C. K.

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tzw. herb średni Cesarstwa Austrii z lat 1867–1915 z herbem Habsburgów (od lewej: lew Habsburgów, tarcza w kolorach flagi austriackiej i orły lotaryńskie) jako centralnym elementem.
Herb średni Austro-Węgier z lat 1915–1918. Herb odzwierciedla istotę podwójnej monarchii austro-węgierskiej: unię personalną i unię realną.

C. K., C. i K. (niem. K. u. k., kaiserlich und königlich, lub k.-k., kaiserlich-königlich, węg. cs. és kir., császári és királyi) – skrót od określeń cesarsko-królewski oraz cesarski i królewski; pochodzi od tytułu władcy Austro-Węgier, który był cesarzem Austrii i królem Węgier jednocześnie. W przypadku wspólnych instytucji obu państw (Ministerstwo Wojny, MSZ i placówki dyplomatyczne, Ministerstwo Finansów, wspólny bank centralny i marynarka handlowa) zapisywany po polsku w formie C. i k., będącej dosłownym tłumaczeniem z niemieckiego (Cesarski i królewski), w przypadku spraw Galicji, innych krajów koronnych bądź całej Przedlitawii - C.k..

Po poniesionych w XIX wieku klęskach, które spowodowały utratę przez Austrię posiadłości we Włoszech oraz kontroli nad Rzeszą niemiecką, nastąpiły reformy, w wyniku których powstała dualistyczna monarchia Austro-Węgierska. Jej części składowe miały autonomię, a Węgry samodzielnie decydowały o sprawach wewnętrznych (z wyjątkiem wojska, które mimo odrębności [wojska obrony terytorialnej - honvedzi] było całkowicie podporządkowane władzom austriackim).

Tak więc dla mieszkańców austriackiej części monarchii Habsburgów (Austria, Czechy, Galicja), tzw. Cislitawii (po polsku niekiedy Cyslitawii, od Leitha - granicznej rzeki Litawy), ówcześni władcy Franciszek Józef i Karol I byli cesarzami, zaś dla mieszkańców części węgierskiej, tzw. Zalitawii (po polsku niekiedy Translitawii - Węgry, w skład których wchodziła dzisiejsza Słowacja i Siedmiogród, a także autonomiczna Chorwacja) – królami. W sprawach dotyczących Cislitawii używano określenia K.-k. (po polsku c.k. - Kaiserlich-königlich, cesarz Austrii, król Czech, Galicji i Lodomerii), w sprawach Translitawii m.k. (magyar királyi) lub k.u. (königlich ungarisch, królewski węgierski), przy wspólnych instytucjach jak wyżej k.u.k.

Szydercy, jak Robert Musil, nazywali ten twór państwowy "Kakanien", co kojarzy się z niemieckim słowem "Kacke" (pol. "Kupa" w znaczeniu fekaliów ludzkich). Również mieszkańcy Galicji, bombardowani nieustannie skrótem K.-k., ukuli żartobliwą nazwę Kakania[1].

Skróty w innych językach[edytuj | edytuj kod]

  • chorwacki - c. i kr.
  • czeski - c. a k., c.-k.
  • łacina - C. R. lub caes. reg., caesareus (et) regius
  • słowacki - c. a k.
  • słoweński - c. kr.
  • włoski - I. R.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alan Brook-Shepherd, The Austrians, London 1985

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tadeusz Chrzanowski Kresy czyli Obszary tęsknot, Wydawnictwo Literackie Kraków 2010, ​ISBN 978-83-08-04336-3