Chorwacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republika Hrvatska
Republika Chorwacji
Flaga Chorwacji
Herb Chorwacji
Flaga Chorwacji Herb Chorwacji
Hymn:
Lijepa naša domovino
(Piękna nasza ojczyzno)
Położenie Chorwacji
Konstytucja Konstytucja Chorwacji
Język urzędowy chorwacki[a]
Stolica Zagrzeb
Ustrój polityczny republika semiprezydencka
Typ państwa demokracja
Głowa państwa prezydent Kolinda Grabar-Kitarović
Szef rządu premier Andrej Plenković
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
125. na świecie
56 594[1][2][3] km²
620[3][b] km² (1%)
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
120. na świecie
4 290 612[4]
76 osób/km²
Chorwaci: 89,6%[3]
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

48,8 mld[5] USD
11 573[5] USD
PKB (PSN) (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

91,0 mld[5] USD
21 581[5] USD
Jednostka monetarna 1 kuna = 100 lip (HRK)
Niepodległość od Jugosławii
25 czerwca 1991
Wstąpienie do UE 1 lipca 2013
Religia dominująca rzymski katolicyzm
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 HR
Domena internetowa .hr
Kod samochodowy HR
Kod samolotowy 9A
Kod telefoniczny +385
Mapa Chorwacji

Chorwacja, Republika Chorwacji – państwo leżące na pograniczu Europy Środkowej i Europy Południowej, nad Morzem Adriatyckim i graniczące od południa z Bośnią i Hercegowiną oraz Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu ma dostęp do Morza Adriatyckiego. Od 1 lipca 2013 należy do Unii Europejskiej[6][7] jako 28. członek wspólnoty[7][8][9].

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Chorwacji.

Do I wieku n.e. na terenie Chorwacji znajdowała się rzymska prowincja Iliria (łac. Illyricum). W I wieku n.e. została ona podzielona na dwie prowincje: Dalmację i Panonię.

Na początku VII wieku na tereny dzisiejszej Chorwacji przybyły plemiona Chorwatów. W 803 tereny Chorwacji Dalmatyńskiej zostały podbite i włączone do imperium Karola Wielkiego. Od VII do VIII wieku najeżdżały je plemiona Ostrogotów, Awarów i Słowian. W późniejszym czasie tereny Chorwacji stały się miejscem rywalizacji o wpływy: papiestwa, Wenecji i Węgier. W 925 powstało Królestwo Chorwacji.

W 1102 doszło do unii personalnej z Węgrami. Od XIV wieku i końca panowania Andegawenów na Węgrzech (1308–1395) nastąpił okres walk wewnętrznych. Po bitwie pod Mohaczem w 1526 Chorwacja dostała się pod panowanie Habsburgów. Część ziem znalazła się pod panowaniem Turków osmańskich, a stopniowy ich napór spowodował zajmowanie praktycznie całego terytorium.

W XVIII wieku wpływy tureckie słabły, a w latach 1809–1813 Napoleon utworzył Prowincje Ilyrijskie. W XIX wieku Chorwacja znalazła się w Cesarstwie Austriackim, a później w strefie wpływów Węgier (po 1867 w Krajach Korony Świętego Stefana, czyli węgierskiej części państwa). W części austriackiej pozostała Dalmacja, cieszyła się tam jednakże autonomią (własny sejm). Austriacy starali się wyzyskiwać konflikty węgiersko-chorwackie dla umocnienia dynastii habsburskiej (np. Chorwaci pomogli w stłumieniu powstania węgierskiego w 1848).

W XIX wieku nasiliły się tendencje niepodległościowe. Po I wojnie światowej i rozpadzie Austro-Węgier w 1918 roku Chorwacja weszła w skład Królestwa SHS (Serbów, Chorwatów i Słoweńców), a w 1929 w skład Jugosławii.

W czasie II wojny światowej w roku 1941 faszystowskie ugrupowanie ustaszy na czele z Ante Paveliciem przejęło władzę, ogłosiło niepodległość i powstało Niepodległe Państwo Chorwackie (NDH). Terytorium Chorwacji sprzymierzonej wówczas z Niemcami obejmowało Chorwację właściwą (choć nie całą, część terytorium przyłączono do Włoch) oraz tereny dzisiejszej Bośni i Hercegowiny.

W maju 1945 NDH zostało zlikwidowane przez armię jugosłowiańską. Od 1945 po zakończeniu II wojny światowej Chorwacja została włączona do Jugosławii Josipa Broz-Tity (który sam był z pochodzenia Chorwatem).

