Edward Dusza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Dusza
A. R. Poray, Marian Izdebnik
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 września 1947 Kraków
Zawód poeta, krytyk literacki
Narodowość polska
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi

Edward Dusza pseud. A. R. Poray, Marian Izdebnik (ur. 7 września 1947 r. w Krakowie) – polski poeta emigracyjny, prozaik, krytyk literacki, dziennikarz, wydawca. Emigrant polityczny (w USA od 1969 roku), nazywany ostatnim bardem polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej.

Debiut poetycki na łamach Tygodnika Powszechnego w roku 1970 (wiersze Madonna i Na śmierć ojca).

Jednocześnie debiutował w londyńskich Wiadomościach. Poza debiutem w Polsce nie publikował wcale. Na emigracji wydał m.in. tomy poezji: Szlakiem Madonny (1969), Przez ciemność do światła (1978, 1983), Kolor klonowego liścia (1981), Wiatr mojej burzy (1982, 1984), Madonna z kołowrotkiem i inne wiersze (1987), Popioły (2005); szkice literackie: Pieśniarz z pożogi (1984) [o K.K. Baczyńskim], O ludziach i książkach (1985) [eseje o twórcach emigracyjnych].

Jego wiersze i eseje tłumaczone były na język angielski, japoński, francuski i ukraiński. Wieloletni senior-editor i redaktor Gwiazdy Polarnej, najstarszego pisma polskiej emigracji w USA. Wydawca czołowych pisarzy emigracyjnych m.in. wydał dwie książki Józefa Mackiewicza (W cieniu krzyża, Miejmy nadzieję) oraz ponad sto innych publikacji różnych autorów w kilku językach (polski, angielski, niemiecki). Założyciel kilku wydawnictw – A. R. Poray Book Publishing (New York-Chicago), Edward Dusza Publishing (Stevens Point), Wydawnictwa PUNKT/Point Publications (Stevens Point, Wisconsin), Libra Publishing (Stevens Point-Chicago). Był także współpracownikiem patriotycznego pisma Czesława Maliszewskiego, o znamiennym tytule: „Listy do Polaków”, znienawidzonego przez reżim warszawski, które to pismo Edward Dusza wspierał finansowo.

Jest członkiem International PEN-Club i Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Laureat licznych nagród literackich. Uhonorowany dwukrotnie Krzyżami Zasługi, Srebrnym (1981) i Złotym (1990), przez Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (Londyn) za działalność kulturalno-literacką, dziennikarską i niepodległościową.

Jeden z naocznych świadków życia polskiej emigracji patriotycznej i żołnierskiej, które dokumentuje w swoich książkach. Obecny u narodzin wielu inicjatyw emigracji niepodległościowej, m.in. Ruchu Społeczno-Politycznego POMOST oraz Towarzystwa Krzewienia Nadziei. Związany z Instytutem Józefa Piłsudskiego oraz Polskim Instytutem Naukowym w Nowym Jorku, a od roku 1969 z Polonijnymi Zakładami Naukowymi w Orchard Lake.

W latach 80. ub. wieku zorganizował pomoc finansową pozostającemu w Monachium Józefowi Mackiewiczowi, a po śmierci Mackiewicza, w 1985 roku, włączył się do walki o odzyskanie jego praw autorskich z rąk Niny Karsov-Szechter.

Wychowanek Tadeusza Katelbacha; związany blisko z Wacławem Iwaniukiem, Aleksandrem Jantą, Zbigniewem Chałką, Janem Frylingiem, Leopoldem Tyrmandem, Tymoteuszem Karpowiczem, Tymonem Terleckim, Florianem Śmieją, Czesławem Bednarczykiem, Alicją Lisiecką, Ludwiką Czerską, Barbarą Toporską, Aleksandrem Karczyńskim, Stefanią Kornecką, Barbarą księżną Koczubej-Szubską. Z młodszego pokolenia – z Markiem Przemysławem Krzyżańskim, Andrzejem Pityńskim, Jerzym Kosińskim, Wiesławem Kuniczakiem, Mirosławą Kruszewską.

Mieszka stale w Stevens Point, Wisconsin, USA.

