Dyptyk:Ukrzyżowanie i Sąd Ostateczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dyptyk:Ukrzyżowanie i Sąd ostateczny
Ilustracja
Autor

Jan van Eyck

Data powstania

ok. 1430

Medium

płótno (przeniesione z panelu)

Wymiary

55,5 × 19,7 cm

Miejsce przechowywania
Lokalizacja

Fundacja Fletchera

Ukrzyżowanie i Sąd Ostatecznydyptyk autorstwa niderlandzkiego malarza Jana van Eycka[1]

Tematami dyptyku są sceny Ukrzyżowania z Nowego Testamentu, przedstawiona na tle Jerozolimy oraz Sąd Ostateczny. Ukrzyżowanie przepełnione jest postaciami, które nie występowały w nowotestamentowej wersji. Tłoczą się one wokół krzyża, część z nich dosiada koni. Na głowie wielu z nich nosi egzotyczne nakrycia, spogląda na umierającego Chrystusa lub na towarzyszy. Na wielu twarzach van Eyck namalował uśmiechy. W dolnej części widoczna jest pogrążona w smutku rodzina Jezusa. W błękitnej szacie ukazana jest Maria pocieszana przez św. Jana. W zielonej szacie przedstawiona jest zrozpaczona Maria Magdalena. Pod belką krzyża złoczyńcy ukrzyżowanego po lewej stronie Jezusa artysta uwiecznił Księżyc w fazie ubywania, między pełnią a ostatnią kwadrą. Jest to pierwsze w sztuce europejskiej w pełni realistyczne przedstawienie ziemskiego satelity, z wyraźnym odwzorowaniem mórz księżycowych[2].

Na prawej części dyptyku widoczna jest scena sądu ostatecznego podzielona idąc od góry na niebo, ziemię i piekło. W centralnym miejscu w niebie znajduje się Chrystus w majestacie z pięcioma świetlistymi ranami. Obok Jezusa fruwają anioły dmące w trąby. Po bokach klęczą Maria i św. Jan Chrzciciel wznoszący modły w intencji ludzkości. Poniżej siedzi dwunastu apostołów a między nimi jest chór dziewic. Na szacie Jezusa znajduje się inskrypcja Venite benedici patris mei (Pójdźcie, błogosławieni Ojca mojego, Mt 25,34). Po lewej stronie inni aniołowie gromadzą dusze sprawiedliwych duchownych a po prawej władców świeckich.

W środkowej części przedstawiony jest koniec ziemskiego świata i zmarli wstający z grobów w ziemi i wodzie, odpowiednio po lewej i prawej stronie archanioła. W dolnej części przedstawione zostało piekło, w którym główna rolę gra Archanioł Michał, ze skrzydłami śmierci, ubrany w zbroje i wznoszący miecz. Jego zadaniem jest potępienie i zesłanie grzesznych dusz w otchłanie piekielne. Postać Michała Archanioła była często przedstawiana w malarstwie w kontekście potępienia dusz, jako ich sędziego. Na skrzydłach Archanioła widnieje zdanie zaczerpnięte z Ewangelii Mateusza, Idźcie precz ode Mnie, przeklęci, w ogień wieczny, przygotowany diabłu i jego aniołom (Mt 25, 41). Wśród potępionych znajdują się sylwetki biskupów wyróżnione mitrami.

Na ramie dyptyku znajdują się cytaty biblijne pochodzące z Apokalipsy Jana z wizją Sądu Ostatecznego: I morze wydało zmarłych, co w nim byli, i Śmierć, i Otchłań wydały zmarłych, co w nich byli, i każdy został osądzony według swoich czynów (Ap 20:13).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Według innych źródeł obraz nie jest oryginalnym dziełem van Eycka lecz jest to kopia lub dzieło jego uczniów. Janos Vegh Van Eyck wyd. Arkady Warszawa 1983 ISBN 83-213-3178-5 tab. 2
  2. Jarosław Włodarczyk: Księżyc w nauce i kulturze Zachodu. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2012, s. 27. ISBN 978-83-7510-095-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]