Brazylijska odmiana języka portugalskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Brazylijska odmiana języka portugalskiego - jeden z dwóch standardów języka portugalskiego używany głównie w Brazylii oraz nauczany w innych krajach Ameryki. W stosunku do europejskiej odmiany portugalskiego wykazuje szereg różnic w fonetyce, ortografii i słownictwie. Różnice gramatyczne są stosunkowo niewielkie.

System fonologiczny[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Język portugalski używany w Brazylii charakteryzuje się stosunkowo dużym procentem słownictwa pochodzącego głównie z języków tupi oraz języków afrykańskich. Poza tym szereg tzw. neologizmów, czyli słów na określenie nowych zjawisk różni się od wersji stosowanej w Portugalii. Typowe przykłady to ônibus zamiast autocarro, trem zamiast comboio, bonde zamiast eléctrico czy comissário de bordo|aeromoça zamiast hospedeira de bordo.

Inne różnice dotyczą ortografii słów zapożyczonych np. gol (pt golo, z angielskiego goal), esporte (pt desporto z angielskiego sport), xampu (pt champô, z angielskiego shampoo).

Poniższa tabela pokazuje dodatkowe różnice leksykalne :

Brazylia Portugalia
abridor de garrafas ou saca-rolhas saca-rolhas
abridor de latas abre-latas
água-viva ou medusa alforreca ou medusa
alho-poró alho-porro
aquarela aguarela
arquivo (de computador) ficheiro
aterrissagem aterragem
banheiro casa-de-banho ou quarto-de-banho
brócolis brócolos
caminhão ou camião (linguagem oral) camião
carona boleia
carro conversível carro descapotável
carteira de identidade ou Registro Geral/RG bilhete de identidade/BI
carteira/carta de motorista carta de condução
chaveiro porta-chaves ou chaveiro
concreto betão
diretor (de cinema) realizador
esparadrapo, bandeide (band-aid) penso, penso-rápido
fila de pessoas fila ou bicha
fones de ouvido auscultadores, auriculares, fones
gol golo
grampeador agrafador
maiô fato-de-banho
mamadeira biberão
metrô metro, metropolitano
nadadeiras, pé-de-pato barbatanas
ônibus autocarro
perua, van carrinha
salva-vidas ou guarda-vidas salva-vidas ou nadador-salvador
secretária eletrônica atendedor de chamadas
sunga ou calção de banho calções de banho, calção de banho
(telefone) celular telemóvel
terno fato
trem comboio
torcida claque
isopor esferovite
pebolim (ou totó) matraquilhos
água sanitária lixívia
descarga autoclismo
privada sanitária, vaso sanitário ou privada retrete ou sanita

Ortografia[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1945 istnieją dwie normy ortograficzne języka portugalskiego: jedna w Brazylii, zaś druga obowiązująca w pozostałych krajach portugalskojęzycznych. Główna różnica dotyczy opuszczania w odmianie brazylijskiej niewymawianych spółgłosek np. ação czy atual, w przeciwieństwie acção lub actual w wersji europejskiej.

Portugalski europejski Portugalski brazylijski
acção ação
baptismo batismo
contacto contato
direcção direção
eléctrico elétrico
óptimo ótimo

Z wejściem w życie w 1990 roku porozumienia dotyczącego ujednolicenia ortografii (Acordo Ortográfico de 1990), większość spółgłosek niemych nie jest zapisywana także w odmianie europejskiej. Pozostaje jednak niewielka ilość słów dopuszczających dwie możliwości zapisu, w przypadku gdy spółgłoska jest wymawiana w Brazylii a niema w Portugalii lub na odwrót. (Przykłady: recepção/ receção lub facto/fato

Zgodnie z nowymi zasadami pisowni ustalonymi przez porozumienie z 2009 roku (Acordo Ortográfico da Língua Portuguesa), które obowiązują od stycznia 2009 znak trema wyjdzie z użycia, z wyjątkiem nazw własnych, tak więc takie słowa jak lingüiça, seqüestro, tranqüilo zapisuje się od tej pory linguiça, sequestro,

Portugalski europejski Portugalski brazylijski
linguiça lingüiça
sequência seqüência
frequência freqüência
quinquénio qüinqüênio
pinguim pingüim

Ze względu na różnice w wymowie, samogłoski zamknięte zapisywane są z akcentem "circumflexus" w odmianie brazylijskiej, zaś w Portugalii z akcentem "acutus" gdyż są wymawiane jako otwarte. o

Portugalski europejski Portugalski brazylijski
cómodo cômodo
fenómeno fenômeno
tónico tônico
génio gênio

Morfologia i składnia[edytuj | edytuj kod]

użycie zaimków osobowych w zdaniu: w odmianie brazylijskiej, zwłaszcza w języku mówionym używa się zaimka eu (ja), podczas gdy w odmianie europejskiej wręcz nie należy go dodawać, np.: PB: Eu não quero ir ao cinema. P: Não quero ir ao cinema.

użycie zaimków zwrotnych: W odmianie brazylijskiej stosujemy je przed czasownikiem, a w europejskiej na końcu czasownika poprzedzone myślnikiem, np.: PB: Eu me lavo. P: Lavo-me.

Zaimki dopełnienia bliższego(1) i dalszego(2) "pronomes":

(1) me, te, a, o, nos, vos, as, os

(2) me,te, lhe, nos vos, lhes

ODMIANA EUROPEJSKA:

(1) Generalnie zasada jest taka, że w odmianie europejskiej stosujemy je zawsze (tzn. nie należy ich w żadnym wypadku pomijać) i jak w przykładzie powyżej występują po czasowniku poprzedzone myślnikiem (są jeszcze warianty, gdy wstawiamy je dosłownie wewnątrz czasownika i ze względów fonetycznych dodajemy spółgłoskę) np.:

Comi o queijo ⇒ comi-o (zjadłem go)

Vou comer o queijo ⇒ Vou comê-lo (planuję zjeść go)

Comere o queijo ⇒ Comê-lo-ei (zjem go)

(2) Te używamy po czasowniku posiłkowym poprzedzone myślnikiem np. Ele tinha-me dito isso. i przed czasownikiem Ele lhe disse

ODMIANA BRAZYLIJSKA:

(1) Tendencja jest taka by je pomijać (choć oczywiście mogą się pojawić w zdaniu, zwłaszcza o charakterze bardziej formalnym wtedy występują przed czasownikiem), np.

Eu o comi. lub po prostu Eu comi. (zamiast comi-o)

(2) Tutaj również coraz rzadziej można usłyszeć pronome w takiej formie jak w Portugalii, zwłaszcza pomija się "lhe", często zastępuje się je stosownym wyrażeniem przyimkowym, np.:

Eu dei pra ele (zamiast lhe dei)

Eu disse pra ele lub po prostu Eu disse (zamiast lhe disse)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hlibowicka-Węglarz, Barbara: Język portugalski w świecie wczoraj i dziś, Wydawnictwo Uniwersytety Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2003 ISBN 83-227-2066-1