Beta Pictoris b

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Beta Pictoris b
Ilustracja
Widok układu Beta Pictoris – zdjęcie dysku pyłowego wykonane w 1996 roku, z nałożonymi obserwacjami planety z lat 2003 i 2009.
Data odkrycia listopad 2008
Sposób odkrycia bezpośrednia obserwacja
Charakterystyka orbity (J2000)
Ciało centralne beta Pictoris
Półoś wielka 9,04 +0,82−0,41 au[1]
Mimośród 0,06 +0,07−0,04[1]
Okres orbitalny 7490 +1060−510[1]
Nachylenie orbity 90,69 ± 0,68°[1]
Charakterystyka fizyczna
Masa 8 +5−2 MJ
Promień 1,65 ± 0,06 RJ

Beta Pictoris b (β Pic b) – planeta pozasłoneczna okrążająca gwiazdę Beta Pictoris położoną w gwiazdozbiorze Malarza. Została zaobserwowana bezpośrednio przez teleskopy.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa planety pochodzi od nazwy gwiazdy centralnej układu, w którym się znajduje – Beta Pictoris, litera „b” oznacza, że jest to pierwsza odkryta planeta w tym układzie.

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Gwiazda Beta Pictoris była wielokrotnie obserwowana od odkrycia wokół niej dysku pyłowego w latach 80. XX wieku przez satelitę IRAS[2]. Obserwacje prowadzone przez Europejskie Obserwatorium Południowe przy pomocy zespołu teleskopów Very Large Telescope w Chile z zastosowaniem optyki adaptatywnej w 2003 roku umożliwiły zaobserwowanie wewnątrz dysku pyłowego słabego obiektu[3]. Jednakże nie można było wykluczyć, że jest to gwiazda znajdująca się w tle. Na zdjęciach wykonanych w 2008 roku i wiosną 2009 obiektu nie znaleziono; dopiero zdjęcia wykonane w listopadzie 2009 pozwoliły odnaleźć ten sam obiekt, jednak znajdujący się po drugiej stronie gwiazdy, co potwierdziło, że jest to planeta[4].

Wcześniejsze obserwacje tego układu wskazywały, że dysk pyłowy jest w pewnym stopniu zdeformowany oraz dostrzeżono komety spadające na gwiazdę Beta Pictoris. Wnioski wskazywały na obecność masywnej planety w układzie, co potwierdziły przeprowadzone obserwacje.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wizja artystyczna planety Beta Pictoris b (ESO)

Masa planety Beta Pictoris b została oszacowana na około 8 mas Jowisza, co w połączeniu z pozycją planety tłumaczy obserwowane odkształcenie dysku pyłowego. Średnica planety obliczana jest na około 1,65 ± 0,06 średnicy Jowisza[5] (jest około szesnaście razy większa od Ziemi i ma prawie 3000 razy większą masę[6]).

Planeta okrąża swoją macierzystą gwiazdę w odległości około 9 jednostek astronomicznych z okresem obiegu ocenianym na 20,5 roku[1]. Wiek gwiazdy szacowany jest na około 20 milionów lat[6]. Niewielki wiek układu dowodzi, że planety mogą się formować już w ciągu pierwszych kilku milionów lat od powstania gwiazdy.

W 2014 β Pic b została pierwszą planetą pozasłoneczną, u której udało się zmierzyć ruch obrotowy, który wynosi około 25 tysięcy metrów na sekundę (90 tysięcy km/h); w porównaniu prędkość ruchu obrotowego Jowisza wynosi około 47 tysięcy km/h, a prędkość ruchu obrotowego Ziemi to niecałe 1700 km/h[6]. Jeden dzień na planecie trwa w przybliżeniu 8,1 ± 1,0 godzin[5].

Beta Pictoris b jest jedną z niewielu planet pozasłonecznych, które zostały bezpośrednio sfotografowane (Encyklopedia pozasłonecznych układów planetarnych w grudniu 2017 roku odnotowywała istnienie 92 takich obiektów[7], jednak część z nich może być brązowymi karłami). Jest to pierwsza planeta pozasłoneczna, w wypadku której bezpośrednio zaobserwowano połowę obiegu wokół jej macierzystej gwiazdy.

Możliwość tranzytu[edytuj | edytuj kod]

W 1981 roku zostało zaobserwowane zjawisko, które zinterpretowano jako możliwy tranzyt planety przed tarczą gwiazdy Beta Pictoris; interpretacja ta długo była uznawana za wątpliwą. Wyznaczone parametry orbity planety β Pic b nie przeczą temu, żeby mogła ona przechodzić przed tarczą gwiazdy i takie zjawisko faktycznie mogło mieć miejsce w 1981 roku[8].

Według przewidywań tranzyt Beta Pictoris b mógł nastąpić między połową 2017 a połową 2018 roku i potrwać do kilku godzin. Jego obserwacja miało być głównym celem obserwacji miniaturowego satelity PicSat; miał on także obserwować przejścia komet przed tarczą gwiazdy[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Bruce Macintosh et al. The Gemini Planet Imager: First Light. „Proc. Natl. Acad. Sci”. 111 (35), s. 12661–12666, 2014-03-28. DOI: 10.1073/pnas.1304215111. arXiv:1403.7520. PMID: 24821792 (ang.). 
  2. R. Liseau i inni, The 1.2 mm image of the β Pictoris disk, „Astronomy & Astrophysics”, 1, 402, 2003, s. 183–187, DOI10.1051/0004-6361:20030194 (ang.).
  3. A.-M. Lagrange, D. Gratadour, G. Chauvin, T. Fusco i inni. A probable giant planet imaged in the β Pictoris disk. „Astronomy & Astrophysics”. 493 (2), s. L21-L25, 2009. DOI: 10.1051/0004-6361:200811325 (ang.). 
  4. A.-M. Lagrange, M. Bonnefoy, G.Chauvin, D. Apai i inni. A Giant Planet Imaged in the Disk of the Young Star β Pictoris. „Science”. 329, s. 57–59, 2010-07-02. DOI: 10.1126/science.1187187. 
  5. a b Ignas Snellen, Bernhard Brandl, Remco de Kok, Matteo Brogi, Jayne Birkby, Henriette Schwarz. The fast spin-rotation of a young extrasolar planet. „Nature”. 509, s. 63–65, 2014. DOI: 10.1038/nature13253. arXiv:1404.7506 (ang.). 
  6. a b c Rotation of fastest spinning planet recorded (ang.). sbs.com.au, 2014-05-01. [dostęp 2014-05-01].
  7. Catalog (ang.). The Extrasolar Planets Encyclopaedia. [dostęp 2018-01-11].
  8. H. Beust, G. Chauvin, A.-M. Lagrange. Orbital characterization of β:Pictoris b. „Proceedings of the Annual meeting of the French Society of Astronomy and Astrophysics”. SF2A-2011, s. 3–7, grudzień 2011. Bibcode2011sf2a.conf....3B. 
  9. Mission Goals (ang. • fr.). W: PicSat: unravelling the Beta Pictoris system [on-line]. Obserwatorium paryskie. [dostęp 2018-01-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]