Niderlandy (region historyczny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Historia Niderlandów
Flag of Bourgogne.svg
Niderlandy Burgundzkie (1384–1477)

Biskupstwo Liège (985–1795)
Flag of the Low Countries.svg
Siedemnaście Prowincji (1477–1556)
Flag of the Low Countries.svg
Niderlandy Hiszpańskie (1556–1581)
Republika Zjednoczonych Prowincji
Republika Zjednoczonych Prowincji (1581–1795)
Niderlandy Południowe
(1581–1713)
Austria
Niderlandy Austriackie
(1713–1794)
Flag of the navy of the Batavian Republic.gif
Republika Batawska (1795–1806)
Francja
Pierwsza Republika Francuska (1795–1805)
Holandia
Królestwo Holandii (1806–1810)
Francja
Pierwsze Cesarstwo Francuskie (1805–1815)
Holandia
Królestwo Zjednoczonych Niderlandów (1815–1830)
Holandia
Królestwo Niderlandów
(od 1830)
Belgia
Królestwo Belgii
(od 1830)
Luksemburg
Wielkie Księstwo Luksemburga
(od 1835)

Niderlandy – historyczna nazwa nizinnych terenów u ujścia Renu, Mozy i Skaldy do Morza Północnego, z czasem rozciągnięta również na Ardeny i sąsiednie wyżyny (dzisiejsza Belgia, Holandia i Luksemburg).

Niderlandy w 1477

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niderlandy początkowo były zamieszkane przez ludność germańsko-romańską. W I wieku, pod panowaniem rzymskim, pojawiły się pierwsze miasta: Ulpia Noviomagius (dzis. Nijmegen), Trajectum (Utrecht), Lugdunum Batavorum (Lejda), Forum Hadriani (Veur, zach. Flandria) i Praetorium Agripinnae (Valkenburg)[1]. Za Karola Wielkiego Niderlandy składały się z ok. 50 okręgów zwanych hrabstwami (comitates).

Na tym terenie istniały w średniowieczu księstwa i hrabstwa wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego (m.in. Brabancja, Hainaut, Liège, Holandia, Luksemburg, Geldria) i Francji (Flandria). Kraiki zostały połączone na przełomie XIV w. i XV w. przez książąt burgundzkich, a po ich wygaśnięciu (1477) przeszły pod panowanie Habsburgów.

Pod rządy Habsburgów Niderlandy przeszły po śmierci Marii Burgundzkiej (1457-1482), na mocy układów w Arras (1482) i Senlis (1493). Pierwszym władcą habsburskim był syn Marii - Filip Piękny (1478-1506), liczący w chwili jej śmierci zaledwie 4 lata. W jego imieniu władzę sprawował ojciec Maksymilian Habsburg, który w 1486 został wybrany na króla Niemiec. Opór niechętnych mu miast niderlandzkich złamał przy pomocy najemników niemieckich. Gdy w 1493 Maksymilian uzyskał koronę cesarską jako Maksymilian I - Niderlandczycy postanowili przekazać władzę Filipowi. Młody król starał się zachować neutralność wobec trzech wielkich sąsiadów: Anglii, Francji i Rzeszy Niemieckiej. Wprawdzie polityka ta doprowadziła do niekorzystnego układu handlowego z Anglią (1505) i do złożenia hołdu lennego Francji z hrabstwa flandryjskiego, ale jednocześnie gwarantowała bezpieczeństwo.

W 1496 Filip i jego młodsza siostra Małgorzata Austriacka weszli w związki małżeńskie z dziećmi Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej: Małgorzata poślubiła księcia don Juana, zaś Filip jego młodszą siostrę - Joannę Kastylijską. Przedwczesna śmierć następcy tronu don Juana, a następnie Izabeli I sprawiły, że Joanna została królową Kastylii. W 1504 Filip wraz z małżonką udali się tam, by uroczyście zainaugurować swe rządy. Ich panowanie nie trwało jednak długo - Filip zmarł już w 1506, zaś Joanna została uznana za niezdolną do sprawowania władzy (wskutek obłędu) i od 1507 w Kastylii regencję w imieniu córki sprawował Ferdynand Aragoński. W Niderlandach zaś, w imieniu syna Filipa i Joanny, wówczas 6-letniego Karola, rządy sprawowała siostra Filipa - Małgorzata Austriacka.

