Czarnuszka (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czarnuszka
Czarnuszka polna
Czarnuszka polna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj czarnuszka
Nazwa systematyczna
Nigella L.
Sp. Pl. 534. 1753
Typ nomenklatoryczny
Nigella arvensis L.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat czarnuszki siewnej
Owoce i nasiona czarnuszki wschodniej

Czarnuszka (Nigella L.) – rodzaj roślin jednorocznych z rodziny jaskrowatych, dziko rosnących głównie na obszarach śródziemnomorskich oraz w zachodniej Azji. Należy do niego około 22[3]–25[4] gatunków. Rośliny te wyróżniają się silnie podzielonymi liśćmi i mniej lub bardziej zrośniętymi, dętymi mieszkami. Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne[3] i przyprawy (aromatyczne nasiona)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne osiągające do 40 cm wysokości, z wyraźnym korzeniem palowym[3].
Liście
Podwójnie lub potrójne pierzastosieczne o łatkach równowąskich, zwykle nitkowatych[4]. Górne liście wyrastają często tuż pod kwiatem otulając go od dołu[3].
Kwiaty
Pojedyncze lub po kilka w szczytowej części pędu, wzniesione. Działki, których jest zwykle 5, rzadziej od 4 do 8 mają kolor niebieski, rzadziej żółtawy, biały lub zielonkawy. U podstawy zwężone są zwykle w paznokieć. Płatki w liczbie 5–8 są przekształcone w kubkowate i dwuwargowe miodniki. Pręciki są liczne. Zalążnie są górne i mają długie szyjki[3][4].
Owoce
Kilka (5–10) mieszków w różnym stopniu zrośniętych ze sobą[4]. Zawierają czarne nasiona (stąd też nazwa rośliny).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z podrodziny Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1]. Reprezentuje plemię Nigelleae[5]. Dwa pozostałe rodzaje z plemienia (Garidella i Komaroffia) bywają włączane do rodzaju Nigela[5][6].

Gatunek we florze Polski[7]
Gatunki uprawiane[7][8]

Zaliczana tu czarnuszka bucharska (Nigella bucharica Schipcz.)[8] wyodrębniana bywa do odrębnego rodzaju jako Komaroffia bucharica Kem.-Nat.[3]

Inne gatunki[6]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-10].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 50. ISBN 0333748905.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Adam Jasiewicz (red.): Flora polski. Tom IV. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1985, s. 19-20. ISBN 83-01-05853-6.
  5. 5,0 5,1 Genus: Nigella (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-03-28].
  6. 6,0 6,1 Nigella (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-03-28].
  7. 7,0 7,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. 8,0 8,1 Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.