Diego Garcia
7°18′S 72°24′E/-7,300000 72,400000
 Zdjęcie lotnicze Diego Garcia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Terytorium zamorskie | |
| Akwen | |
| Archipelag | |
| Powierzchnia |
28 km² |
Położenie na mapie Oceanu Indyjskiego  | |
| 7°18′S 72°24′E/-7,300000 72,400000 | |
 Mapa atolu Diego Garcia | |
Diego Garcia – największy atol w archipelagu Czagos w środkowej części Oceanu Indyjskiego. Administracyjnie należy do Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego.
Przez lata wyspa była brytyjską kolonią, uprawiano na niej głównie palmy kokosowe. W połowie lat 60. XX wieku archipelag zyskał status terytorium zależnego, a w 1966 został wydzierżawiony na 50 lat Amerykanom. Na początku następnej dekady amerykańska marynarka wojenna rozpoczęła na wyspie budowę bazy wojskowej. Przedtem z całego archipelagu wysiedlono dotychczasowych mieszkańców – zamieszkali oni na Mauritiusie i Seszelach. Obecnie na wyspie stacjonuje około dwóch tysięcy żołnierzy amerykańskich, podobna liczba personelu pomocniczego i kontyngent brytyjski.
Na wyspie znajduje się pas startowy przystosowany do przyjmowania najnowocześniejszych bombowców (w tym B-2), port morski oraz baza paliw. Z racji położenia geograficznego i prawnej zależności od Wielkiej Brytanii, Diego Garcia jest jedną z najważniejszych baz wojsk amerykańskich na świecie. Wykorzystywano ją w czasie dwóch wojen z Irakiem (I i II wojna w Zatoce Perskiej) oraz w czasie amerykańskiej interwencji w Afganistanie w 2001. Wyspa była jednym z 33 wyznaczonych awaryjnych miejsc do lądowania dla programu amerykańskich wahadłowców realizowanego przez NASA[1][2].
Kwestia wysiedlonych
[edytuj | edytuj kod]W 2001 roku byli mieszkańcy archipelagu Czagos, wysiedleni w latach 1967–1973, obecnie mieszkający głównie na Mauritiusie, otrzymali brytyjskie obywatelstwo i prawo do repatriacji. Walczyli oni w brytyjskich sądach o prawo do powrotu na archipelag. W maju 2006 roku Sąd Najwyższy w Londynie uchylił decyzję zakazującą zamieszkiwania na wyspach; w kwietniu 2006 grupa dawnych mieszkańców odwiedziła Diego Garcia.
W 2024 roku Wielka Brytania zgodziła się oddać zarząd nad archipelagiem Mauritiusowi, zastrzegając jednak, że baza wojskowa ma pozostać na Diego Garcia. Z tego powodu repatriacja na tę wyspę pozostaje niemożliwa[3]. Jednakże na początku 2026 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump nazwał umowę przekazania atolu „dużym błędem” oraz „aktem wielkiej głupoty”, zaś w kwietniu 2026 brytyjski rząd potwierdził, że z powodu wycofania poparcia dla tej umowy przez administrację Donalda Trumpa pracę nad nią zostały zamrożone na czas nieokreślony, co oznacza pozostawianie archipelagu pod kontrolą brytyjską do czasu wznowienia prac nad umową.[4][5]
Stacja monitorowania GPS
[edytuj | edytuj kod]Diego Garcia jest jedną z pięciu baz kontroli i monitorowania systemu GPS zarządzanych przez siły lotnicze USA. Pozostałe cztery bazy zarządzane przez siły lotnicze znajdują się na Hawajach, Kwajalein, Wyspie Wniebowstąpienia i w Colorado Springs[6]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Space shuttle emergency landing sites. Global Security. [dostęp 2014-12-21]. (ang.).
- ↑ Maintaining & Running Diego Garcia, FY 2007-2011. Defense Industry Daily, 2011-07-31. [dostęp 2014-12-21]. (ang.).
- ↑ Andrew Harding, UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius [online], BBC, 3 października 2023.
- ↑ Chagos Islands: Do not give away Diego Garcia, Trump tells UK [online], www.bbc.com, 19 lutego 2026 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
- ↑ Issy Ronald, UK forced to halt Chagos Islands deal after Trump criticism | CNN, „CNN”, 11 kwietnia 2026 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
- ↑ GPS Ground Segment. ESA navipedia, 2011. [dostęp 2014-12-21]. (ang.).