Dwudniowa bitwa pod Gotlandią

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Gotlandią
I wojna północna
Czas

30-31 maja 1564

Miejsce

między wyspami Gotlandia i Olandia

Terytorium

Morze Bałtyckie

Wynik

zwycięstwo floty duńsko-lubeckiej

Strony konfliktu
Szwecja Dania
Lubeka
Dowódcy
Jakob Bagge Herluf Trolle
Friedrich Knebel
Siły
23 okręty 23 okręty duńskie
10 okrętów lubeckich
Straty
1 okręt zatopiony 1 (?) okręt zatopiony
brak współrzędnych

Dwudniowa bitwa pod Gotlandią – starcie między flotą szwedzką a duńsko-lubecką, stoczone 30–31 maja 1564 między wyspami Gotlandia i Olandia, zakończone taktyczną porażką Szwedów, którzy utracili okręt flagowy Mars.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Późną wiosną 1564 wojska duńskie wznowiły natarcie w południowej Szwecji, usiłując dotrzeć do Sztokholmu. Równocześnie operacje podjęła flota duńsko-lubecka, pod dowództwem Herlufa Trollego, którego zastępcą był komendant eskadry lubeckiej, Friedrich Knebel. Liczyła ona 33 okręty (w tym 10 lubeckich)[1] lub 27 okrętów (w tym 6 lubeckich)[2]. Zadaniem floty sojuszniczej była blokada floty szwedzkiej i zapobieżenie jej wypadowi pod wybrzeża duńskie, a w przyszłości – wsparcie armii w szturmie na Sztokholm. Dowodzący eskadrą szwedzką (23 okręty[2]) adm. Jakob Bagge, bezpieczny wśród sztokholmskich szkierów, miał bronić stolicy, a w sprzyjających okolicznościach wydać sprzymierzonym bitwę. Zdecydował się na to pod koniec maja, gdy Trolle minął Olandię i podszedł pod wybrzeża Gotlandii[1].

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Siły obu stron były mniej więcej wyrównane. Eskadra szwedzka walczyła w tradycyjnym szyku roju, podczas gdy Trolle, innowator w zakresie taktyki walki morskiej, uformował swoje okręty w szyku klina. Duńczycy zamierzali przede wszystkim abordażować jednostki wroga, a szyk ten miał zapewnić współpracę między tworzącymi go kolejnymi trójkami okrętów i szybkie wprowadzenie do walki najsilniejszych okrętów[1][3]. Jego wadą było utrudnione użycie artylerii, coraz ważniejszej w walce morskiej oraz konieczność ciągłego i skomplikowanego manewrowania[1].

30 maja doszło do pierwszego starcia. Duńczycy dążyli do abordażu, ale Szwedzi uchylali się, ostrzeliwując wroga z dział. Trudny w utrzymaniu szyk klina łamał się, Duńczycy tracili czas na jego porządkowanie, a Szwedzi starali się wymanewrować przeciwnika; chaotyczne walki ciągnęły się cały dzień[1]. Trolle na pokładzie swego okrętu flagowego „Fortuna” atakował szwedzki okręt flagowy „Mars”, ale utracił reję grota i został odparty[2].

Następnego dnia walkę podjęto na nowo i miała ona równie chaotyczny przebieg. W jednym ze starć klin duński wbił się w szyk szwedzki, a pierwsza i druga trójka okrętów sprzymierzonych zdołała otoczyć szwedzki okręt flagowy. W starciu, większe na ogół okręty duńskie i lubeckie miały przewagę nad spieszącymi na pomoc jednostkami szwedzkimi, którym niższe burty utrudniały abordaż[1]. Gdy Duńczycy i Lubeczanie wdarli się na pokład „Marsa”, Szwedzi wysadzili okręt, by nie wpadł w ręce wroga[1][3] (możliwe, że pożar, który spowodował eksplozję prochu i zatonięcie okrętu, wraz z większością załogi i ok. 300 napastnikami, był przypadkowy[2]).

Admirał Bagge przeżył, by dostać się do niewoli. Dowodzenie przejął Klaus Fleming, który zarządził odwrót do Älvsnabben, gdzie uszkodzone okręty naprawiono[2]. Taktyczne zwycięstwo odnieśli sprzymierzeni topiąc wrogi okręt flagowy, za cenę niewielkich strat w ludziach[1] (lub także jednego okrętu lubeckiego, zatopionego pierwszego dnia bitwy[2]). Zwycięstwo nie było jednak decydujące, a zatopienie jednego okrętu po dwóch dniach walki wykazało, że szyk Trollego nie był lepszy od dawnej taktyki roju[1]. Strategicznie, sytuacja niewiele się zmieniła, a flota szwedzka podjęła kolejne działania dość szybko, bo już w lipcu[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Dwudniowa bitwa gotlandzka. W: Edmund Kosiarz: Wojny na Bałtyku, X-XIX w. Gdański: Wydawnictwo Morskie, 1978, s. 127–130.
  2. a b c d e f g J. Rickard: Battle of Gotland-Öland, 30-31 May 1564 (ang.). historyofwar.org, 2007-07-31. [dostęp 2011-08-25].
  3. a b Paweł Piotr Wieczorkiewicz: Historia wojen morskich, t. 1. Londyn: Wydawnictwo Puls, 1995, s. 69. ISBN 1-85917-030-7.