Chana Kryształ-Fryszdorf

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chana Kryształ-Fryszdorf
Hanka
Data i miejsce urodzenia 1920
Warszawa
Data i miejsce śmierci 1989
Nowy Jork
Przebieg służby
Stanowiska działaczka Żydowskiej Organizacji Bojowej
Główne wojny i bitwy Powstanie w getcie warszawskim

Chana Kryształ-Fryszdorf, ps. Hanka (jid. חנה קרישטאַל-פרשדאָרף; ur. 1920 w Warszawie, zm. 1989 w Nowym Jorku) – żydowska działaczka ruchu oporu podczas II wojny światowej, uczestniczka powstania w getcie warszawskim.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w żydowskiej rodzinie nauczyciela, członka Bundu. Wraz z rodzicami i rodzeństwem mieszkała w kamienicy przy ulicy Gęsiej 33. Była członkiem Socjalistiszer Kinder-Farband (SKiF) i następnie Cukunftu. Przed wojną ukończyła powszechną szkołę prowadzoną przez Centralną Żydowską Organizację Szkolną oraz kurs krawiectwa prowadzony przez ORT.

Podczas II wojny światowej wraz rodziną została przesiedlona do getta warszawskiego, gdzie pracowała w szopie Roericha przy ulicy Smoczej 8-10. Tam związała się z grupą bundowców pod przywództwem Wewła Rozowskiego. Krótko przed wybuchem powstania w getcie grupa Rozowskiego zajęła mieszkanie na ostatnim piętrze kamienicy przy ulicy Nowolipie 56, gdzie produkowano m.in. butelki zapalające. Wówczas wyszła za mąż za Gabrysia Frykszdorfa.

Po wybuchu powstania walczyła w grupie Rozowskiego na ulicy Szmoczej, Nowolipie i Nowolipki. Po otoczeniu przez Niemców jej grupy na strychu przy ulicy Nowolipki 43, dzięki osłonie ze strony Gabrysia Frykszdorfa, powstańcy uciekli. 8 maja 1943 wraz z grupą około 30 bojowców została wyprowadzona kanałami z terenu getta przez Kazika Ratajzera. 10 maja wyszła z kanałów przy ulicy Prostej, skąd została wywieziona podstawioną ciężarówką do lasu w Łomiankach.

Do lipca 1944 walczyła w partyzantce w lasach wyszkowskich. Następnie wróciła do Warszawy, gdzie ukrywała się w mieszkaniu przy ulicy Rakowieckiej 24 wraz z Jankiem Bilakiem i następnie także Pniną Grynszpan i Dowem Szniperem. Po wybuchu powstania warszawskiego właścicielka mieszkania wymówiła im schronienie. Na ulicy zostali złapani przez Niemców i wraz z grupą Polaków zaprowadzeni do siedziby Gestapo w alei Szucha. Pnina i Chana wraz z innymi kobietami zostały zwolnione. We wrześniu 1944 urodziła syna Gabriela.

Po powstaniu opuściła Warszawę wraz z grupą Polaków. Została przyjęta przez polskiego chłopa, któremu powiedziała, że jest wdową po polskim żołnierzu. Po zakończeniu wojny wyjechała do Łodzi. W 1946 wyjechała przez Szwecję do Stanów Zjednoczonych, gdzie zamieszkała w Nowym Jorku. Przez ponad trzydzieści lat była sekretarką w Żydowskim Instytucie Naukowym (YIVO).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]