Cerkiew św. Paraskewy w Górzance

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół
Wniebowstąpienia Pana Jezusa
(Dawna cerkiew św. Paraskewy)
Distinctive emblem for cultural property.svg A-789 z 29 kwietnia 1975 r.[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Cerkiew i parawanowa dzwonnica na cmentarzu przycerkiewnym
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Miejscowość

Górzanka

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

Wniebowstąpienia Pana Jezusa w Górzance

Wezwanie

św. Paraskewy (jako cerkiew)
Wniebowstąpienia Pana Jezusa (jako kościół)

Położenie na mapie gminy Solina
Mapa konturowa gminy Solina, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Górzanka, cerkiew”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Górzanka, cerkiew”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Górzanka, cerkiew”
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa konturowa powiatu leskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Górzanka, cerkiew”
Ziemia49°19′40,1″N 22°22′34,8″E/49,327806 22,376333
Strona internetowa

Cerkiew św. Paraskewy (obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny Wniebowstąpienia Pana Jezusa) – dawna greckokatolicka cerkiew, znajdująca się we wsi Górzanka w gminie Solina, województwa podkarpackiego,

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budowę obecnej cerkwi w Górzance rozpoczęto w roku 1835 w miejsce wcześniejszej cerkwi z roku 1718. Wcześniej we wsi istniała jeszcze starsza cerkiew, o której wzmianki pochodzą już z roku 1599, a która spłonęła przed rokiem 1718. Fundatorem obecnej cerkwi był Feliks Giebułtowski, ówczesny właściciel wsi. Jej poświęcenia dokonano 10 września 1838 roku. W roku 1912 przeszła remont. W roku 1948 przejęta przez kościół rzymskokatolicki i użytkowana jako kościół filialny, a od roku 1969 parafialny pw. Wniebowstąpienia Pana Jezusa w dekanacie Solina.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew w Górzance jest świątynią orientowaną, dwudzielną o konstrukcji zrębowej. Ściany oszalowane i wzmocnione lisicami. Do wybudowanego na planie kwadratu prezbiterium od północy przylega zakrystia. Nawa szersza. Od zachodu przedsionek o konstrukcji szkieletowej. Nad prezbiterium i nawą dachy kalenicowe, nad przedsionkiem dwuspadowy. Nad nawą wieżyczka z cebulastym hełmem, nad przedsionkiem wieżyczka czworoboczna z dachem namiotowym.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

W cerkwi w Górzance znajduje się unikatowy w skali kraju ikonostas (zrekonstruowany w latach 2005–2010), składający się z wyciętych z deski płaskorzeźbionych i polichromowanych postaci. Wedle miejscowej tradycji wyrzeźbiony został przez miejscowego artystę z jednego pnia lipy. Powstał prawdopodobnie w I połowie XVIII wieku, ponieważ wymienia go już spis inwentarza z roku 1752[2]. Został rozmontowany wedle różnych źródeł w roku 1912[2], gdyż został uznany przez miejscowego biskupa za niekanoniczny, lub w roku w 1951[3]. Jego części zostały porozwieszane w różnych miejscach świątyni. Nienaruszona do czasów obecnych pozostała jedynie Grupa Pasyjna, na wieńczącej ikonostas belce tęczowej. Ściany i stropy pokryte polichromią figuralną i architektoniczną, pochodzącą z roku 1912. Po wizycie miejscowego biskupa w 1912 roku napisane zostały ikony zgodne z wszelkimi kanonami – ikony te zostały odnowione latach 2008–2011.

Wokół cerkwi[edytuj | edytuj kod]

Przy świątyni stoi murowana trójarkadowa dzwonnica parawanowa z II połowy XIX wieku[2]. Zachowały się dwa dzwony. Na jednym z nich widnieje data 1744. W 2011 roku, w 200 rocznicę urodzin Ks. Adama Bieleckiego pochodzącego z Górzanki została wmurowana tablica poświęcona jego pamięci[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2010-05-02].
  2. a b c Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków, 2003, str. 189-191 ISBN 83-89188-08-2
  3. Stanisław Kryciński, Cerkwie w Bieszczadach, Pruszków: Wydawnictwo Rewasz, 2005, s. 27-28, ISBN 83-89188-39-2, ISBN 83-89188-38-4, OCLC 69495051.
  4. Upamiętnienie ks. Adama Bieleckiego w 200 rocznicę urodzin w Górzance

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]