Czosnek dziwny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czosnek dziwny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina amarylkowate
Podrodzina czosnkowe
Rodzaj czosnek
Gatunek czosnek dziwny
Nazwa systematyczna
Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don
Mem. Wern. Nat. Hist. Soc. 6: 72 1827[2]
Synonimy

Allium paradoxum var. normale Stearn
Scilla paradoxa M.Bieb.[2]

Czosnek dziwny[3] (Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don) – gatunek byliny należący do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae). Występuje naturalnie na obszarze od Kaukazu aż po Iran[4]. Podawany jest także z Azji Środkowej (góry Turkmenistanu)[5]. Gatunek ten został introdukowany w Szwajcarii[5] i w południowych Niemczech[6]. W Polsce utrzymuje się zdziczały w rezerwacie „Grądowe Zbocze[7], gdzie szereg osobliwości florystycznych na przełomie XIX i XX w. wprowadził botanik, właściciel majątku i pasjonat introdukcji egzotów – Friedrich Carl Hermann Paeske[8].

Rośliny odmiany normale
Kwiatostan odmiany typowej paradoxum

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cebula
Mają kulisty kształt. Osiągają średnicę prawie 1 cm. Warstwa zewnętrzna jest błoniasta i czarno-szara[5].
Łodyga
Głąbik dorastający 20–30 wysokości, ma średnicę około 1 cm[5], jest trójkanciasty[6][9].
Liście
Pojedyncze, lancetowate, zwykle odgięte, u nasady zwężające się. Dorastają do około 20 cm (czasem 30 cm) długości i do 2,5 cm szerokości[5]. Mają wyraźną linię grzbietową[9].
Kwiaty
Zebrane w baldachy liczące u odmiany normale zwykle od 2 do 5, rzadziej do 10 kwiatów, pozbawione cebulek, u odmiany paradoxum posiadający cebulki za to tylko z 1 kwiatem lub bez kwiatów[9]. Kwiatostan wsparty jest dwoma podsadkami o długości do 2,5 cm. Kwiaty wyrastają na szypułkach osiągających od 2 do 4,5 cm. Okwiat ma szerokodzwonkowaty kształt. Jego listki są białe z niewyraźną, zieloną centralną wiązką przewodzącą. Osiągają do 12 mm długości i 6 mm szerokości. Pręciki są krótsze od okwiatu, zrośnięte u nasady. Słupek zakończony jest 3-łatkowym znamieniem[9].
Owoce
Torebki o długości 5 mm[9].

Odmiany[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwie odmiany różniące się budową kwiatostanu[9]:

  • var. normale Stearn – kwiatostan z licznymi kwiatami, bez cebulek,
  • var. paradoxum – kwiatostan z licznymi cebulkami (do 20[10]), bez kwiatów lub z jednym kwiatem.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Naturalnymi siedliskami są cieniste miejsca w lasach. Rośnie w górach do wysokości 2300 m n.p.m.[9] Kwitnie na przełomie kwietnia i maja (przez około 20 dni)[5].

Zastosowanie i uprawa[edytuj | edytuj kod]

Roślina uprawiana w ogrodach skalnych, zalecana do sadzenia pod drzewami. Problemem w uprawie może być jej inwazyjność[9]. Roślina rozmnażana wegetatywnie za pomocą cebul potomnych powstających co roku w liczbie 3–4 przy każdej roślinie[10].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2013-01-30].
  2. a b Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don (ang.). The Plant List. [dostęp 26 października 2014].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don (ang.). Catalogue of Life. [dostęp 26 października 2014].
  5. a b c d e f Allium paradoxum – Detail (ang.). Encyclopedia of Life. [dostęp 26 października 2014].
  6. a b Henning Haeupler, Thomas Muer: Bildatlas der Farn- und Blutenpflanzen Deutschlands. Stuttgart: Verlag Eugen Ulmer, 2000, s. 689. ISBN 3-8001-3364-4.
  7. Wanda Bacieczko, Lesław Wołejko. Aktualny stan flory i znaczenie osobliwości florystycznych dla różnorodności szaty roślinnej rezerwatu „Grądowe Zbocza” koło Recza. „Folia Pomer. Univ. Technol. Stetin.”. 289 (19), s. 7-26, 2011. 
  8. Magdalena Ziarnek: Badacze szaty roślinnej Pomorza sprzed 1945 roku. Szczecin: Zakład Botaniki i Ochrony Przyrody ZUT w Szczecinie, Lonicera Krzysztof Ziarnek, 2012, s. 96-97. ISBN 978-83-936344-0-8. (Licencja Creative Commons: Uznanie autorstwa 3.0 Polska)
  9. a b c d e f g h Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 70. ISBN 978-83-7506-845-0.
  10. a b Allium paradoxum. W: Ornamental plants from Russia [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-11-06].