Bezżuchwowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bezżuchwowce
Agnatha[1]
Minóg rzeczny (Lampetra fluviatilis)
Minóg rzeczny (Lampetra fluviatilis)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada bezżuchwowce

Bezżuchwowce[2], bezszczękowce[2] (Agnatha, czyt. agnata) – takson prymitywnych, pozbawionych szczęk kręgowców wodnych, do których należą minogokształtne i śluzicokształtne oraz wymarłe kostnopancerne, Heterostraci i Thelodonti. W zależności od przyjętej systematyki klasyfikowany jest w randze nadgromady, supergromady lub infratypu.

Budowa[edytuj]

Ciało współczesnych przedstawicieli bezszczękowców jest silnie wydłużone, cylindryczne, pokryte pozbawioną łusek skórą z wielowarstwowym nabłonkiem, pokrytą śluzem. Układy mięśniowy, nerwowy z narządami zmysłów, krążenia i wydalniczy przypominają analogiczne układy ryb. Prymitywny kręgosłup złożony jest z chrzęstnych płytek leżących wzdłuż chrzęstnej struny grzbietowej. Czaszka chrzęstno-błoniasta, u śluzic pozbawiona oczu, zakończona zębokształtnymi wyrostkami na języku zamiast szczęk. Śluzice mają od 5 do 15 par worków skrzelowych, od których odchodzą kanały, łączące się pod skórką i uchodzące do gardzieli oraz do otworów po bokach ciała. Brak płetwy grzbietowej. Minogi natomiast mają dobrze rozwinięte, na ogół nieduże oczy oraz dwie płetwy: grzbietową i grzbietowo-ogonową. Otwór gębowy ma postać okrągłej przyssawki. Wewnątrz znajdują się rogowe ząbki oraz fałd również pokryty ząbkami. Występuje 7 par workowatych skrzeli, otwierających się na zewnątrz 7 parami otworów skrzelowych.Układ krwionośny zamknięty, przez serce przepływa wyłącznie pozbawiona tlenu krew żylna.

Odżywianie się[edytuj]

Współczesne bezszczękowce są pozbawione żołądka: śluzice są padlinożercami lub pasożytami: żerują głównie na ciałach ryb i głowonogów: wgryzają się głęboko w ich ciało, aby pić krew i wyjadać tkanki mięsne. Natomiast spośród minogów, prawie każdy gatunek jest pasożytem: żerują one głównie na rybach, przysysając się do ich ciał i wysysając krew. W wyniku jej ubytku ofiara minoga, mimo że ten już odpłynął, jest najczęściej tak osłabiona, że umiera. Niekiedy minogi jedzą także małe bezkręgowce morskie.

Rozmnażanie się[edytuj]

U bezżuchwowców występuje zapłodnienie zewnętrzne. Minogi są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Na czas składania jaj minogi migrują do rzek i wraz z rozpoczęciem tarła przestają się odżywiać. Następują zmiany anatomiczne: u samic powiększa się płetwa grzbietowa i pojawia zgrubienie w okolicy odbytowej, u samców natomiast wykształca druga płetwa odbytowa. Minogi jaj składają w zagłębieniu w podłożu. Robią to tylko raz w życiu, po czym giną. Ze złożonych jaj wylęgają się larwy, zwane ślepicami, które zagrzebują się w podnóżu i odżywiają planktonem oraz małymi bezkręgowcami morskimi. Po upływie 3 - 6 miesięcy larwa przeobraża się w postać dorosłą. Rozmnażanie się śluzic nie zostało do końca zbadane. Wiadomo, że są one obojnakami, jednak w okresie rozrodu funkcjonuje tylko jedna część gruczołu obojnaczego - męska lub żeńska. W ciągu swego życia śluzice prawdopodobnie wielokrotnie składają złoża, liczące od 12 do 300 dużych jaj w twardych skorupkach. Nie występuje stadium larwalne.

Ewolucja[edytuj]

Bezszczękowce pojawiły się już w górnym kambrze, jednak ich największa liczebność przypada na okres dewonu. Wiele rodzajów utworzyło w tym okresie wolno osadzone w jamie gębowej zęby lub zębopodobne wyrostki na pancerzu głównym (np. ostrakodermy), które pełniły funkcje niewykształconych jeszcze szczęk.

Systematyka[edytuj]

Przypisy

  1. Agnatha, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973

Bibliografia[edytuj]

  • Dimitrij Strelnikoff, Wielka encyklopedia zwierząt, tom 21, str. 16 - 18, Oxford Educational, ISBN 978-83-7425-921-7.