Bombardowanie Guerniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bombardowanie Guerniki
Hiszpańska wojna domowa
Ilustracja
Guernica po bombardowaniu
Czas 26 kwietnia 1937
Miejsce Guernica
Terytorium  Hiszpania
Przyczyna zablokowanie dróg wycofującym się wojskom rządowym; eksperyment mający pokazać skutki ataku lotniczego
Wynik zniszczenie miasta
Strony konfliktu
 Hiszpania  III Rzesza
 Włochy
Dowódcy
Hugo Sperrle, Wolfram von Richthofen
Siły
brak lotnictwo Legionu Condor i 3 samoloty włoskich sił powietrznych
Straty
od 120 do około 200-300 ofiar wśród ludności cywilnej

Bombardowanie Guernikiatak lotniczy przeprowadzony na baskijskie miasto Guernica 26 kwietnia 1937 roku w czasie wojny domowej w Hiszpanii przez lotnictwo niemieckiego Legionu Condor oraz 3 samoloty włoskich sił powietrznych. Atak ten odbył się w ramach sojuszniczej pomocy III Rzeszy i Włoch rebeliantom generała Francisco Franco, walczącym przeciwko rządowi Republiki Hiszpańskiej. Zgodnie z różnymi szacunkami w bombardowaniu zginęło od 120 do około 200-300 osób, zaś zniszczeniu uległo 70% zabudowy miasta. Atak na Guernikę jest uważany za pierwszy w historii przypadek unicestwienia cywilnego celu z powietrza.

Przyczyny ataku[edytuj]

Guernica miała istotne znaczenie militarne, prowadził przez nią główny szlak zaopatrzeniowy z Bilbao na wschodni odcinek frontu baskijskiego, a ponadto w mieście znajdowały się dwie fabryki broni (Unceta & Co i Beistegui Hermanos) oraz fabryka amunicji Talleres Guernica. Przez miasto oraz przez stary kamienny most Renteria na rzece Oca żołnierze Frontu Ludowego zaopatrywali ten odcinek frontu. Przerzucali za jego pomocą odwody[1].

Przyczyną nalotu podaną do publicznej wiadomości miało być zablokowanie dróg wycofującym się wojskom Republiki, w tym celu planowano zniszczenie mostu Renteria oraz stacji kolejowej[1]. Wskazują na to zapisy w dzienniku szefa sztabu Legionu Condor Wolframa von Richthofena, zgodnie z którymi „[bombowce] zostały skierowane do Guerniki, by zatrzymać i zakłócić wycofywanie się czerwonych, którzy musieli tamtędy przejść”[2]. Jednakże według niektórych ekspertów operacja była przeprowadzona jako eksperyment, miano testować nową taktykę bojową i sprawdzić skutki zmasowanego ataku lotnictwa[2][1]. Jeden ze współczesnych historyków twierdzi, że bombardowanie było „karą dla zdradzieckich katolickich Basków za opowiedzenie się po stronie czerwonych”[3].

Przebieg[edytuj]

Przed atakiem, w tym niewielkim mieście leżącym około 13 km za linią frontu mieszkało około 7000 ludzi, do których należy doliczyć personel i pacjentów 3 szpitali polowych oraz uchodźców, którzy uciekali przed wojskami generała Francisco Franco[1][4]. Pod koniec kwietnia na skraju miasta obozowały dwa baskijskie bataliony piechoty republikańskich wojsk[1]. W dniu nalotu, w którym odbywał się targ, w Guernice przebywało więcej ludzi niż zazwyczaj[4]. W momencie ataku miasto nie posiadało żadnej obrony przeciwlotniczej[3].

Atak rozpoczął się o godzinie 16.30. Ogłoszonym celem operacji był most na rzece Oca, infrastruktura drogowa na zachód od miasta, oraz wycofujące się bataliony Frontu Ludowego (wojska Frontu znajdowały się mniej niż 14 kilometrów od Guerniki). Jednakże ostatecznie, najważniejsze obiekty, takie jak most Renteria, czy stacja kolejowa nie zostały trafione i wyłączone z użytkowania, nie zginął też ani jeden żołnierz z dwóch baskijskich batalionów piechoty[1]. Pierwszy zaatakował pojedynczy bombowiec Heinkel He 111, który około godziny 16.30 zrzucił swe bomby na centrum i odleciał. Trzy inne samoloty, włoskie Savoia S.79, nadleciały nad most Renteria, z wysokości 3,5 km. Włosi zrzucili 36 bomb burzących o wadzie 50 kg każda, lecz żadna z nich nie dosięgła celu[4]. Piętnaście minut po pierwszym He 111 nad miastem pojawiły się kolejne niemieckie bombowce i nadlatując pojedynczo nad stację kolejową, atakowały ją bombami zapalającymi i burzącymi o wadze 250 i 50 kg. Strzelcy pokładowi otworzyli ogień do uciekających ludzi i zwierząt, zaczęły wybuchać pożary, a miasto spowiła ogromna chmura dymu[4]. Ostateczne zniszczenie miasta spowodowały trzy eskadry bombowców Junkers Ju 52 Legionu Condor, eskortowane przez myśliwce Bf 109 i Heinkel He 51. Samoloty te nadleciały nad miasteczko około 17.15, bombardując je falami w dwudziestominutowych odstępach przez dwie i pół godziny[2]. Zrzucały one bomby małej i średniej wielkości, 250-kilogramowe, a także zapalające w aluminiowych tubach[4]. Był to nalot dywanowy, który lotnictwo Legionu Condor zastosowało po raz pierwszy nieco wcześniej podczas bombardowania pozycji republikańskich[2]. Kombinacja bomb burzących, przeciwpiechotnych i zapalających niszczyła zabudowę miasta, znacznie utrudniając walkę z pożarami i powodując wielkie zniszczenia[5].

