Bitwa koło Przylądka Świętego Wincentego (1780)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa koło Przylądka Świętego Wincentego
Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych
Ilustracja
Bitwa przy Przylądku Św. Wincentego
Czas 1780
Miejsce Przylądek Świętego Wincentego
Terytorium Portugalia
Wynik Zwycięstwo Anglików
Strony konfliktu
Anglia Hiszpania
Dowódcy
George Bridges Rodney Juan de Lángara
Siły
20 okrętów liniowych,
11 fregat
11 okrętów liniowych
Straty
32 zabitych i 102 rannych, 6 okrętów uszkodzonych min. 600 zabitych, 2500 zabitych, rannych i wziętych do niewoli; 1 okręt zatopiony, cztery zdobyte, 1 prawdopodobnie wyrzucony na brzeg
Położenie na mapie Portugalii
Mapa lokalizacyjna Portugalii
miejsce bitwy
miejsce bitwy
37°N 9°W/36,818056 -8,563611

Bitwa koło Przylądka Świętego Wincentego – bitwa morska z 1780 roku, w której eskadra brytyjska adm. George’a Rodneya całkowicie rozbiła flotyllę hiszpańską dowodzoną przez adm. Juana de Lángarę.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Rozpoczęte w 1779 roku przez siły hiszpańskie oblężenie Gibraltaru ubezpieczane było przez ich eskadry stacjonujące w Kadyksie (35 okrętów liniowych adm. Córdovy) i Algeciras (25 liniowców adm. Gastona). W związku z tym hrabia Sandwich, 1. lord Admiralicji, zorganizował duży, liczący 66 jednostek konwój, który miał zaopatrzyć Gibraltar i Minorkę (część statków podążała zaś do Indii Zachodnich)[1]. Silna eskorta pod dowództwem George’a Rodneya liczyła 22 okręty liniowe i 14 fregat[2].

7 stycznia statki udające się do Indii Zachodnich odpłynęły w eskorcie liniowca i trzech fregat. Następnego dnia eskadra angielska zauważyła zespół 22 jednostek, które musiały ją minąć w nocy. Był to hiszpański konwój z zapasami dla floty w Kadyksie, który został w całości zagarnięty po krótkim starciu. Ze zdobytych jednostek wydzielono 12 statków z żywnością, które w eskorcie 64-działowego liniowca „Prince William[a] wysłano do Gibraltaru[2].

Tydzień później Rodney, który dowiedział się o krążącej niedaleko eskadrze hiszpańskiej, okrążył przylądek Świętego Wincentego z okrętami przygotowanym do walki. 16 stycznia około godz. 13 dostrzeżono nieprzyjacielską flotyllę, składającą się z 11 okrętów liniowych i dwóch fregat[2]. Była to część rozproszonej przez burze floty Córdovy. Jej dowódca, Juan de Lángara, skierował się ku Brytyjczykom, sądząc, że ma do czynienia z konwojem i licząc na łatwy łup – kiedy się zorientował w pomyłce, było za późno by uniknąć starcia[1]. Rodney nakazał pościg i atak od strony zawietrznej, by odciąć Hiszpanom możliwość ucieczki do Kadyksu[2].

Bitwa rozpoczęła się ok. godz. 16. Trzy kwadranse później 70-działowy „Santo Domingo” wyleciał w powietrze. Około godz. 18 poddał się kolejny hiszpański liniowiec[2]. Mimo zapadającego zmierzchu walkę kontynuowano, co było nietypowe w tym okresie, przy świetle księżyca (nazywana jest w źródłach angielskich Moonlight Battle[1]). Do drugiej w nocy poddały się hiszpański flagowiec „Fenix” (80 dział), „Monarca” (70), „Princesa” (70), „Diligente” (70), „San Julian” (70) i „San Eugenio” (70). Te dwa ostatnie zdryfowały i rozbiły się na brzegu (lub też jeden z nich został odbity przez swoją załogę[b]), ostatecznie w rękach angielskich pozostały cztery pryzy. Sztorm zagroził też rozbiciem kilku jednostek brytyjskich, w tym flagowca Rodneya, ale zdołały one odejść od brzegu na pełne morze[2]. Ze względu na ospę panującą na HMS „Bienfaisant”, jego dowódca i adm. de Lángara (którego „Fenix” poddał się „Bienfaisant”) uzgodnili, że flagowiec hiszpański nie będzie obsadzony załogą pryzową, a będzie jedynie wykonywać rozkazy brytyjskiego oficera. W przypadku napotkania nieprzyjaciela los „Fenixa” miał być tożsamy z losem „Bienfaisant” – gdyby ten został zdobyty lub zatopiony, załoga „Fenixa” byłaby wolna; gdyby jednak uszedł atakowi, oficerowie i załoga hiszpańskiego okrętu winna uważać się wciąż za związanych słowem honoru jeńców brytyjskich, nawet w przypadku, gdy zostaliby uwolnieni przez własnych sojuszników[3].

Brytyjczycy stracili 32 zabitych i 102 rannych, w tym czterech oficerów; sześć okrętów odniosło uszkodzenia, głównie omasztowania. Hiszpanie stracili okręt liniowy, który wyleciał w powietrze z 600-osobową załogą i na pewno cztery okręty wzięte do niewoli (łącznie 2500 ludzi)[3]; los dwóch kolejnych jednostek jest niepewny.

Słabość eskadry hiszpańskiej i fakt, że dała się zaskoczyć, przyczynił się do jej rozbicia w połączeniu z ryzykowną decyzją brytyjskiego dowódcy, który wszedł między brzeg a okręty nieprzyjacielskie, byle tylko nie dopuścić do ich ucieczki. Ryzyko się opłaciło, bo z 11 hiszpańskich liniowców ocalały cztery. Rodney zaopatrzył twierdzę gibraltarską zapasami ze zdobytych hiszpańskich statków, wysłał konwój na Minorkę i wykonawszy swe zadania, udał się 13 lutego do Indii Zachodnich. Mimo – teoretycznie – większej siły swojej eskadry (25 liniowców) adm. Córdova nie próbował ataku na siły Rodneya. Jedną z przyczyn sukcesu brytyjskiego admirała był fakt, że jego okręty, jako jedne z pierwszych we flocie brytyjskiej, miały dna obite miedzianą blachą, co dawało im większą prędkość, która okazała się decydująca w obydwu starciach w styczniu 1780 roku[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Był to okręt flagowy dotychczasowej eskorty konwoju, „Guipuscoana”, przemianowany na cześć księcia Wilhelma, który pełnił podówczas służbę jako midszypmen w eskadrze Rodneya.
  2. Prawdopodobnie z tego powodu P. Wieczorkiewicz pisze o zdobytych pięciu okrętach hiszpańskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Paweł Piotr Wieczorkiewicz: Historia wojen morskich. T. 1: Wiek żagla. Warszawa: Wydawnictwo Puls, 1995, s. 360–361. ISBN 1-85917-030-7.
  2. a b c d e f g William Laird Clowes: The royal navy: a history from the earliest times to the present. T. III. London: S. Low, Marston and Company, s. 448–451.
  3. a b Robert Beatson: Naval and Military Memoirs of Great Britain, from 1727 to 1783. T. 6. London: Longman, Hurst, Rees and Orme, 1804, s. 233–234. OCLC 4643956. (ang.)