Symcha Rotem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Symcha Rotem
Szymon Rathajzer
Kazik
Ilustracja
Symcha Rotem
Data i miejsce urodzenia 10 lutego 1925
Warszawa
Data i miejsce śmierci 22 grudnia 2018
Jerozolima
Przebieg służby
Siły zbrojne ŻOB, AL
Stanowiska łącznik Żydowskiej Organizacji Bojowej
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP Złoty Medal Wojska Polskiego
Symcha Rotem, ps. „Kazik“ w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

Symcha Rotem, ps. „Kazik” (hebr. שמחה רותם; ur. 10 lutego 1925 w Warszawie[1] jako Szymon Rathajzer, zm. 22 grudnia 2018 w Jerozolimie[2]) – polsko-żydowski działacz ruchu oporu w czasie II wojny światowej, uczestnik powstania w getcie warszawskim, łącznik Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) po aryjskiej stronie Warszawy.

Od 2008 Honorowy Obywatel miasta stołecznego Warszawy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na warszawskim Czerniakowie jako Szymon Ratajzer i był najmłodszy z czwórki rodzeństwa. Matka pochodziła ze spolonizowanej żydowskiej rodziny Mińskich i prowadziła mydlarnię, zaś wywodzący się z tradycyjnej rodziny chasydów ojciec przejął po swoim ojcu funkcję kantora w synagodze[3].

W czasie bombardowania Warszawy w 1939 zginął jego młodszy brat, a on sam został ranny. Rodzinę Ratajzerów przesiedlono do getta pod koniec 1942 roku, już po wielkiej akcji wysiedleńczej[4]. Sam Szymon Ratajzer, który już wcześniej związał się z żydowskim ruchem oporu po stronie aryjskiej, przedostał się do getta w listopadzie 1942, by przemycić dokumenty. Pozostał na miejscu i wstąpił do Żydowskiej Organizacji Bojowej. Brał udział w akcjach ekspropriacyjnych, a także w zamachach na żydowskich kolaborantach. Ze względu na „aryjski” wygląd i władanie świetną polszczyzną z warszawskim akcentem, otrzymał pseudonim „Kazik”, przedstawiano go także jako członka polskiego podziemia. W tej roli kierował akcją uwolnienia więzionych przez żydowską policję działaczy podziemia w getcie[5]. Podczas powstania w getcie był członkiem grupy bojowej dowodzonej przez Hanocha Gutmana, która walczyła na terenie szopu szczotkarzy, a następnie w getcie centralnym. 1 maja 1943, na zlecenie Komendy Głównej ŻOB, wraz z Zygmuntem Frydrychem przedostał się tunelem, przekopanym przez Żydowski Związek Wojskowy pod ulicą Bonifraterską[6], na stronę aryjską, gdzie nawiązał kontakt z tamtejszym przedstawicielem ŻOB, Icchakiem Cukiermanem, w celu zorganizowania wyjścia bojowców z getta.

Ponieważ Cukierman nie był w stanie zorganizować akcji przerzutu, „Kazik” przeprowadził akcję dzięki własnym kontaktom z komunistycznym podziemiem i warszawskim półświatkiem[7][8].

W nocy z 8 na 9 maja powrócił kanałami do getta. 9 maja wraz z polskimi pracownikami wodociągów miejskich zorganizował przeprowadzenie kanałami na aryjską stronę grupy ok. 30 bojowców, napotkanej w kanałach. 10 maja bojowcy zostali ewakuowani z kanałów włazem przy ulicy Prostej i przewiezieni podstawioną ciężarówką do lasu w Łomiankach pod Warszawą[9].

Uczestniczył w powstaniu warszawskim walcząc w oddziale Armii Ludowej na Starym Mieście[10]. Brał udział w wyprowadzaniu oddziałów powstańczych kanałami na Żoliborz[11]. W styczniu 1945 na zlecenie Armii Ludowej został wysłany do Lublina wraz z Ireną Golblum. Ich celem było nawiązanie kontaktu z Tymczasowym Rządem Polskim. Nie widząc możliwości współpracy z nowymi, komunistycznymi władzami, Ratajzer opuścił Polskę[12]. W Budapeszcie spotkał się z Abą Kownerem i przystąpił do spisku mającego na celu zemstę na Niemcach. W planach spiskowców było zatrucie wodociągów, lub zatrucie chleba w obozach, w których alianci osadzali zidentyfikowanych esesmanów. Spisek jednak został odkryty, a Kowner aresztowany. Akcja zatrucia chleba w Dachau, którą kierować miał „Kazik”, została odwołana[13].

W 1946 dotarł do Palestyny i zamieszkał w Jerozolimie. Wstąpił do żydowskiej organizacji samoobrony Hagana, a po powstaniu państwa Izrael w stopniu porucznika uczestniczył w I wojnie izraelsko-arabskiej. Walczył także w kolejnych konfliktach zbrojnych Izraela. Działał w związkach zawodowych, a także zorganizował sieć spółdzielczych sklepów spożywczych, w których wprowadził pierwsze w Izraelu kody kreskowe[14].