Na początku 1515 młody Karol został uznany za pełnoletniego i wówczas przejął ster rządów w Niderlandach. Rok później, po śmierci Ferdynanda Kastylijskiego, przypadł mu tron hiszpański. Po śmierci cesarza Maksymiliana I w 1519, Małgorzata czyniła zabiegi o sukcesję dla swego bratanka. Ostatecznie w 1530 Karol, jako Karol V, został uznany cesarzem. W ten sposób, na skutek splotu wydarzeń i powiązań dynastycznych Niderlandy w I poł. XVI wieku stały się elementem największej wówczas monarchii. Po śmierci Małgorzaty Austriackiej Karol V, wbrew jej radom, wprowadził w Niderlandach wiele reform mających na celu wzmocnienie władzy centralnej.

W 1531 utworzono trzy rady, zwane przybocznymi, które miały pomagać w sprawowaniu rządów:

  • Rada Państwa, składająca się z przedstawicieli arystokracji, miała zajmować się sprawami politycznymi,
  • Rada Prywatna, grupująca prawników, otrzymała uprawnienia legislacyjne i sądownicze oraz
  • Rada Finansów, która czuwała nad stanem finansów państwa.

Dążenia do centralizacji związane był z dążeniem do jednoczenia ziem Niderlandów, powiększonych o Tournai, Fryzję (1523) i Utrecht (1548). Jedność zdobytych ziem potwierdził w 1548 sejm w Augsburgu, na którym zjednoczone Niderlandy uznano za kraj wchodzący w skład Rzeszy. Rok później ogłoszono sankcję pragmatyczną, regulującą w identyczny sposób sprawy sukcesji we wszystkich prowincjach. Tym samym trzymilionowe Niderlandy (Siedemnaście Prowincji) zostały ściśle związane z Habsburgami hiszpańskimi, uzyskując niezależność zarówno od Francji, jak i cesarstwa niemieckiego. W 1555 Karol V abdykował, pozostawiając Niderlandy swemu synowi Filipowi II, który czuł się jednak na tych ziemiach obco[2].

Po powstaniu i antyhiszpańskiej wojnie wyzwoleńczej (1566–1609) północna część Niderlandów uzyskała niepodległość. W 1579 prowincje północne zawarły Unię Utrechcką, a w 1581 powołały Republikę Zjednoczonych Prowincji.

Część południowa pozostała przy Hiszpanii na mocy Unii z Arras.

W 1714 południowa część Niderlandów przypadła Austrii, a w 1792 i 1795–1814 była pod władzą Francji.

W latach 1815–1830 obie części Niderlandów zostały połączone i utworzyły Królestwo Zjednoczonych Niderlandów.

W 1830, w wyniku rewolucji, od Królestwa oderwały się południowe Niderlandy (dzisiejsza Belgia), a samo królestwo straciło w nazwie „zjednoczone” i przyjęło kształt obecnej Holandii. Pierwotnie Holandia była jedną z prowincji niderlandzkich (tworzyła m.in. Republikę Zjednoczonych Prowincji). Obecnie jest podzielona na dwie prowincje: Holandię Południową i Północną.

W 1867 niepodległość uzyskało Wielkie Księstwo Luksemburga (które pozostawało w unii personalnej z Holandią do 1890).


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Balicki, Maria Bogucka: Historia Holandii. Wyd. II poprawione. Wrocław: Ossolineum, 1989, s. 13. ISBN 83-04-03025-X.
  2. Encyklopedia historyczna świata, t. VIII, wyd. Agencja Publicystyczno Wydawnicza OPRES, Kraków 2001,s.71-72