Nowy Testament

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pierwsza strona Ewangelii Jana z Biblii Johna Wyclifa (XIV wiek)

Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.[potrzebne źródło]; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki. Został spisany w języku greckim, w formie koine.

Zawartość[edytuj | edytuj kod]

Nowy Testament składa się z:

Powyższa kolejność wynika z tradycji, a nie z chronologii powstania – przyjmuje się, że najwcześniejsze są niektóre z Listów św. Pawła, a Ewangelie powstały później[1].

Księgi historyczne[edytuj | edytuj kod]

Ewangelie[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł księgi Sigla Tytuł grecki Tytuł łaciński Liczba rozdziałów Tradycyjny autor
1. Ewangelia Mateusza Mt lub Mat Κατά Μαθθαίον Evangelium secundum Matthaeum 28 Mateusz Ewangelista
2. Ewangelia Marka Mk lub Mar Κατά Μάρκον Evangelium secundum Marcum 16 Marek Ewangelista
3. Ewangelia Łukasza Łk lub Łuk Κατά Λούκαν Evangelium secundum Lucam 24 Łukasz Ewangelista
4. Ewangelia Jana J lub Jan Κατά Ιωάννην Evangelium secundum Ioannem 21 Jan Ewangelista

Dzieje Apostolskie[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł księgi Sigla Tytuł grecki Tytuł łaciński Liczba rozdziałów Tradycyjny autor
5. Dzieje Apostolskie Dz lub Dz.Ap. Πράξεις των Αποστόλων Actus Apostolorum 28 Łukasz Ewangelista

Księgi dydaktyczne (mądrościowe)[edytuj | edytuj kod]

Listy św. Pawła[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł księgi Sigla Tytuł grecki Tytuł łaciński Liczba rozdziałów Autor Tradycyjny rok napisania Tradycyjne miejsce napisania Motyw napisania Treść
6. List do Rzymian Rz lub Rzym Προς Ρωμαίους Epistula ad Romanos 16 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 55-58 Korynt
  • Konsolidacja wspólnoty
  • O grzechu i usprawiedliwieniu
  • Prośba o pomoc przy podróży do Hiszpanii

Usprawiedliwienie przez wiarę i prawo

7. 1 List do Koryntian 1 Kor Προς Κορινθίους Α' Epistula I ad Corinthios 16 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 53-57 Efez
  • Uporządkowanie liturgii, spraw moralnych
  • Wyjaśnienie wątpliwości
  • Celibat
  • Charyzmaty, miłość
  • Zmartwychwstanie
8. 2 List do Koryntian 2 Kor Προς Κορινθίους Β' Epistula II ad Corinthios 13 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 53-57 Macedonia
  • obrona jego jako apostoła

o apostolstwie Św. Pawła

9. List do Galatów/List do Galacjan Ga lub Gal Προς Γαλάτας Epistula ad Galatas 6 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 54-57 Efez

Zbawia Jezus, nie samo prawo

10. List do Efezjan Ef lub Efez Προς Εφεσίους Epistula ad Ephesios 6 Paweł z Tarsu 59-62 (z niewoli) Rzym
11. List do Filipian Flp lub Filip Προς Φιλιππησίους Epistula ad Philippenses 4 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 56-63 Rzym lub Efez (z niewoli)
  • Wykorzystanie podróży Epafrodyta
  • Pozdrowienia z więzienia
  • Współcierpienie z Chrystusem
12. List do Kolosan Kol Προς Κολοσσαείς Epistula ad Colossenses 4 Paweł z Tarsu bądź jego uczeń 52-61 Efez (52-54) / Cezarea (56-58) / lub Rzym (59-61) (z niewoli)

Wykorzystanie podróży Epafrasa

  • Dzieło zbawcze Chrystusa
  • Kwestie rodzinne
13. 1 List do Tesaloniczan 1 Tes Προς Θεσσαλονικείς Α' Epistula I ad Thessalonicenses 5 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 50-51 zima Korynt
  • wyjaśnienie wątpliwości o końcu świata i zmarłych
14. 2 List do Tesaloniczan 2 Tes Προς Θεσσαλονικείς Β' Epistula II ad Thessalonicenses 3 Paweł z Tarsu 51-52 Korynt
  • złe zrozumienie 1 Tes
  • czas przyjścia końca świata
15. 1 List do Tymoteusza 1 Tm lub 1 Tym Προς Τιμόθεον Α' Epistula I ad Timotheum 6 Paweł z Tarsu 65 Macedonia

