Chrystus na pustyni (obraz Iwana Kramskoja)
![]() | |
Autor | |
---|---|
Data powstania | |
Medium | |
Wymiary |
180 × 210 cm |
Miejsce przechowywania | |
Miejscowość | |
Lokalizacja |
Chrystus na pustyni (ros. Христос в пустыне) – obraz dziewiętnastowiecznego rosyjskiego malarza Iwana Kramskoja[1], zaliczającego się do grupy Pieriedwiżników, do której należeli między innymi Ilja Riepin, Isaak Lewitan i Iwan Szyszkin[2]. Jak podaje Lucyna Lencznarowicz[3], Kramskoj specjalizował się w kompozycjach i tematyce historycznej, świeckiej, ale niekiedy sięgał po motywy religijne.
Charakterystyka ogólna
[edytuj | edytuj kod]Obraz stanowi ilustrację do przekazu ewangelii synoptycznych[3] o pobycie Jezusa na pustyni, w trakcie którego przez czterdzieści dni pościł i był kuszony przez diabła. Malowidło powstało w roku 1872. Zostało zakupione przez Pawła Trietiakowa na potrzeby tworzonej przez niego galerii sztuki rosyjskiej. Było ono też reprodukowane w czasopismach w formie grafiki[3].
Historia powstania
[edytuj | edytuj kod]Kramskoj pracował nad portretem Jezusa przez wiele lat. Zadowolony był dopiero z drugiej jego wersji, na której Zbawiciel ukazany jest na tle niegościnnej przyrody[4]. Przygotowując się do stworzenia dzieła, malarz szukał inspiracji zarówno w europejskich galeriach[4], jak i w pustynnych skalistych rejonach Krymu[4].
Kompozycja
[edytuj | edytuj kod]Obraz przedstawia Chrystusa, ubranego w czerwonawą szatę i niebieskawy płaszcz, w pozycji siedzącej, z rękami ułożonymi na kolanach, dłońmi złożonymi i splecionymi palcami, wpatrzonego w kamieniste podłoże. Twarz Jezusa jest poważna, wyraża głęboką zadumę i wewnętrzną koncentrację. Przejmującym szczegółem są bose stopy Chrystusa[5], kierujące uwagę widza w stronę drogi ku męce i śmierci, po której Syn Człowieczy zdecydował się pójść. Światło pada na Jezusa od tyłu i z lewego boku, pozostawiając jego oblicze w cieniu. Kolorystyka obrazu jest stonowana. Dolną jego część zajmuje szarość kamienistego pagórka[6], górną delikatny błękit nieba, ożywiony jedynie przez podłużne granatowe chmury, kładące się płasko nad horyzontem.
Nawiązania kulturowe
[edytuj | edytuj kod]Dzieło Kramskoja mieści się w nurcie malarstwa zachodnioeuropejskiego, a nie tradycji ikonograficznej prawosławnego kręgu kulturowego[7], z której wywodził się autor. O ile w malarstwie bizantyjskim i staroruskim Chrystus przedstawiany jest w chwale jako Zbawiciel i Król Nieba i Ziemi (Pantokrator)[7], to u Kramskoja wyeksponowane jest jego człowieczeństwo w momencie, kiedy przygotowuje się do roli Odkupiciela i z własnego wyboru doświadcza typowych dla ludzi cierpień fizycznych[8], takich jak długotrwały głód, a także trosk psychicznych, symbolizowanych przez pokusy podsuwane przez diabła.
Recepcja dzieła
[edytuj | edytuj kod]Kompozycja Kramskoja określana jest mianem arcydzieła[9]. Jak podaje Walther K. Lang, po pierwszym publicznym zaprezentowaniu obrazu opinie prasy były podzielone, jednak wszyscy zgadzali się, że powstało dzieło ważne[7]. Znany pisarz Iwan Gonczarow stwierdził, że artysta ma prawo odejść od sztywnego kanonu prawosławnych ikon[7]. Gonczarow podkreślał, że głównym przesłaniem obrazu Kramskoja jest ukazanie nadludzkiego wysiłku myśli i woli Jezusa, jak również siły i zdecydowania do podjęcia się zbawczej misji[7]. Z kolei Wsiewołod Garszyn[10] zauważył w obrazie ekspresję ogromnej moralnej siły, sprzeciwu wobec zła i determinacji do walki z nim[7].
Kontynuacja
[edytuj | edytuj kod]Malarz wrócił do postaci Chrystusa w nieukończonym[11] obrazie zatytułowanym Śmiech[4], przedstawiającym scenę z Ewangelii, w której żołnierze szydzą z Jezusa, kłaniając się mu jak królowi. W odróżnieniu od pierwszej pracy, drugi obraz przedstawia wiele osób, a umęczony Chrystus znajduje się na dalszym planie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kramskoj Iwan N., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-09-25] .
- ↑ pieriedwiżnicy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-09-25] .
- ↑ a b c Chrystus na pustyni, wycinek z czasopisma. muzeum.krakow.pl. [dostęp 2016-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-28)]. (pol.).
- ↑ a b c d The most significant paintings by the Russian Artist Ivan Kramskoy. todiscoverrussia.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ Christ in the Desert at the Dawning of the Day. restoredtraditions.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ Patrick Comerford: Art for Lent (23): ‘Christ in the Desert’ (1872), by Ivan Kramskoi. patrickcomerford.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Walther K. Lang: The „Atheism” of Jesus in Russian Art: Representations of Christ by Ivan Kramskoy, Vasily Polenov, and Nikolai Ghe. 19thc-artworldwide.org. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ Desert Dawn. artmoscow.wordpress.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ Ivan Kramskoy. conservapedia.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
- ↑ Garszyn Wsiewołod M., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-09-25] .
- ↑ Vladimir London: Ivan Nikolaevich Kramskoy – Portrait Painter. drawingacademy.com. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).