Atol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Atol na Pacyfiku
Atol na Pacyfiku (zdjęcie z satelity)

Atol – płaska wyspa koralowa, zwykle składająca się z rafy koralowej w kształcie pierścienia otaczającego centralną depresję. Depresja ta, nazywana laguną, może stanowić niewielki odrębny zbiornik wodny lub być połączona z morzem.

Atol powstaje wskutek kilku procesów. Zaczyna się od powstania wyspy wulkanicznej na oceanie. Późniejsze procesy to narastanie rafy koralowej wokół wyspy z jednoczesnym zagłębianiem się dna oceanicznego. Powstanie wyspy wulkanicznej związane jest na ogól z istnieniem tzw plamy gorącej pod poruszającą się płytą litosfery. Powstały wulkan tworzy wyspę. W przypadku sprzyjających warunków rozwijają się na wybrzeżach wyspy koralowce, tworząc rafy koralowe. Rafę koralową tworzą miliony żywych organizmów: polipów. Obumierające polipy pozostawiają po sobie wapienne szkielety stanowiące zwartą strukturę. Wskutek ruchu płyty opisanego przez teorię tektoniki płyt, wyspa przemieszcza się i jednocześnie zagłębia, a działalność wulkaniczna zamiera. Jednak zagłębianie się jest na tyle powolne, że koralowce potrafią narastać wystarczająco szybko, aby utrzymać płyciznę, dopóki panują odpowiednie warunki (temperatura wody, nasłonecznienie, czystość wody itp.). W efekcie może powstać warstwa wapieni o grubości kilku kilometrów (ponad warstwą skał wulkanicznych). Stożek wulkanu jak i pozostające ponad powierzchnią części atolu ulegają erozji. Jednym z jej produktów jest piasek, na którym mogą rozwijać się rośliny. Szczątki roślin tworzą glebę i w ten sposób wyspa dodatkowo rozrasta się. Po zewnętrznej stronie atolu tworzy się kształtowana przez fale plaża. Opada ona stromo ku głębinie. Plaże od strony laguny są znacznie szersze, a woda przeważnie płytka.

Nazwę atol pochodzącą z języka divehi, używanego na Malediwach, spopularyzował Karol Darwin. Właśnie na Malediwach można znaleźć największe atole. Ich występowanie ograniczone jest prawie wyłącznie do Oceanu Spokojnego i Oceanu Indyjskiego. W basenie Oceanu Atlantyckiego atoli jest niewiele.

Etapy powstawania atolu[edytuj | edytuj kod]

1. Czynny wulkan
2. Wulkan wygasa i wokół niego tworzy się rafa koralowa.
3. Teren obniża się (poprzez erozję) i powstaje atol.

Galeria zdjęć atoli[edytuj | edytuj kod]