Czosnek grzebieniasty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czosnek grzebieniasty
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd szparagowce
Rodzina czosnkowate
Rodzaj czosnek
Gatunek czosnek grzebieniasty
Nazwa systematyczna
Allium carinatum L.
Sp. pl. 1:297. 1753

Czosnek grzebieniasty (Allium carinatum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Rodzimym obszarem jego występowania jest większość terytorium Europy oraz zachodnia Turcja[3]. W Polsce do 2017 roku uznawany był za wymarły (ostatnio spotykany w 1924 r. w rezerwacie Bielinek nad Odrą), póki nie został znaleziony w Toruniu[4].

Czosnek grzebieniasty w Austrii

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bylina, geofit, posiadająca pod ziemią kulistą lub jajowatą cebulę okrytą białymi lub brunatnymi błonami. Wyrasta z niej głąbik o wysokości 20-100 cm, sztywny i w dolnej części ulistniony. Jest bardzo podobny do czosnku zielonawego.
Liście
Słabo rynienkowate, o szerokości 2-5 mm.
Kwiaty
Zebrane w baldach o nierównej długości szypułkach. W kwiatostanie często powstają zielone cebulki. Kwiaty są lejkowatodzwonkowate, o fioletowych lub purpurowych działkach i wyraźnie grzebieniastych działkach (stąd gatunkowa nazwa rośliny). Pręciki są o wiele dłuższe od działek okwiatu.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany na dwa podgatunki[5]:

  • Allium carinatum subsp. carinatum – występuje w całym zasięgu gatunku; baldach z cebulkami, torebki powstają rzadko
  • Allium carinatum subsp. pulchellum (G.Don) Bonnier & Layens – rośnie w południowej Europie; baldach bez cebulek, kwiaty i torebki liczne

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006, 2016)[6][7], w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin (2014)[8] i na obszarze Polski prawdopodobnie wymarły (kategoria zagrożenia EX)[9]. Na czerwonej liście w wydaniu z 2016 roku posiada kategorię RE (wymarły w obszarze Polski).

W lipcu 2017 r. dr Lucjan Rutkowski odkrył stanowisko czosnku przy ul. Polnej w Toruniu[10].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Preferuje słoneczne stanowisko i potrzebuje żyznej i próchnicznej gleby. Rozmnaża się go przez cebulki przybyszowe lub przez siew nasion. Podobnie jak inne gatunki czosnków jest atakowany przez choroby i szkodniki, przede wszystkim przez śmietkę cebulankę, białą zgniliznę cebuli i nicienia niszczyka zjadliwego[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-09] (ang.).
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  4. Przyrodnicza sensacja: nikt go nie widział od 1924 r., torun.wyborcza.pl, 7 września 2017 [dostęp 2017-09-09].
  5. Allium carinatum na eMonocot [dostęp 2013-11-20]
  6. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  8. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  10. Roślina uznana za wymarłą rosła w Toruniu, „Onet Kujawsko-Pomorskie”, 7 września 2017 [dostęp 2017-09-07] (pol.).
  11. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.