego rozwoju i dobrobytu. Mottem orderu jest łacińska sentencja Per aspera ad astra (przez trudy do gwiazd).

Dzieli się na pięć klas[4]:

  • I klasa – Komandor Krzyża Wielkiego (lielkrusta komandieri), może zostać nadana z Łańcuchem (ķēdi)
  • II klasa – Wielki Oficer (lielvirsnieku),
  • III klasa – Komandor (komandieri),
  • IV klasa – Oficer (virsnieku),
  • V klasa – Kawaler (kavalieri),

oraz dodatkowo:

  • Odznaka Honorowa Orderu Trzech Gwiazd (Triju Zvaigžņu ordeņa goda zīme):
  • Złota (zeltīta),
  • Srebrna (sudraba),
  • Brązowa (bronzas)[5].

Wygląd (opis)[edytuj kod]

Krzyż Kawalerski Orderu Trzech Gwiazd

Odznaką orderu jest emaliowany na biało złoty krzyż maltański zakończony złotymi kulkami. Między ramionami krzyża rozchodzą się złote promienie. Pośrodku krzyża znajduje się okrągły medalion ze złotą ramą ozdobioną ornamentem i wypełniony szafirową emalią, na której widać trzy złote gwiazdy symbolizujące trzy części Łotwy: Liwonię (dawne Inflanty szwedzkie), Łatgalię (dawne Inflanty polskie) i Kurlandię z Semigalią. Górne skrzydło krzyża spięte jest wstążkami opadającymi ze złotego wieńca ponad nim. Rewers medalionu jest złoty i zawiera następujący napis: LATVIJAS/REPUBLIKA/1918. G. 18. NOVEMBRIS (Republika Łotewska 18.XI.1918), a dookoła niego: PER ASPERA AD ASTRA. Szerokość krzyża I klasy wynosi 54 mm, II i III kl. – 49 mm, a IV i V kl. – 40 mm[1]. Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej pięcioramiennej gwiazdy ze słabo zaznaczonymi ramionami oraz okrągłym szafirowym medalionem pośrodku w złotej ramie z oranamentem składającym się ze stylizowanych liści dębowych i napisu PAR TĒVIJU (Za Ojczyznę). Pośrodku szafirowego pola medalionu znajdują się trzy złote gwiazdy. Promień gwiazd orderowych wynosi: dla I kl. – 44 mm, dla II kl. – 41 mm[1]. W wyjątkowych przypadkach do orderu dołącza się również łańcuch orderowy.

Wstążka Orderu Trzech Gwiazd, szerokości 32 mm, jest koloru błękitnego z paskami złotymi wzdłuż obu boków. Order I kl. ma wstęgę szerokości 110 mm[1].

Srebrna Odznaka Honorowa Orderu Trzech Gwiazd

Dodatkowo do Orderu Trzech Gwiazd utworzono jeszcze Odznaki Honorowe Orderu Trzech Gwiazd w 3 stopniach: złotym, srebrnym i brązowym. Mają wygląd okrągłych medali z identycznym wzorem – wyobrażeniem odznaki Orderu Trzech Gwiazd na awersie i napisem PAR TĒVIJU (Za Ojczyznę) ponad płomiennym sercem na rewersie, oraz okalającym medal od góry wieńcem z liści dębowych. Średnica medalu wynosi 30 mm[1]. Wstążka w takich samych kolorach jak Order Trzech Gwiazd, jednak w kształcie trójkątnym, jaki stosowano przy odznaczeniach austro-węgierskich. Odznaki noszone są na lewej piersi. To odznaczenie, nadane po raz pierwszy w 1928, zostało również przywrócone w 1994.

Wygląd (ilustracje)[edytuj kod]

Komandor Krzyża
Wielkiego z Łańcuchem
Komandor Krzyża
Wielkiego (męski)
Komandor Krzyża
Wielkiego (damski)
Triju Zvaigžņu ordenis.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis I class.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis I class D.JPG
Wielki Oficer
(męski)
Wielki Oficer
(damski)
Komandor
(męski)
Triju Zvaigžņu ordenis II class.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis II class D.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis III class.JPG
Komandor
(damski)
Oficer Kawaler
Triju Zvaigžņu ordenis III class D.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis IV class.JPG
Triju Zvaigžņu ordenis V class.JPG

Odznaczeni[edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd.

Lata 1924-1940[edytuj kod]

Wśród kawalerów Orderu Trzech Gwiazd I klasy znaleźli się m.in.:[6]

Łącznie[7][8]:

  • I klasa – 285 osób (dodatkowo 13 osób z łańcuchem)
  • II klasa – 391 osób
  • III klasa – 1323 osoby
  • IV klasa – 2194 osoby
  • V klasa – 4617 osób
  • Złota Odznaka Honorowa – 2834 osoby
  • Srebrna Odznaka Honorowa – 3624 osoby
  • Brązowa Odznaka Honorowa – 1515 osób

Lata 1994-2015[edytuj kod]

Po 1994 order I klasy z łańcuchem otrzymali m.in.[9][10]:

Łącznie[8]:

  • I klasa – 90 osób (w tym 38 osób z łańcuchem)
  • II klasa – 143 osoby
  • III klasa – 511 osób
  • IV klasa – 842 osoby
  • V klasa – 575 osób
  • Złota Odznaka Honorowa – 423 osoby
  • Srebrna Odznaka Honorowa – 129 osób
  • Brązowa Odznaka Honorowa – 21 osób

Przypisy

  1. a b c d e Kristīne Ducmane: Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, str. 93
  2. a b c Kristīne Ducmane: Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, str. 22
  3. Michel Europa-Katalog. Nordeuropa (Lettland), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, ISBN 978-3-87858-884-9
  4. Kristīne Ducmane: Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, str. 92
  5. Triju Zvaigžņu ordenis. Ordeņa raksturojums (łot.). prezydent.lv. [dostęp 2016-09-26].
  6. Kristīne Ducmane: Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, str. 25
  7. Kristīne Ducmane: Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, str. 21
  8. a b Statistika par piešķirtajiem Latvijas valsts apbalvojumiem (łot.). president.lv. [dostęp 2016-09-24].
  9. Ar Triju Zvaigžņu ordeni apbalvotie 1994.-2004. (łot.). president.lv. [dostęp 2016-09-27].
  10. Ar Triju Zvaigžņu ordeni apbalvotie, sākot no 2004. gada 1.oktobra (łot.). president.lv. [dostęp 2016-09-27].

Bibliografia[edytuj kod]

  • Kristīne Ducmane: Apbalvojumi Latvijas Republikā 1918-1940 -Decorations of the Republic of Latvia 1918-1940, Ryga 1993, ISBN 5-89960-040-3
  • The State Decorations of Latvia, katalog odznaczeń łotewskich wydany z okazji wystawy w Kopenhadze w 2007 r.

Linki zewnętrzne[edytuj kod]