kwestie pasterskie, herezje

  • normy i wskazówki organizacyjne dla Kościoła
  • pobożność
16. 2 List do Tymoteusza 2 Tm lub 2 Tym Προς Τιμόθεον Β' Epistula II ad Timotheum 4 Paweł z Tarsu 67 Rzym
  • świadectwo duchowe
  • wskazówki pasterskie
17. List do Tytusa Tt lub Tyt Προς Τίτον Epistula ad Titum 3 Paweł z Tarsu 65-66 Macedonia
  • organizacja Kościoła
  • Jezus Bogiem
18. List do Filemona Flm lub Filem Προς Φιλήμονα Epistula ad Philemonem 1 Paweł z Tarsu (niekwestionowane) 52-54 lub 62? Efez lub Rzym (z niewoli)
  • aby przyjął Onezyma, nawróconego niewolnika
  • niewolnictwo
19. List do Hebrajczyków/List do Żydów Hbr lub Hebr Προς Εβραίους Epistula ad Hebraeos 13 osoba ze środowiska Pawła z Tarsu (Apollos?) 67? lub 75-90 Italia (Rzym?)
  • dla nawróconych z judaizmu

Listy powszechne[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł księgi Sigla Tytuł grecki Tytuł łaciński Liczba rozdziałów Tradycyjny autor
20. List Jakuba Jk lub Jak Ιακώβου Epistula Iacobi 5 Jakub Apostoł
21. 1 List Piotra 1 P lub 1 Piotr Πέτρου Α' Epistula I Petri 5 Piotr Apostoł
22. 2 List Piotra 2 P lub 2 Piotr Πέτρου Β' Epistula II Petri 3 Piotr Apostoł
23. 1 List Jana 1 J lub 1 Jan Ιωάννου Α' Epistula I Ioannis 5 Jan Ewangelista
24. 2 List Jana 2 J lub 2 Jan Ιωάννου Β' Epistula II Ioannis 1 Jan Ewangelista
25. 3 List Jana 3 J lub 3 Jan Ιωάννου Γ' Epistula III Ioannis 1 Jan Ewangelista
26. List Judy Jud Ιούδα Epistula Iudae 1 Juda Tadeusz Apostoł

Księgi prorockie[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł księgi Sigla Tytuł grecki Tytuł łaciński Liczba rozdziałów Tradycyjny autor
27. Apokalipsa św. Jana/Objawienie św. Jana Ap lub Obj Αποκάλυψις Ιωάννου Apocalypsis Ioannis 22 Jan Ewangelista

Kanoniczność[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kanon Biblii.

Wraz z rozkwitem chrześcijaństwa i rosnącą liczbą pism chrześcijańskich pojawił się w sposób naturalny problem ustalenia, które z nich uznać za apostolskie, natchnione i kanoniczne. W wyniku długotrwałego procesu formowania się kanonu ukształtował się zestaw 27 ksiąg Nowego Testamentu, który jest przyjmowany za obowiązujący przez prawie wszystkie wyznania i kościoły katolickie, protestanckie i prawosławne.

Trzon kanonu (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, 13 listów Pawła, 1 list Jana) Nowego Testamentu uformował się już w II wieku, jednak niektóre księgi, których kanoniczność kwestionowano i dyskutowano, musiały czekać dłużej na ich włączenie do kanonu (np. wątpliwości dotyczyły Janowego autorstwa Apokalipsy). Niektóre księgi posiadały lokalnie status natchnionych, mimo iż nie znalazły się w ostatecznym kanonie, m.in. Pasterz Hermasa, Apokalipsa Piotra, 1 List Klemensa.

Przy ustalaniu kanoniczności księgi odwoływano się do następujących zagadnień:

  • Czy źródłem informacji jest apostoł?
  • Czy jest zgodna z resztą pism?
  • Czy posiada powszechną akceptację wśród chrześcijańskich gmin?
  • Czy jest zgodna z doktryną ortodoksyjną?