W 1991 proklamowano niepodległość; rozpoczęła się wojna z Jugosławią (de facto z Serbią, wspomaganą przez oddziały czarnogórskie). W kwietniu 1992 do Chorwacji wkroczyły siły pokojowe ONZ. Konflikt rozwiązano po trzech latach (układ w Dayton). Chorwacja rozpoczęła zabiegi o członkostwo w NATO.

Od początku lat 90. do śmierci w 1999 krajem w sposób autorytarny rządził Franjo Tudjman, przywódca nacjonalistycznej Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ)[10][11]. W 2000 w wyborach wygrały siły umiarkowane i nastąpiła demokratyzacja kraju: prezydentem został Stjepan Mesić, dawny antykomunistyczny opozycjonista. Rząd utworzyła koalicja zreformowanych postkomunistów z ludowcami, chadekami i partią liberalną, a na jego czele stanął Ivica Račan. Gabinet zabiegał o zbliżenie Chorwacji do struktur europejskich.

W 2003 HDZ powróciła do władzy. Dwa lata później Chorwacja rozpoczęła negocjacje w sprawie przyjęcia do Unii Europejskiej. W 2009 kraj dołączył do NATO. W 2011 zakończyły się negocjacje akcesyjne do UE[12]. Traktat akcesyjny podpisano 9 grudnia 2011[13]. 22 stycznia 2012 66,27% Chorwatów opowiedziało się za członkostwem w UE. 1 lipca 2013 Chorwacja dołączyła do UE.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Chorwacji.

Granice i punkty skrajne[edytuj]

źródło[14]

  • Całkowita długość granicy lądowej: 1982 km.
  • Długość wybrzeża: 5835 km (łącznie z wyspami).
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami:

Linia brzegowa Chorwacji[edytuj]

Chorwacja ma bardzo urozmaicone, wyjątkowe w skali świata wybrzeże. Ten typ, z licznymi podłużnymi wyspami ustawionymi równolegle do linii brzegowej, został nazwany dalmatyńskim od nazwy chorwackiego wybrzeża.

Parki narodowe[edytuj]

 Osobny artykuł: Parki narodowe w Chorwacji.

Podział administracyjny Chorwacji[edytuj]

Chorwacja podzielona jest na 20 żupanii[15] (chorw. županija) + 1 miasto wydzielone (Zagrzeb).

  1. żupania zagrzebska
  2. żupania krapińsko-zagorska
  3. żupania sisacko-moslawińska
  4. żupania karlowacka
  5. żupania varażdińska
  6. żupania kopriwnicko-kriżewczyńska
  7. żupania bielowarsko-bilogorska
  8. żupania primorsko-gorska
  9. żupania licko-seńska
  10. żupania virowiticko-podrawska
  11. żupania pożedzko-slawońska
  12. żupania brodzko-posawska
  13. żupania zadarska
  14. żupania osijecko-barańska
  15. żupania szybenicko-knińska
  16. żupania vukowarsko-srijemska
  17. żupania splicko-dalmatyńska
  18. żupania istryjska
  19. żupania dubrownicko-neretwiańska
  20. żupania medzimurska
  21. Zagrzeb (miasto wydzielone)

Ustrój polityczny[edytuj]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Chorwacji.

Chorwacja jest wielopartyjną republiką parlamentarną na podstawie konstytucji z 1990 roku (zmodyfikowanej w 1999 i 2001 roku), z silną pozycją parlamentu. Do 2000 roku pozostawała krajem autorytarnym[10][11].

Mimo że wśród Słowian Chorwaci cieszą się najstarszą tradycją państwowości, to Republika Chorwacji jest jednym z najmłodszych państw europejskich. Jej konstytucja została uchwalona 22 grudnia 1990 r., a uznana została za samodzielne państwo przez międzynarodową wspólnotę 15 stycznia 1992 r. System prawa został przystosowany do współczesnego ustawodawstwa europejskiego.

Chorwacja stała się krajem demokracji parlamentarnej, którego system polityczny opiera się na poszanowaniu praw człowieka, rządach prawa, równouprawnieniu wspólnot narodowych, nienaruszalności własności osobistej, sprawiedliwości społecznej i wielopartyjności.

W Chorwacji funkcjonuje 18-związkowy system partyjny. Do najbardziej liczących się partii politycznych należą Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, Chorwacka Partia Socjalliberalna, Partia Socjaldemokratyczna oraz Partia Prawa.

Kraj administracyjnie dzieli się na 21 województw (okręgów) – żupanji.

Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat, z prawem powoływania rządu, łącznie z premierem – szefem rządu.

Chorwacki model demokracji parlamentarnej opiera się na podziale władzy.

Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentuZgromadzenia Chorwackiego (Saboru) – złożonego z różnej liczby członków (w zależności od ilości głosujących), wahającej się jednak od 100 do 160 deputowanych. Sabor działa na zasadzie sesyjności. Pierwsza sesja trwa od 15 stycznia do 30 lipca, druga od 15 września do 15 grudnia.