Wybrana twórczość[edytuj]

Wiersze

  • Szlakiem Madonny (Nowy Jork 1969)
  • Groteska (Nowy Jork 1971)
  • Losy wielokrotne (Rzym 1972)
  • Wiersze wybrane (Londyn 1972)
  • Przez ciemność do światła (Nowy Jork 1977, Nowy Jork 1978, Londyn 1983)
  • Wiatr mojej burzy (Nowy Jork 1982, Nowy Jork 1984)
  • Wybór wierszy (Paryż 1983, Nowy Jork 1985, Chicago 1986)
  • Madonna z kołowrotkiem i inne wiersze (Chicago 1987, Winona 1987, Chicago 1988)
  • Popioły (Toronto 2005)
  • Topografia umarłego pejzażu (Chicago 2010)

Proza

  • Kolor klonowego liścia (Londyn 1980)
  • Cory syn Ewy (Chicago 1993)
  • Jontek z Archeru (Chicago 1994)
  • Na Skokach (Chicago 1995)
  • Ze Skoków do Sulejówka (Chicago 1995)
  • Zapiski z Jackowa i okolic (Chicago 1995)

Szkice i studia literackie

  • Poets of Warsaw Aflame (Madison 1977, Londyn 1978) [o poetach Warszawy]
  • Odeszli z różą w sercu (Londyn 1979) [o poetach Warszawy]
  • Malarz zapomnianego pejzażu (Londyn 1981) [o malarstwie Vlastimila Hofmana]
  • Pieśniarz z pożogi (Londyn 1984) [o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim]
  • O ludziach i książkach (Stevens Point 1985) [szkice o pisarzach emigracyjnych]
  • O ludziach i książkach [wydanie II, poszerzone](Stevens Point 2016)

Udział w ważniejszych antologiach, czasopismach i zbiorach

  • Biografia byłych więźniów politycznych niemieckich obozów aut. Antoni Gładysz (Philadelphia 1974)
  • Poeta płonącej Warszaw /w:/ Wiadomości (Londyn, 1976) nr 8 i 15 marca 1976
  • Seven poems /w:/ Polish Review (USA), Winter-Spring 1976 nr (21) 1-2
  • Le Menestrel de L’Incendie /w:/ Letters to Poles (USA), New Britain, February1977
  • La litérature polonaise en exil 1945-1979 /w:/ Cahiers de L’Est Revue Trimestrielle 1979 nr 18/19 oprac. Zofia Bobowicz i Alicja Lisiecka
  • Ziemia i słowo, oprac. Róża Nowotarska (Nowy Jork 1979)
  • The Painter of a Forgotten Landscape [o malarstwie Vlastimila Hofmana] /w:/PolAmerica Winter 1980-1981, Rocznik 3 nr 4, s. 10-13
  • Janta – człowiek i pisarz, oprac. J.R. Krzyżanowski (Londyn 1981)
  • Le Temps Pluriel (Paryż 1983 nr 1-2)
  • 75 lat w służbie Polski i Polonii (Nowy Jork 1983) /75-lecie Gwiazdy Polarnej/
  • Strofy o Janie Lechoniu, oprac. St. Kaszyński (Łódź 1985)
  • Almanach 'Gwiazdy Polarnej' 1986, oprac. T. Zieliński (Stevens Point 1986)
  • Kanonizacja Brata Alberta red. ks. Stefan Misiniec (Kraków 1991)
  • O Wacławie Iwaniuku najprościej /w:/ Podróż w głąb pamięci. O Wacławie Iwaniuku. Szkice-wspomnienia-wiersze (Toronto 2005)
  • Polska poezja emigracyjna na przełomie wieków: ‘W pułapce wolności’ Mirosławy Kruszewskiej/w:/ Kurier codzienny, Chicago, 1-7 października 2010 nr 39 s. 40-43

Ważniejsze prace redakcyjne

  • Wacław Iwaniuk „Lustro” (Nowy Jork 1971, 1986
  • Zbigniew Chałko Strofy staromiejskie i wiersze inne (Nowy Jork 1977)
  • Józef Mackiewicz In the Shadow of the Cross [W cieniu krzyża] (Nowy Jork 1973)
  • Józef Mackiewicz Miejmy nadzieję... [wyd. pol. i ang.] (Nowy Jork 1983)
  • Leszek Zieliński Ogień i lęk (Nowy Jork 1981)
  • Leszek Zieliński Dzień zraniony (Nowy Jork 1982)
  • Leszek Zieliński Thunder (jęz. ang.) (Nowy Jork 1983)
  • Maria Rodziewiczówna Macierz (Nowy Jork 1984)
  • Maria Rodziewiczówna Florian w leśnej głuszy (Chicago 1986)
  • Mirosława Kruszewska W pułapce wolności (Nowy Jork-Chicago 1987)
  • Edward Zyman Jak noc, jak sen (Stevens Point 1987)
  • Edward Zyman U Boga każdy błazen (Chicago 1987)
  • Mirosława Kruszewska Te przeklęte Fluchty. Wyjątki z notatnika azylanta (Stevens Point 1985, 1987, Chicago 1993)
  • Roman Nir Etniczność, życie społeczne i kulturalne Polonii (Stevens Point 1989)
  • Maria Rodziewiczówna Hrywda (Chicago 1990)
  • Mirosława Kruszewska Z teki Koszałka. Felietony z życia emigracji (Chicago 1992)
  • Mirosława Kruszewska Ludzie z Ewangelii. Eseje religijne (Chicago 1993)
  • Stefania Kornecka Moje wspomnienia (Stevens Point 1993)
  • Mirosława Kruszewska Trudne lata 'Polanderów'.Początki osadnictwa polskiego w Ameryce (Chicago 1994)
  • Mirosława Kruszewska W pułapce wolności, wyd.II poszerzone (Chicago 2007)

