Budda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ogólnego znaczenia tego słowa. Zobacz też: Budda Siakjamuni.
Budda
Wielki Budda (Daibutsu) w Kamakura w Japonii
Wizerunek Buddy w świątyni koreańskiej
Posążek Buddy
Przedstawienie leżącego Buddy, Tajlandia

Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult'a; jap. butsu, butsuda, budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas).

Osoba i stan[edytuj | edytuj kod]

Słowo "Budda" ma dwa znaczenia. W węższym zakresie dotyczy tylko Buddy Siakjamuniego, założyciela buddyzmu. Poniższy artykuł dotyczy ogólniejszego znaczenia tego słowa (jest wówczas pisane małą literą). Słowo "budda" należy pisać małą literą, gdy chodzi ogólnie o jakiegoś buddę (bądź o stan buddy = oświecenie), a wielką, gdy piszemy o kimś konkretnym (np. o Buddzie Siakjamunim).

Według nauk Mahajany, Budda to nie jest tylko historyczna postać, ale przede wszystkim trzy ciała Buddy.

Budda jako stan[edytuj | edytuj kod]

Budda to istota oświecona; ktoś kto przebudził się ze stanu niewiedzy, wykroczył poza cierpienie ludzkiej egzystencji, posiadł najwyższą mądrość i zerwał z wszelkim przywiązaniem. W tym sensie doszedł on dalej niż bodhisattwa, który odradza się, aby móc przynosić pożytek wszystkim czującym istotom. Budda zerwał już nawet z tym przywiązaniem, a zatem po śmierci zamiast kolejnego wcielenia czeka go stan nirwany. Zgodnie z naukami sutr, aby zostać buddą należy spełnić dwanaście czynów[1]:

  1. odrodzenie w świecie po przebywaniu w niebiosach Tushita
  2. zajęcie miejsca w łonie (matki)
  3. narodziny w świecie
  4. opanowanie mistrzostwa w światowych naukach i dyscyplinach
  5. radość z przyjemności dostatku i towarzystwa przyjaciół
  6. wyrzeczenie się świata i światowych celów
  7. ascetyczne wysiłki
  8. udanie się do miejsca oświecenia pod drzewem Bodhi
  9. pokonanie armii negatywnych mocy
  10. osiągnięcie doskonałego oświecenia
  11. obrócenie "kołem Dharmy"
  12. zamanifestowanie Nirwany

Buddowie[edytuj | edytuj kod]

W miarę jak kształtowała się społeczna cecha buddyzmu, odejście od jego formy klasztornej reprezentowanej przez bhikszy bądź sramanów (mnichów wędrownych, żebrzących), kształtowała się nowa forma wyznania reprezentowanego przez upasaki, tj. świeckiego wyznawcę. Tak też Gautama z filozofa, głosiciela bothi (oświecenia) i czterech szlachetnych prawd inaczej zwanego tathagata (ten który utorował drogę do zbawienia) stał się dewatidewa, tj. najwyższym bogiem z bogów. Mowa tutaj zwłaszcza o buddyzmie diamentowego wozu, czyli buddyzmie mahajany, który rozróżnia 3 rodzaje tathagatów:

  1. buddowie człowieczy manuszibuddha;
    • Krakuczczhanda
    • Kanakamuni
    • Kasjapa
    • Gutama
    • Majtrej (bądź Maitreja - dopiero ma się zjawić)
  2. odpowiadający im buddowie medytacyjni dhjanibuddha (nigdy nie zstępują na ziemię, od zawsze królują w niebiańskich światach)
  3. bodhisattwa (istota obdarzona oświeceniem; doskonały altruista). Do najważniejszych zalicza się:
    • Awalokiteśwara - bóstwo reprezentujące miłosierdzie, współczucie i litość, któremu wg legendy głowa pękła, gdy zrozumiał, że nie zdoła wyzwolić wszystkich ludzi; obecny Dalajlama jest ponoć wcieleniem tego bodhisattwy
    • Kszitigarbha - bodhisattwa istot piekielnych; stara się ulżyć ich udrękom.

Siddhartha Gautama[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Siddhartha Gautama.

Założycielem buddyzmu był Siddhartha Gautama (ok. 563-483 p.n.e.), który urodził się w rodzinie panującej nad niewielkim królestwem Siakjów w północnych Indiach. W wieku 28 lat, żyjący dotąd w luksusie książę opuścił dom i chcąc znaleźć ucieczkę od cierpienia oddawał się przez sześć lat różnym dostępnym praktykom medytacyjnym oraz skrajnej ascezie. Po porzuceniu skrajnej ascezy i zastosowaniu medytacji polegającej na obserwacji ciała i umysłu Siddhartha spostrzegł Cztery Szlachetne Prawdy, które stały się rdzeniem jego nauk przez resztę życia. Owe Prawdy są jednym z podstawowych elementów doktrynalnych łączących wszelkie szkoły buddyjskie.

Imiona Buddy:

  • Gautama - imię po macosze.
  • Siddhartha - ten który osiągnął cel - sam sobie je nadał.
  • Siakjamuni - najwyższy mędrzec-asceta (muni), bądź mędrzec-asceta z rodu Siakjów.
  • Budda - od słowa bodhi tj. oświecenie, przebudzenie.

Dodatkowe określenia z jakimi najczęściej można się spotkać, to właśnie Budda, Mahapurusza (Wielka Istota) i Tathagata (ten, który urzeczywistnił drogę do wyzwolenia).

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W pierwotnym buddyzmie nie wyobrażano postaci Buddy, ograniczając się po przedstawień symbolicznych, jak ślady stóp, drzewo bodhi itd. W późniejszym okresie, prawdopodobnie pod wpływem sztuki greckiej (tzw. sztuka Gandhary), zaczęto przedstawiać buddę w postaci ludzkiej.

Przypisy

  1. Je Gampopa "Gems of Dharma, Jewels of Freedom", Altea Publishing. ISBN 978-0-9524555-0-9
Commons in image icon.svg