Każda sesja rozpoczyna się od odśpiewania hymnu Chorwacji „Nasza piękna Ojczyzno” (Lijepa naša domovino). Osiem dni przed rozpoczęciem obrad nowej sesji każdy z przedstawicieli Saboru otrzymuje od przewodniczącego zarys harmonogramu posiedzeń, który obejmuje wnioski parlamentarzystów i rządu oraz projekty aktów normatywnych, będących przedmiotem debat i głosowań na posiedzeniach plenarnych. Deputowani mają możliwość składania wniosków o uzupełnienie porządku obrad, zgłaszając projekty ustaw do czasu rozpoczęcia sesji. Przewodniczący Saboru ma obowiązek przedłożyć te propozycje na forum izby w terminie do 30 dni (wnioski o materii ustawowej) lub do 15 dni (wnioski w innych sprawach).

Pierwsze posiedzenie nowo wybranego parlamentu odbywa się nie później niż dwudziestego dnia od chwili ogłoszenia oficjalnych wyników wyborów. Członkowie Saboru wybierają wówczas następujące organy parlamentu: prezydium Saboru, w skład którego wchodzą przewodniczący i zastępcy przewodniczącego, sekretarza, komitety oraz komisje.

Każdy członek Saboru posiada immunitet formalny i immunitet materialny. Immunitet formalny chroni deputowanego przed zatrzymaniem przez organy ścigania (wyjątkiem jest tutaj ujęcie deputowanego na gorącym uczynku za czyny zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej pięciu lat) oraz przed wszczęciem postępowania karnego za popełnione przestępstwa. Immunitet obejmuje także prawo odmowy zeznań w charakterze świadka we wszystkich rodzajach spraw sądowych. Immunitet materialny chroni deputowanego także po zakończeniu sprawowania mandatu przedstawicielskiego. Obejmuje sposób głosowania i treść wypowiedzi reprezentantów w trakcie posiedzeń plenarnych parlamentu oraz jego organów wewnętrznych.

W myśl regulaminu chorwackiego Saboru deputowani mają prawo tworzyć kluby parlamentarne na podstawie przynależności politycznej lub etnicznej. Klub parlamentarny może zostać utworzony przez: partię polityczną posiadającą co najmniej trzech deputowanych w parlamencie; co najmniej trzech przedstawicieli niezrzeszonych; deputowanych wybranych jako przedstawicieli mniejszości narodowych; dwie lub więcej partii politycznych, które mają co najmniej trzech deputowanych w parlamencie.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele którego stoi premier.

Siły zbrojne[edytuj]

Chorwacja dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[16]. Uzbrojenie sił lądowych Chorwacji składało się w 2014 roku z: 92 czołgów, 763 opancerzonych pojazdów bojowych, 27 dział samobieżnych, 50 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 60 zestawów artylerii holowanej[16]. Marynarka wojenna Chorwacji dysponowała w 2014 roku 9 okrętami obrony przybrzeża oraz jednym okrętem obrony przeciwminowej[16].

Wojska chorwackie w 2014 roku liczyły 21,3 tys. żołnierzy zawodowych oraz 102,7 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) chorwackie siły zbrojne stanowią 46. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 958 mln dolarów (USD)[16].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko chorwackie.

Demografia[edytuj]

Zmiana liczby ludności Chorwacji w latach 1992–2003 (w tysiącach)
 Osobny artykuł: Demografia Chorwacji.

Chorwację zamieszkuje prawie 4,5 mln mieszkańców (4 493 312 w 2007). Istnieje tendencja spadkowa spowodowana głównie emigracją zarobkową do krajów zachodnich, ujemnym przyrostem naturalnym oraz emigracją Serbów do rodzinnego kraju – Serbii. Znaczna większość mieszka w miastach (64%); na wsi mieszka 36%.

Struktura etniczna[edytuj]

Struktura narodowości w Chorwacji według spisu ludności z 2011 roku[17]
Narodowość Liczba Procentowo
Chorwaci 3 874 321 90,42%
Serbowie 186 633 4,36%
Bośniacy 31 479 0,73%
Włosi 17 807 0,42%
Albańczycy 17 513 0,41%
Romowie 16 975 0,40%
Węgrzy 14 048 0,33%
Słoweńcy 10 517 0,25%
Czesi 9 641 0,22%
Słowacy 4 753 0,11%
Czarnogórcy 4 517 0,11%
Macedończycy 4 138 0,10%
Niemcy 2 965 0,07%
Rusini 1 936 0,05%
Ukraińcy 1 878 0,04%
Rosjanie 1 279 0,03%
Żydzi 509 0,01%
Rumuni 435 0,01%
Turcy 367 0,01%
Bułgarzy 350 0,01%
Austriacy 297 0,01%
Wołosi 29 0,00%
mniejszości regionalne 27 225 0,64%
inna narodowość 18 234 0,43%
nieokreślona 27 494 0,64%
brak danych 8 877 0,21%