Prace redakcyjne – 'Kalendarze Polonijne'

  • Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1987 (Stevens Point 1986)
  • Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1988 (Stevens Point 1987)
  • Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1989 (Stevens Point 1988)
  • Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1990 (Stevens Point 1989)
  • Kalendarz Polski 1991 (Stevens Point 1990)
  • Kalendarz Polski 1992 (Stevens Point 1991)
  • Almanach 'Gwiazdy Polarnej' 1993 (Stevens Point 1992)
  • Kalendarz 'Dziennika chicagowskiego' i 'Relaxu' 1996 (Chicago 1995)
  • Kalendarz Polonijny 2010 (Stevens Point 2009)
  • Kalendarz Emigranta Polskiego 2011 (Delano 2010)

Nagrody[edytuj]

  • Odznaczony dwukrotnie Krzyżami Zasługi przez Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (Londyn) za działalność literacką i niepodległościową. W roku 1981 otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi od Prezydenta RP Edwarda Raczyńskiego – za zasługi na polu pracy społecznej i kulturalnej; w roku 1990 Złoty Krzyż Zasługi za działalność społeczną i dziennikarską otrzymany od Prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego
  • Wyróżnienie Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn 1985)
  • Nagroda Literacka im. Aleksandra Janty za rok 1993 (Houston 1993)
  • Nagroda Literacka Stulecia Gwiazdy Polarnej (Stevens Point 2008)
  • Medal Paderewskiego przyznany przez Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce w roku 2010

Bibliografia[edytuj]

  • Barbara Toporska Żaden człowiek nie umarł nigdy własną śmiercią /w:/ Dziennik Polski, Londyn, 1980 nr 294
  • Edward L. Dusza – Modern Polish Writer, Poet and Romanticist /w:/ PolAmerica Winter 1980-1981, Rocznik 3 nr 4, s. 8-10
  • Jan Zieliński (Jan Kowalski) Leksykon polskiej literatury emigracyjnej Wyd. FIS, Lublin 1989, s. 39-40
  • Waldemar Michalski O Duszy w Lublinie /w:/ Akcent 1991 nr 4, s. 154-156
  • Waldemar Michalski O Duszy w Lublinie /w:/ Gwiazda Polarna 1992 nr 10, s. 7
  • Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939-1980, Wyd. Interpress, Warszawa 1992, s. 82-83
  • Piotr Kuncewicz Agonia i nadzieja, t. 1-3, Warszawa 1991-1994, Polska Oficyna Wydawnicza BGW
  • Encyklopedia PWN [zawiera błędne dane]
  • Wspócześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan, Warszawa 1994, tom 2 słownika C-F [dane niepełne]
  • Mirosława Kruszewska Poeta w pelerynie z błękitu. O poezji Edwarda Duszy /w:/ High Park, Toronto, 1995 nr 2 (14), s. 4-9
  • Między nami poetami. Z Edwardem Duszą rozmawia Mirosława Kruszewska /w:/ Emigrant, Chicago, 22 lutego 1997, s. 16-17
  • Jarosław Gołembiowski Polemiki i repliki. Czy chicagowska Polonia ignoruje polską kulturę? [Rozmowa z Edwardem Duszą] /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 17-19 listopada 2006, s. 12
  • Bożena Jankowska 'Popioły' Edwarda Duszy /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 2007 nr 69, s. 10
  • Jacek Hilgier Edward Dusza – 40 lat twórczości /w:/ Gwiazda Polarna, Stevens Point, 2009 nr 15, s. 1, 14 oraz /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 2009 nr 32
  • Mirosława Kruszewska, Słowo o autorze /w:/ Edward Dusza Topografia umarłego pejzażu, Chicago 2010
  • Mirosława Kruszewska, Edward Dusza - ostatni bard polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej /w:/ Pamiętnik Literacki, Wyd. Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn), czerwiec 2011, tom XLI, s. 101-112
  • Mirosława Kruszewska, Edward Dusza - ostatni bard polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej /w:/ Polacy w Ameryce, Stevens Point 2015, s. 435-448