Do ostatecznego etapu zamykania kanonu przyczyniły się prześladowania chrześcijan za cesarza Dioklecjana (303-311), które obejmowały konfiskatę ksiąg chrześcijańskich. Przełożonym kościołów potrzebne były ustalenia, które księgi uznać za święte, aby je chronić, a w ręce władz rzymskich wydawać pisma mniejszej rangi. Obecny skład Nowego Testamentu podany po raz pierwszy znajduje się w liście Atanazego z 367 r. Taką samą listę ksiąg uznanych za kanoniczne ratyfikowały synody w Hipponie (390 r.) i Kartaginie (393 r.).

Kanon syryjski[edytuj | edytuj kod]

Syryjscy monofizyci i jakobici nie uznają w kanonie Nowego Testamentu tzw. listów powszechnych (2 list Piotra; 2 i 3 list Jana; List Judy) i Apokalipsy. Natomiast nestorianie (wschodni Syryjczycy) używali starego przekładu Peszitta zawierający wszystkie księgi Starego i Nowego Testamentu oprócz: Listu Jakuba, 2 Listu Piotra, 2 i 3 Listu Jana i Apokalipsy. U współczesnych nestorian rozpowszechnia się już nowy przekład Peszitta zawierający wszystkie księgi kanoniczne, tak Starego jak i Nowego Testamentu.

Kanon koptyjski[edytuj | edytuj kod]

W Kościele koptyjskim nie ma listy ksiąg natchnionych. Za kanoniczne księgi Nowego Testamentu, prócz całego kanonu powszechnego, uznaje się także 1. i 2. List Klemensa do Koryntian, 8 ksiąg Konstytucji Apostolskich również przypisywane św. Klemensowi, List Barnaby oraz dzieło Hermasa pt. Pasterz.

Kanon etiopski[edytuj | edytuj kod]

W kanonie Nowego Testamentu podobnie jak w Kościele koptyjskim uznaje się za kanoniczne 27 ksiąg kanonu powszechnego oraz Listy św. Klemensa Rzymskiego, Konstytucje Apostolskie oraz Pasterza Hermasa.

Kanon ormiański[edytuj | edytuj kod]

Mimo iż ormiańscy teologowie nie mają sprecyzowanych pojęć dotyczących natchnienia biblijnego i kanoniczności ksiąg św. do kanonu Nowego Testamentu zaliczają prócz 27 podstawowych także apokryficzny 3. List do Koryntian oraz dwa Listy Koryntian do św. Pawła.

Reformacja i protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy reformatorzy protestanccy w XVI wieku podważali kanoniczność niektórych ksiąg Nowego Testamentu. Marcin Luter przez pewien czas uznawał za deuterokanoniczne: List do Hebrajczyków, List Jakuba, List Judy oraz Apokalipsę świętego Jana. Jakkolwiek w swoim wydaniu NT nie wprowadził takiego rozróżnienia. Huldrych Zwingli uważał za deuterokanoniczną samą Apokalipsę.

Wszystkie wyznania protestanckie uznały kanoniczność całości Nowego Testamentu. Za kanonem powszechnym opowiedzieli się również Karlstadt i Kalwin wśród reformatorów. Kanon powszechny potwierdziły ostatecznie protestanckie wyznania wiary: gallikańskie (1559), anglikańskie, belgijskie (1562) i helweckie II (1564). Kościoły poreformacyjne także uznały cały kanon NT w swoich wyznaniach wiary.

Manuskrypty[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze fragmenty odpisów pochodzą z II w. (tzw. papirus Rylandsa - P52, A. Chester Beatty'ego, Bodmera XIV-XV oraz Bodmera II).

Większe kodeksy Nowego Testamentu pochodzą z IV-V wieków (są to Kodeks Synajski (S) i Kodeks Watykański (B)) oraz z V wieku (Kodeks Aleksandryjski (A), Kodeks Efrema (C) oraz Kodeks Bezy (D)).

Apokryfy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: apokryf.

Apokryfami nazywamy pisma, które nie zostały przyjęte do konkretnego kanonu Pism Świętych. Konkretne pismo może być uznawane w jednym z kanonów, w drugim zaś uważane za niekanoniczne – pisma te nie są jednak uważane wtedy za apokryficzne. Poniżej znajduje się lista niektórych apokryfów nieuznawanych przez żaden z kanonów:

Przypisy

  1. Jürgen Roloff: Wprowadzenie do Nowego Testamentu. Verbinum, 2008, s. 13. ISBN 978-83-7192-376-0.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Tekst Nowego Testamentu
Audio
Introdukcje i krytyka tekstu