Główne skupiska mniejszości narodowych znajdują się w następujących regionach:

Struktura etniczna

Język[edytuj]

W tym samym spisie przy pytaniu o język ojczysty uzyskano następujące rezultaty[18]:

  1. chorwacki – 95,60%,
  2. serbski – 1,23%,
  3. włoski – 0,43%,
  4. albański – 0,40%,
  5. bośniacki – 0,39%
  6. romski – 0,34%
  7. węgierski – 0,24%,
  8. słoweński – 0,22%,
  9. serbsko-chorwacki – 0,18%
  10. czeski – 0,15%
  11. inny – 0,60%,
  12. brak danych – 0,22%.

Językiem urzędowym państwa jest język chorwacki, jednak w gminach (općina) zamieszkanych co najmniej w 1/3 przez mniejszości, językami urzędowymi są również języki tych mniejszości. Obecnie status taki mają język serbski w 21 gminach, język węgierski w dwóch gminach, język włoski w dwóch gminach, język czeski w jednej gminie i język słowacki w jednej gminie[19]:

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Chorwacji.

Natomiast jeśli chodzi o wyznania, wyniki spisu były następujące:

  1. katolicy – 87,2%,
  1. prawosławni – 5,59%,
  2. muzułmanie – 3%,
  3. protestanci – 1,13%, gł. luteranie, zielonoświątkowcy i kalwini
  4. Świadkowie Jehowy – 0,12%,
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Chorwacji.
  1. żydzi – 0,05%,
  2. pozostali głównie – ateiści

Największe miasta[edytuj]

 Osobny artykuł: Miasta w Chorwacji.
Miasta w Chorwacji powyżej 50 tys. mieszkańców
Lp. Miasto Populacja
Spis pow. z 1991 Spis pow. z 2001 Szacunek na 2005
1. Zagrzeb 706 770 691 724 698 966
2. Split 189 388 188 694 189 959
3. Rijeka 167 964 143 800 141 172
4. Osijek 104 761 90 411 88 140
5. Zadar 76 343 69 556 71 258
6. Slavonski Brod 55 683 58 642 60 742
7. Pula 62 378 58 594 59 078

Gospodarka[edytuj]

Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005-2006
PKB nominalne
na 1 mieszkańca
PKB rzeczywiste
na 1 mieszkańca
– wzrost PKB
60,26 mld $
13 400 $
37,42 mld $
8323 $
4,6%
waluta: HRK
kuna
udział % w PKB – rolnictwo 6,8%
– przemysł 30,9%
– usługi 62,3%
budżet:
– dochody
– wydatki

17,78 mld $
19,06 mld $
inflacja: 3,4%
siła robocza: 1 720 000 ludzi
struktura
zatrudnienia:
rolnictwo 2,7%
przemysł 32,8%
usługi 64,5%
ludność żyjąca
poniżej ubóstwa:
11%
bezrobocie: 17,2%
dług publiczny: 56,2% PKB
dług zagraniczny: 33,09 mld $
rezerwy złota
i dewizy:
11,07 mld $
inwestycje: 28,5% PKB
przemysłowe produkcyjne
tempo wzrostu:
5%
elektryczność:
– produkcja
– konsumpcja

12,95 mld kWh
16,53 mld kWh
ropa naftowa:
– produkcja
– konsumpcja

20 500 bb bar/d
93 000 bar/d
gaz ziemny:
– produkcja
– konsumpcja

1,85 mld m³
2,99 mld m³
import: 21,79 mld $
import
(najważniejsi partnerzy)
Włochy: 15,9%
Niemcy: 14,9%
Rosja: 9,1%
Słowenia: 6,8%
Austria: 5,8%
Chiny: 4,7%
Francja: 4,2%
eksport: 11,17 mld $
eksport
(najważniejsi partnerzy)
Włochy: 21,8%
Bośnia i Hercegowina: 14,7%
Niemcy: 10,7%
Słowenia: 8,1%
Austria: 7,3%

Gospodarka Chorwacji bazuje przede wszystkim na usługach oraz w mniejszym stopniu na przemyśle lekkim. W okresie letnim również turystyka staje się znaczącym źródłem przychodów państwa. Szacowany dochód PKB na jednego mieszkańca z zachowaniem parytetu siły nabywczej w 2006 roku wyniósł 13 400 $, co stanowiło ok. 50% średniego dochodu w Unii Europejskiej, w tym samym roku.