Po wojnie stał się jednym z organizatorów emigracji do Palestyny, gdzie sam dotarł w listopadzie 1946, osiedlając się w Jerozolimie.

Jako jeden z ostatnich żyjących uczestników powstania brał udział w obchodach 65. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim w kwietniu 2008. 13 maja 2010, razem z Pniną Grynszpan-Frymer, wziął udział w odsłonięciu pomnika Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego na ul. Prostej 51. W 2013 wraz z Chawką Folman-Raban uczestniczył w obchodach 70. rocznicy powstania w getcie warszawskim[15]. W kwietniu 2018 roku opublikował list otwarty, w którym odniósł się do przemówienia prezydenta RP Andrzeja Dudy wygłoszonego w 75. rocznicę powstania w getcie warszawskim, wyrażając swoją frustrację „uporczywą nieznajomością najistotniejszej różnicy między cierpieniem narodu polskiego w wyniku nazistowskiej okupacji, cierpieniem, którego nie lekceważę, a między systematycznym unicestwianiem moich braci i sióstr, polskich Żydów, przez niemiecką, nazistowską machinę zagłady, a także ignorowaniem faktu, że mieli w tym udział liczni przedstawiciele narodu polskiego”. Zaznaczył również, że jego ocena nie dotyczy „narodu polskiego jako całości”[16].

Jest autorem wspomnień opublikowanych w połowie lat osiemdziesiątych[17], których polskie wydanie zatytułowane Wspomnienia powstańca z warszawskiego getta ukazało się w 2012[18].

W amerykańskim filmie Uprising z 2001, w reżyserii Jona Avneta, w postać Kazika Ratajzera-Rotema wcielił się Stephen Moyer.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Notacje historyczne: Symcha Ratajzer-Rotem. [dostęp 19 kwietnia 2013].
  2. Zmarł Symcha Rotem. [dostęp 22 grudnia 2018].
  3. Tomasz Urzykowski, Nie żyje Symcha Rotem – bohater powstania w warszawskim getcie, warszawa.wyborcza.pl, 22 grudnia 2018 [dostęp 2018-12-23] (pol.).
  4. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 26.
  5. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 39–40.
  6. Symcha Rotem: Wspomnienia powstańca z warszawskiego getta. Warszawa: Veda, 2012, s. 77. ISBN 978-83-61932-28-4.
  7. Simḥa Rotem, Memoirs of a Warsaw Ghetto Fighter. The Past within Me, New Haven – London: Yale University Press, 1994, s. 48–49, ISBN 0-300-05797-0.
  8. Witold Bereś, Krzysztof Burnetko, Marek Edelman. Życie. Po prostu, Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 181, ISBN 978-83-247-0892-5.
  9. Symcha Rotem – na podstawie: Helena Rufeisen-Schűpper „Pożegnanie Miłej 18. Wspomnienia łączniczki Źydowskiej Organizacji Bojowej”, [w:] Getto Warszawskie, warszawa.getto.pl [dostęp 2018-12-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-24] (pol.).
  10. Symcha Rotem: Wspomnienia powstańca z warszawskiego getta. Warszawa: Veda, 2012, s. 177. ISBN 978-83-61932-28-4.
  11. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 122, 128.
  12. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 140, 148–149.
  13. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 152–156.
  14. Bereś i Burnetko 2012 ↓, s. 228.
  15. Jerzy Majewski, Tomasz Urzykowski: Gdy getto umierało. „Jednym słowem, jednym wskazaniem palca skazywali Żyda na śmierć”. wyborcza.pl, 19 kwietnia 2013. [dostęp 2013-05-17].
  16. Ratajzer w liście do Dudy: sprzeciwiam się fałszującemu fakty prawu, Onet Kultura, 26 kwietnia 2018 [dostęp 2019-04-20] (pol.).
  17. Conversations with Simha ("Kazik") Rotem, Survivor Who Took Part in the Warsaw Ghetto Uprising, Yad Vashem [dostęp 2021-08-09] (ang.).
  18. Wspomnienia powstańca z warszawskiego getta, Katalogi Biblioteki Narodowej [dostęp 2021-08-09] (pol.).
  19. M.P. z 2013 r. poz. 496 – jako Simha Rotem.
  20. Prezydent odznaczył Symchę Rotema. [dostęp 19 kwietnia 2013].
  21. M.P. z 2003 r. nr 41, poz. 598 – pkt 4. (jako Rotem Simha).
  22. Podsekretarz Stanu w MON Robert Kupiecki złożył wizytę w Izraelu. wp.mil.pl, 9 maja 2013. [dostęp 13 maja 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]