Dombra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Dumbra)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dombra
Dombyra
Dombra
Klasyfikacja naukowa
-
Klasyfikacja popularna
Chordofon szarpany

Dombra (kaz. домбыра, dombyra) – narodowy instrument kazachski, drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwoma strunami, wykorzystywany przy wykonywaniu tradycyjnego utworu kazachskiej sztuki muzycznej – küj.

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Budowa[edytuj]

Dombra to drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwoma strunami[a], przypominający lutnię[1]. Instrument ma 100–130 cm długości[1].

Pudło rezonansowe ma kształt gruszki[2] i jeden, mały okrągły otwór rezonansowy[3]. Wykonane jest z 7–10 sklejonych ze sobą części drewna, przy czym przednia część zrobiona jest z drewna świerkowego[3]. Z reguły górna i dolna powierzchnia części przedniej zdobione są malunkami lub inkrustacjami z kolorowego drewna[3]. Im większy instrument, tym głębszy jego dźwięk[4]. Gryf jest wąski, wydłużony z płaską główką, najczęściej z 14 progami[2][3]. Tradycyjne struny zrobione są ze ścięgien a nowoczesne z nylonu[1].

Wyróżnia się dwa typy dombry: wschodnią i zachodnią[4]. Dombra wschodnia charakteryzuje się skróconym gryfem; gryf dombry zachodniej jest długi i wąski[4].

Technika gry[edytuj]

Gra na dombrze polega na uderzaniu w obydwie struny na raz lub na trącaniu palcem wskazującym lub/i kciukiem kolejno strun[4][2]. Grający nie używa plektronu[2].

Skala i strojenie[edytuj]

Poniżej zaprezentowany jest standard strojenia dla współczesnej dombry koncertowej:

Kazakh dombra dombyra range tablature DG tuning.svg

Küj[edytuj]

Dombra przedstawiona kazachskim znaczku pocztowym z 2003 roku

Dombra najczęściej wykorzystywana jest jako instrument solowy[5] do akompaniamentu tradycyjnych form epickich i pieśni ludowych[2], szczególnie tradycyjnych krótkich, 2–3 minutowych[6], utworów muzycznych – küj[1]. Występom küj towarzyszą opowieści i legendy, a utwory küj wykonywane są w czasie wolnym od pracy, podczas uroczystości rodzinnych i świąt[7].

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[7].

Historia[edytuj]

Dombra używana była z początku najprawdopodobniej w praktykach szamańskich[8]. W przeszłości dombry były ozdabiane napisami odnoszącymi się do części ciała człowieka, przypisywanymi poszczególnym częściom instrumentu: gryf = szyja (mojyn), pudło = pierś (keude), itp.([8] W XIV wieku w tekstach rosyjskich wzmiankowana jest domra – instrument bardzo zbliżony do dombry, mający najprawdopodobniej wspólne korzenie z dombrą[8].

W XIX wieku w okresie aktywności kazachskiego kompozytora Kurmangazego Sagyrbajuły (1823–1896) zaistniało wielu wybitnych instrumentalistów dombry, wykonujących küj, m.in. Däuletkerej Szygajuły (1821–1875) czy Tättymbet Kazangapuły (1817–1862)[5].

Dombra jest najbardziej rozpowszechnionym instrumentem w Kazachstanie[6].

Uwagi

  1. Spotyka się również dombry trzystrunowe, głównie w regionie Semeju, zob. Abazov.

Przypisy

  1. a b c d Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 136. ISBN 9780313336560. [dostęp 2015-09-13]. (ang.)
  2. a b c d e Randy Raine-Reusch: Play the World: The 101 World Instrument Primer. Mel Bay Publications, 2010, s. 19. ISBN 9781610652513. [dostęp 2015-09-13]. (ang.)
  3. a b c d ATLAS of Plucked Instruments – an encyclopedia of all the world's plucked instruments of lute, guitar, banjo and mandolin type: Central Asia (ang.). [dostęp 2015-09-13].
  4. a b c d Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 137. ISBN 9780313336560. [dostęp 2015-09-13]. (ang.)
  5. a b Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 119. ISBN 9781496980694. [dostęp 2015-09-13]. (ang.)
  6. a b UNESCO ICH: Nomination file No. 00996 (ang.). [dostęp 2015-09-13].
  7. a b UNESCO ICH: Kazakh traditional art of Dombra Kuy (ang.). [dostęp 2015-09-13].
  8. a b c Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 118. ISBN 9781496980694. [dostęp 2015-09-13]. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]