Chorwacja jest krajem post-socjalistycznym, przed rozpadem Jugosławii była drugą, po Słowenii, republiką pod względem rozwoju gospodarczego i poziomu życia mieszkańców. W późnych latach 80. rozpoczął się proces ekonomicznej transformacji i przestawienia gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową. Na początku procesu transformacji pozycja gospodarki chorwackiej, ze względu na jej wysoki poziom w stosunku do innych państw post-komunistycznych, była uprzywilejowana. Gospodarka kraju poważnie ucierpiała na skutek likwidacji przemysłu ciężkiego i znacznych zniszczeń wojennych, poważnym problemem była również utrata wolnego dostępu do rynków państw byłej Jugosławii.

Rolnictwo[edytuj]

Rolnictwo chorwackie jest stosunkowo dobrze rozwinięte, znajduje w nim zatrudnienie 2,7% ludności zawodowo czynnej, wytwarzając aż 8,2% krajowego PKB. Prawie 57% terytorium Chorwacji zajmują grunty orne, łąki i pastwiska. Daje to przeciętny wskaźnik 0,67 ha użytków rolnych na 1 mieszkańca. Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa posiada Sławonia oraz Chorwacja właściwa. Produkuje się tam głównie pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, słonecznik, len, konopie, tytoń, a także drzewa owocowe (śliwa). Prawie w całej Chorwacji popularna jest uprawa winorośli, przy czym najwyżej cenione są wina dalmackie. W Dalmacji i Istrii rozwija się również uprawa oliwek, figowców i drzew cytrusowych. Na obszarach nizinnych hoduje się bydło, trzodę chlewną i drób, w Górach Dynarskich, także owce, kozy, osły i muły. Na wybrzeżu rozwija się rybołówstwo i przetwórstwo rybne (głównie sardynki i tuńczyki), u wybrzeży Półwyspu Istria prowadzi się hodowlę ostryg. Poważne znaczenie gospodarcze ma eksploatacja lasów, które zajmują ponad 1/3 powierzchni kraju.

Przemysł[edytuj]

Główną rolę w gospodarce Chorwacji odgrywa przemysł przetwórczy o zróżnicowanej strukturze gałęziowej, do najważniejszych gałęzi należą: hutnictwo żelaza (huta w Sisak) i aluminium (huty w Lozovac i Razine), przemysł stoczniowy (skupiony w dużych portach morskich jak Rijeka, Split i Pula), oraz chemiczny i petrochemiczny (włókna sztuczne, farmaceutyki, nawozy sztuczne, środki czystości i kosmetyki), skupiony w miastach Sisak, Osijek i Split. Duże znaczenie ma także przemysł maszynowy (m.in. fabryki obrabiarek w Zagrzebiu, maszyn rolniczych w Osijek i urządzeń energetycznych w Karlovac), elektrotechniczny, cementowy (Split, płw. Istria). Przemysł włókienniczy (tekstylny i odzieżowy), skórzany i obuwniczy, ulokowany w centralnej części kraju, w Karlovacu, Zagrzebiu i Osijeku. Przemysł spożywczy, głównie winiarski, mięsny oraz przetwórstwa owocowo-warzywnego. W Zagrzebiu ponadto skupia się przemysł poligraficzny, elektroniczny i farmaceutyczny. Niezwykle istotne dla gospodarki chorwackiej jest wybrzeże Dalmacji. Rijeka odgrywa znaczącą rolę jako port tranzytowy dla towarów z Austrii i Węgier, zyskała również poważne znaczenie w świecie jako stocznia. Split, duży port morski, a także centrum produkcji tworzyw sztucznych.

Produkcja energii elektrycznej jest w znacznym stopniu oparta na wyzyskiwaniu hydroenergetycznych zasobów rzek górskich (m.in. kaskadowe hydroelektrownie na rzekach Cetina i Krka). W latach 70. wybudowano we współpracy ze Słowenią elektrownię atomową w Krško, znajdującą się na terytorium Słowenii, około 20 km od granicy.

Kraj posiada niewielkie własne zasoby surowcowe, stosunkowo duże pokłady boksytów (duże pokłady boksytów występujące na półwyspie Istria i w Dalmacji dały podstawę rozwoju hutnictwa aluminium z centrum w Šibeniku), mniejsze miedzi, węgla brunatnego oraz złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, nadto nieznaczne złoża manganu, cynku i ołowiu, azbestu oraz węgla kamiennego. Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego odkryte w 1960 roku w pełni zaspokajają wewnętrzne potrzeby kraju, czyniąc Chorwację samowystarczalną pod względem energetycznym.

