Czarna seria polskiego dokumentu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Czarna seria polskiego dokumentu – tendencja twórcza w polskim filmie dokumentalnym, charakterystyczna dla okresu odwilży 1956 roku.

Jej twórcy zerwali z obowiązującym socrealistycznym „optymizmem” i propagandowym zakłamaniem obecnym w kronice filmowej. Surowość zdjęć i gorzki komentarz to wyróżnik „czarnej serii”. Jej twórcy opowiadali o oficjalnie nieistniejącej patologii społecznej, chuliganach i prostytutkach. Jak powiedział jeden z twórców, Kazimierz Karabasz, - ...nadchodził październik 1956 r. i pojawiła się możliwość pokazania na ekranie rzeczywistości pełnej zgrzebności, zakłamania, obolałych miejsc - starannie dotąd przemilczanych. Co ciekawsze, wśród twórców „czarnej serii” byli absolwenci moskiewskiego WGIK. Czarna seria polskiego dokumentu jest uznanym zjawiskiem filmowym. Informacje o niej można znaleźć w europejskich i amerykańskich opracowaniach dotyczących historii filmu.

Filmy czarnej serii[edytuj]

Polska drugiej połowy lat pięćdziesiątych - miasta pełne ruin, ginące miasteczka, biurokracja, alkoholizm, prostytucja, bandytyzm. Czarne dokumenty wskazują, lecz nie docierają przyczyn szkodliwych zjawisk. Autorzy naiwnie wierzą w nich w opiekuńczą moc państwa[potrzebny przypis].

Podstawowy mankament filmów:[potrzebny przypis]

1. Dominująca metoda zdjęć inscenizowanych; inscenizacja w połączeniu z nieobiektywnym komentarzem kwestionuje autentyzm całego przekazu

2. Narracja prowadzona za pomocą komentarza; słowa porządkują ciąg zestawionych ze sobą obrazów, nadając mu sens i dokonując interpretacji. Opisują to, co widać na ekranie i to, czego kamera nie pokazuje.

3. Komentarz – interpretacja obrazów zostaje narzucona widzowi, komentator analizuje film za widza, wyręcza go w myśleniu, manipuluje nim.

4. Słowa komentarza przemieniają wyłowione z tłumu sylwetki w typowe, jednowymiarowe postaci: chuligan, spekulant, kierowca-pijak.

5. Opowiadają tylko o fragmencie rzeczywistości, na którego podstawie zrodziła się ówczesna władza – przekazywany obraz świata jest niepełny.

6. Nie pojawia się tu bohater jednostkowy – bohaterem jest grupa, np.:

a) chuligani w „Uwaga, chuligani”,

b) młodzież zbierająca się co dzień pod pomnikiem wdzięczności na warszawskiej Pradze w „Ludzie z pustego obszaru”,

c) chłopcy z Targówka w „Gdzie diabeł mówi dobranoc”,

d) warszawskie prostytutki w „Paragraf zero”.

Film ze zbiorowym bohaterem okazuje się filmem bez bohatera.

7. Bohaterowie tych filmów nie mają prawa wypowiadać się samodzielnie przed kamerą.

8. Bogata, wieloznaczna rzeczywistość została stłamszona przez płynące zza kadru słowa.

Metody autorskie:

  • Karabasz i Ślesicki –

1. pierwiastek inscenizacji jest mniejszy niż w pozostałych utworach serii

2. kamera obserwuje bohaterów z daleka, nie prowokując ich poczynań i nie ingerując w działanie

3. komentarz czasem milknie i opowieść toczy się jedynie w warstwie wizualnej

4. obserwacja rzeczywistości, cierpliwe odkrywanie jej ukrytego sensu

  • Hoffman i Skórzewski -

1. inscenizacja i montaż to podstawowe środki opowiadania

2. gwałtownie wyłaniające się z obrazu napisy tytułowe, nagłówki gazet przenikające się z obrazami miejsc zbrodni

3. dynamiczna muzyka podkreślająca dramatyczne wydarzenia na ekranie

Bibliografia[edytuj]

  1. „Kino polskie” Marek Haltof, przeł. Mirosław Przylipiak, Gdańsk 2004
  2. „Czarne filmy posiwiały. „Czarna seria” polskiego dokumentu 1956 - 1958”, Mikołaj Jazdon, w: „Widziane po latach. Analizy i interpretacje filmu polskiego”, pod red. Małgorzaty Hendrykowskiej, Poznań 2000

Linki zewnętrzne[edytuj]