Decyzję o bombardowaniu podjęli dowódcy Legionu Condor, Hugo Sperrle i Wolfram von Richthofen w porozumieniu z szefem sztabu sił nacjonalistycznych generałem Emilio Molą[4]. Dzień po bombardowaniu, 27 kwietnia Richthofen zanotował w swym dzienniku: „Guernica płonie”, z kolei dzień później, napisał że „miasto musi być zniszczone całkowicie”[4].

Konsekwencje[edytuj]

Nigdy nie ogłoszono oficjalnej liczby zabitych. Angielskie media znacznie zawyżały tę liczbę podając, że zginęło 1600 osób, inne wersje mówiły nawet o 3000, aczkolwiek aktualnie mówi się o około 200-300 zabitych. Zachowane dokumenty ze szpitali mówią o 120 zabitych i 30 rannych[6][7]. Natomiast nie ulega wątpliwości, że w wyniku bombardowania zostało doszczętnie zniszczone 70% zabudowy miasta, aczkolwiek w dużej mierze nie w wyniku samych ataków, lecz na skutek pożaru spowodowanego przez bomby, którego nie udało się ugasić aż do dnia następnego[8].

Atak na miasto spowodował poruszenie międzynarodowej opinii publicznej. Dzień po nalocie baskijski premier Jose Antonio Aguirre oświadczył: „Niemieccy piloci w służbie hiszpańskich rebeliantów zbombardowali Guernikę, paląc historyczne miasto czczone przez wszystkich Basków”[4]. Dwa dni po nalocie, 28 kwietnia 1937 roku dzienniki „The Times” i „The New York Times” opublikowały artykuły opisujące bombardowanie Guerniki i jego skutki, potępiając działania lotnictwa sprzymierzonego z gen. Franco[2]. Strona nacjonalistyczna oskarżyła o spalenie miasta obrońców, kwatera główna generała Franco wydała oświadczenie, w którym pisała: „Guernika została zniszczona ogniem i benzyną jak Oviedo w 1934 i 1935 roku, oraz jak Irun, Durango, Amorebieta i Munguia w ostatnim okresie. Spaliły ją czerwone hordy na kryminalnej służbie Aguirrego. [...] natomiast Aguirre, jako że jest to pospolity przestępca, sfabrykował niesławne kłamstwo, przypisując to okrucieństwo naszym szlachetnym i heroicznym siłom powietrznym”[2][4]. Zbombardowanie miasta przyczyniło się do wydania rozkazu generała Sperrle, dowódcy Legionu Condor, przez generała Franco o bezwzględnym zakazie atakowania niewojskowych celów po stronie republikańskiej. Legion Condor konsekwentnie przestrzegał rozkazu aż do samego końca wojny.[5]

Znaczenie symboliczne[edytuj]

Bombardowanie Guerniki było pierwszym w historii przypadkiem unicestwienia cywilnego celu z powietrza. Międzynarodowe oburzenie z tego powodu wyraziło się w formie publicznych demonstracji[9]. Znany hiszpański malarz, Pablo Picasso postanowił zilustrować tragedię zbombardowanego miasta i w tym celu namalował obraz Guernica, który ozdobił hiszpański pawilon podczas Wystawy Światowej w 1937 roku. Obraz ten jest jednym z najsłynniejszych dzieł artysty[4].

Przypisy

  1. a b c d e f Włodzimierz Kalicki. Guernica, lśnienie apokalipsy. „Gazeta Wyborcza”, 28.09.2012. [dostęp 2015-11-22]. 
  2. a b c d e f Antony Beevor: Walka o Hiszpanię 1936-1939. Kraków: Znak, 2009, s. 320-322. ISBN 978-83-240-1159-9.
  3. a b Nowakowski i Skotnicki 2011 ↓, s. 81.
  4. a b c d e f g h i j Piotr Nehring: Tak umierało święte miasto Basków (pol.). W: Wiadomości [on-line]. onet.pl, 2017-04-25. [dostęp 2017-04-27].
  5. a b Tomasz Nowakowski, Mariusz Skotnicki, Legion Condor. Hiszpańska wojna Hitlera., 2011.
  6. Barton S., Historia Hiszpanii, tłum. Agnieszka Mścichowska i Marcin Mścichowski, Książka i Wiedza, Warszawa 2011, s. 281.
  7. Nowakowski i Skotnicki 2011 ↓, s. 83.
  8. Moa P., Mity wojny domowej. Hiszpania 1936-1939, Fronda, Warszawa 2007, s. 403.
  9. Jonathan Lorie, The Guardian: Guernika - miasto, które przeżyło własną śmierć (pol.). W: Podróże [on-line]. onet.pl, 2017-04-25. [dostęp 2017-04-27].

Bibliografia[edytuj]

  • Antony Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939, Znak, Kraków 2009, ​ISBN 978-83-240-1159-9​.
  • Tomasz Nowakowski, Mariusz Skotnicki: Legion Condor. Hiszpańska wojna Hitlera. Instytut Wydawniczy Erica, 2011.