Turystyka[edytuj]

 Osobny artykuł: Turystyka w Chorwacji.

Do 1990 roku, kiedy to rozpadła się Jugosławia, ten dział gospodarki przynosił największą część dewizowych dochodów państwa. Turystyka skupiała się głównie na wybrzeżu dalmatyńskim i w Istrii, znajdowały się tam liczne uzdrowiska i kąpieliska morskie. Wewnątrz kraju ruch turystyczny był relatywnie niewielki. Konflikty zbrojne związane z rozpadem Jugosławii znacznie ograniczyły ruch turystyczny. Wojna domowa zdewastowała dużą część infrastruktury turystycznej, także zabytkowe miasta jak Pula, Split czy Dubrownik, pełne atrakcji turystycznych, uległy poważnym zniszczeniom. Od 1997 roku przemysł turystyczny jest powoli odbudowywany, a sama Chorwacja staje się coraz bardziej popularnym celem przyjazdów wśród turystów odwiedzających zabytkowe miejscowości.

Głównym celem przyjazdu turystów do Chorwacji jest wybrzeże Adriatyku i tutejsze nadmorskie kurorty. Wysoki sezon trwa tu od połowy czerwca do połowy września, chociaż pierwsi turyści przyjeżdżają już początkiem maja. Miasta położone wgłębi lądu – mimo iż często także są urokliwe – cieszą się niewielkim zainteresowaniem ze strony turystów. W nadmorskich miejscowościach dominują plaże żwirowe lub kamieniste. Popularne są także tzw. betonowe plaże, gdzie do morza schodzi się po drabinkach. W całej Chorwacji znajduje się zaledwie kilkanaście plaż piaszczystych. Kamieniste wybrzeże sprzyja czystości wody. Adriatyk ma tutaj wyjątkowo przejrzysty, turkusowy kolor. Plaże w miastach i wakacyjnych kurortach są zazwyczaj dobrze zagospodarowane i utrzymane w czystości. Popularnością cieszą się także urokliwe, nadmorskie zatoczki znajdujące się poza popularnymi kurortami[20].

Od lat sześćdziesiątych XX wieku Chorwacja jest popularnym celem wakacyjnych wyjazdów wśród naturystów. Pół wieku temu przyjeżdżało tu około 100 000 naturystów rocznie. W 2014 r. liczba ta sięgnęła 300 000. Chorwacja – wraz z Hiszpanią – szczyci się faktem, że posiada najwięcej w świecie plaż i kempingów naturystycznych. Tego typu obiekty zlokalizowane są głównie w regionie Istria, chociaż w dużej części nadmorskich kurortów wydzielono oficjalne plaże naturystyczne[21].

Obecnie turystyka jest znów ważnym i dochodowym działem gospodarki. Obywatele Unii Europejskiej mogą przekroczyć granicę i przebywać na terenie kraju do 90 dni bez posiadania paszportu, legitymując się jedynie dowodem osobistym[22]. W 2015 roku kraj ten odwiedziło 12,683 mln. turystów (9,1% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 8,833 mld dolarów[23].

Mapa lokalizacyjna Chorwacji
Brač
Brač
Dubrownik
Dubrownik
Lošinj
Lošinj
Osijek
Osijek
Pula
Pula
Rijeka
Rijeka
Split
Split
Zadar
Zadar
Zagrzeb
Zagrzeb
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Chorwacji

Kultura[edytuj]

Stare Miasto w Dubrowniku

W Chorwacji znajdują się następujące obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:

W Chorwacji swój wpływ zaznaczają kultury zachodnioeuropejska, śródziemnomorska oraz słowiańska. Niewątpliwe piętno na zwyczajach panujących w tym kraju odcisnęły lata podporządkowania europejskim mocarstwom. Północna część Chorwacji jest bardzo zbliżona pod względem kulturowym do Polski oraz innych krajów Europy Środkowej. W części nadmorskiej swe wyraźne wpływy wywiera kultura śródziemnomorska. Tradycyjnie więc po południu przychodzi czas na sjestę, a życie zaczyna się wieczorem.

Wydarzenia kulturalne w Chorwacji:

Święta[edytuj]

Poniższa tabela przedstawia listę oficjalnych świąt oraz dni wolnych od pracy w Chorwacji przyjętych przez Zgromadzenie Chorwackie 18 listopada 2002 roku[24].

Data Nazwa święta Nazwa chorwacka
1 stycznia Nowy Rok Nova godina
6 stycznia Święto Trzech Króli Bogojavljanje ili Sveta tri kralja
święto ruchome Poniedziałek Wielkanocny Uskrsni ponedjeljak
święto ruchome Boże Ciało Tijelovo
1 maja Święto Pracy Praznik rada
22 czerwca Dzień Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu Dan antifašističke borbe
25 czerwca Dzień Państwowości Dan državnosti
5 sierpnia Dzień Zwycięstwa i Dumy Państwowej Dan pobjede i domovinske zahvalnosti
15 sierpnia Dzień Wniebowzięcia NMP Velika Gospa
8 października Święto Niepodległości Dan neovisnosti
1 listopada Wszystkich Świętych Svi sveti
25 i 26 grudnia Boże Narodzenie Božićni blagdani

Krainy historyczne w Chorwacji[edytuj]

Sport[edytuj]

Janica Kostelić – zdobywczyni największej liczby medali olimpijskich dla Chorwacji
Szkic łodzi o nazwie falkuša

Liczba osób czynnie uprawiających sport w Chorwacji przekracza 400 tysięcy[25]. Niespełna 323 tysiące z nich (prawie 269 tysięcy mężczyzn i ponad 54 tysiące kobiet) jest członkami chorwackich związków sportowych, a prawie 24 tysiące bierze udział w oficjalnych międzynarodowych zawodach sportowych[26]. Najpopularniejszą dyscypliną sportu jest piłka nożna[27] – w Chorwackim Związku Piłki Nożnej zarejestrowanych jest ponad 118 tysięcy zawodników, co czyni go największym spośród wszystkich związków sportowych w Chorwacji[28]. Do popularnych dyscyplin sportowych w tym kraju należą także piłka ręczna, koszykówka, tenis, narciarstwo alpejskie oraz lekkoatletyka[29], a także piłka wodna i kręgle[27].

Najstarsze zachowane informacje o zawodach sportowych na terenie dzisiejszej Chorwacji pochodzą z XVI wieku. Dotyczą one regat tradycyjnych chorwackich łodzi o nazwie falkuša, które w 1593 roku w liczbie 73 ścigały się na trasie z Komižy do Palagružy, będąc tym samym najstarszymi wyścigami drewnianych łodzi na świecie. Sport na terenie dzisiejszej Chorwacji zaczął się rozwijać od początku XX wieku. Mimo tego, iż Chorwacja nie była wówczas niepodległym państwem, w 1909 roku powstała Chorwacka Unia Sportowa. 2 lata wcześniej swój pierwszy mecz rozegrała reprezentacja Chorwacji w piłce nożnej. W kolejnych latach Chorwaci zaczęli odnosić pierwsze sukcesy międzynarodowe, reprezentując jednak barwy innych krajów[30]. Chorwaci do czasu uzyskania niepodległości brali także udział w igrzyskach olimpijskich. Startowali w nich jednak jako reprezentanci Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, a później Jugosławii, a zgodnie z przepisami Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego spadkobiercą ich rezultatów jest Serbia[31]. W sumie do momentu uzyskania niepodległości chorwaccy sportowcy zdobyli 45 medali olimpijskich, w tym 15 złotych[32].

Nieco ponad miesiąc po ogłoszeniu przez Chorwację niepodległości, 10 września 1991 roku, powstał Chorwacki Komitet Olimpijski oraz 29 chorwackich związków sportowych[33]. 2 dni po uznaniu tego kraju przez Wspólnotę Europejską za w pełni niepodległe i suwerenne państwo[34], 17 stycznia 1992 roku, Chorwacki Komitet Olimpijski został oficjalnie członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, który zaprosił Chorwatów do udziału w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 1992 roku, odbywających się w Albertville, i Letnich Igrzyskach Olimpijskich w 1992 roku, odbywających się w Barcelonie[35]. Pierwsze olimpijskie medale Chorwacja zdobyła podczas tych drugich zawodów. Od 1992 roku kraj ten bierze udział w każdych kolejnych igrzyskach olimpijskich[36]. Dotychczas (sierpień 2012 roku) zdobył 21 medali letnich igrzysk (5 złotych)[37] oraz 10 medali igrzysk zimowych (4 złote)[38].

Uwagi

  1. Dodatkowo języki mniejszości w wybranych gminach.
  2. Powierzchnia morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych wynosi 31 067 km². SI 2012 (ang.). [dostęp 2012-07-21].

Przypisy

  1. DRŽAVNI ZAVOD ZA STATISTIKU: Statistical Information 2012 (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  2. DRŽAVNI ZAVOD ZA STATISTIKU: Croatia in Figures 2011 (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  3. a b c CIA: The World Factbook: Croatia (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  4. DRŽAVNI ZAVOD ZA STATISTIKU: Census of Population, Households and Dwellings 2011, First Results by Settlemets (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  5. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2015: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2016 (ang.). [dostęp 2016-04-23].
  6. Chorwacja świętuje wstąpienie do Unii Europejskiej – Wiadomości – WP.PL (pol.). 2013-07-01. [dostęp 2013-07-01].
  7. a b Croatia celebrates on joining EU (ang.). bbc.co.uk, 2013-07-01. [dostęp 2013-07-02].
  8. Croatia (ang. • niem. • fr.). europa.eu. [dostęp 2013-07-02].
  9. Srecko Horvat, Igor Stiks: Croatia has become the latest member of the EU periphery (ang.). guardian.co.uk, 2013-07-01. [dostęp 2013-07-02].
  10. a b Issac, Jeffrey C. (2000). Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath. Central European University Press. s. 42.
  11. a b Bunce & Wolchik, Valerie, Sharon L. (2012). Socialism Vanquished, Socialism Challenged: Eastern Europe and China, 1989-2009. Oxford University Press. s. 28.
  12. Jest projekt akcesji do UE dla Chorwacji (pol.). www.tvpparlament.pl, 2011-09-17. [dostęp 2011-09-27].
  13. Teresa Matusiak: Traktat akcesyjny z Chorwacją 9 grudnia (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-12-12. [dostęp 2011-11-12].
  14. Croatia/Geography (ang.). W: World Factbook [on-line]. US Central Intelligence Agency, 2011-07-12. [dostęp 2011-08-08].
  15. Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata (pol.). W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicani Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju [on-line]. Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2013. [dostęp 2014-01-08]. s. 112.
  16. a b c d Croatia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-22].
  17. STANOVNIŠTVO PREMA NARODNOSTI PO GRADOVIMA/OPĆINAMA, POPIS 2011. (chorw.). dzs.hr. [dostęp 2016-06-24].
  18. STANOVNIŠTVO PREMA MATERINSKOM JEZIKU PO GRADOVIMA/OPĆINAMA, POPIS 2011. (chorw.). dzs.hr. [dostęp 2016-06-24].
  19. Second Report Submitted by Croatia Pursuant to Article 25, Paragraph 1 of the Framework Convention for the Protection of National Minorities. Council of Europe 2004.
  20. Ropczyński Ł: Chorwacja (pol.). Kierunek Chorwacja. [dostęp 2015-10-10].
  21. Ropczyński Ł: Plaże i kempingi naturystyczne w Chorwacji (pol.). Kierunek Chorwacja. [dostęp 2015-10-10].
  22. Visa requirements overview: Poland, data dostępu 2011-07-08.
  23. UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition (ang.). UNWTO, 2016. [dostęp 2016-10-04]. s. 8.
  24. ZAKON O BLAGDANIMA, SPOMENDANIMA I NERADNIM DANIMA U REPUBLICI HRVATSKOJ (pročišćeni tekst) (chorw.). narodne-novine.nn.hr. [dostęp 2012-08-21].
  25. Biserka Perman. Is sports system fair?. „JAHR”. 2, nr 3, s. 168, 2011-05. ISSN 1847-6376 (ang.). 
  26. Culture, arts and sport. W: 2011 Statistical Yearbook of the Republic of Croatiaa. Zagrzeb: Croatian Bureau of Statistics, 2011-12, s. 510. [dostęp 2012-08-20].
  27. ABOUT CROATIAN FOOTBALL FEDERATION (ang.). hns-cff.hr. [dostęp 2012-08-20].
  28. Croatian Sports Teams & People (ang.). visit-croatia.co.uk. [dostęp 2012-08-20].
  29. Darko Zubrinic: Croatian Sports (ang.). croatianhistory.net, 1995. [dostęp 2012-08-21].
  30. Predrag Žukina: Srbija si je prisvojila Bearu, Jerkovića, Dražena i Parlova (chorw.). jutarnji.hr, 2010-07-19. [dostęp 2012-08-21].
  31. Croatia & the Olympic Games Brief history (ang.). welcomecroatia.net, 2012-07-29. [dostęp 2012-08-21].
  32. Hrvatski olimpijski odbor > Najvažniji datumi (chorw.). www.hr. [dostęp 2012-08-21].
  33. STEPHEN KINZER: Slovenia and Croatia Get Bonn’s Nod (ang.). nytimes.com, 1991-12-24. [dostęp 2012-08-21].
  34. Hrvati kroz povijest na Zimskim olimpijskim igrama (chorw.). gol.hr, 2010-02-08. [dostęp 2012-08-21].
  35. Croatia (ang.). sports-reference.com. [dostęp 2012-08-21].
  36. Croatia Summer Sports (ang.). sports-reference.com. [dostęp 2012-08-21].
  37. Croatia Winter Sports (ang.). sports-reference.com. [dostęp 2012-08-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Chorwacja – wikiatlas z mapami w Wikimedia Commons