Ekspozycja (psychoterapia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ekspozycja – technika psychoterapii behawioralnej stosowana w leczeniu zaburzeń lękowych. Zakłada eksponowanie się pacjenta na sytuacje lub przedmioty, które choć bezpieczne wzbudzają lęk. Dzięki tym planowanym ekspozycjom, lęk się w końcu zmniejsza i pacjent pokonuje swoje problemy. Z czasem lęk ma się zmniejszać[1][2]. Proceduralnie jest podobne do wygaszania lęku u szczurów[3][4].

Badania wskazują na skuteczność tego podejścia w leczeniu zaburzeń lękowych: zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD) oraz fobii specyficznych[5]. Według raportu z czerwca 2008 opublikowanego w Archives of General Psychiatry[6]. terapia oparta na ekspozycji zapobiega powstawaniu zaburzenia stresowego pourazowego w przypadku osób, które doświadczają reakcji stresowej. Ekspozycja jest bardzo podobna do ekspozycji z powstrzymaniem reakcji, metody używanej w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.

Historia[edytuj]

Ekspozycję zaczęto stosować w latach 50. ubiegłego wieku, kiedy rozwijała się terapia behawioralna, jako opozycyjna w stosunku do, wszechobecnej w tamtych czasach, psychoanalizy. Psychologowie i psychiatrzy z Południowej Afryki przywieźli swoje metody do Anglii. Pierwszym miejscem, gdzie leczono zaburzenia lękowe programem opartym na ekspozycji był Maudsley Hospital[7].

Jednym z pierwszych psychiatrów, który zainteresował się rozwiązywaniem problemów pacjentów w podejściu behawioralnym był Joseph Wolpe (1915-1997). Konsultował się on z wieloma psychologami korzystającymi z podobnej metodologii w pracy klinicznej. Jednym z nich był James G. Taylor (1897-1973) – pracujący ówcześnie w Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Kapsztadzie (RPA). Mimo, że większość prac Taylora nie została opublikowana był on pierwszym psychologiem, który wykorzystał ekspozycję do terapii lęku, w tym, nadal używaną, ekspozycję w realnej sytuacji życiowej z powstrzymywaniem reakcji[7]. Od 1950 wraz z rozwojem podejścia behawioralnego pojawiło się więcej rodzajów terapii ekspozycyjnej tj. systematyczne odczulanie, zanurzanie, terapia implozywna, przedłużona ekspozycja, terapia ekspozycyjna in vivo i wyobrażeniowa terapia ekspozycyjna[7].

Techniki[edytuj]

Terapia ekspozycyjna jest oparta na zasadach warunkowania klasycznego nazywanego również wygaszaniem pawłowskim[8]. Terapeuta ekspozycji identyfikuje procesy poznawcze, emocje i pobudzenie fizjologiczne towarzyszące bodźcom wywołującym lęk. Następnie próbuje złamać schemat ucieczkowy, który wzmacnia reakcję lękową poprzez stopniową ekspozycję na coraz silniejsze bodźce aż do habituacji[9]. Technika ta polega na tworzeniu programu stale rosnących kroków lub wyzwań (zhierarchizowanych), które mogą być jawne ("statyczne") lub ukryte ("dynamiczne"). Sprzyjają one osiągnięciu ostatecznego celu, czyli reakcji niefobicznej[10]. Następnie pacjent dobrowolnie przechodzi przez te kroki, mając poczucie kontroli pod koniec każdego z nich.

Niezależnie od tego, że terapia ekspozycyjna została wielokrotnie potwierdzona w badaniach naukowych niektórzy klinicyści mają opór w korzystaniu z wyobrażeniowej ekspozycji, szczególnie w przypadkach zespołu stresu pourazowego (PTSD). Prawdopodobnie nie rozumieją oni tej metody lub nie są pewni własnych umiejętności, aby z niej korzystać, może również widzą zbyt wiele przeciwwskazań co do zastosowania jej u swoich pacjentów[11][12].

Ekspozycja i zanurzanie różnią się tym, iż w przypadku zanurzania zaczyna się od najbardziej ekstremalnej pozycji w hierarchii lęku, podczas gdy w ekspozycji zaczyna się od wywołującej najmniejszy lęk[13][14].

Procedury ekspozycyjne dzielą się na trzy typy. Pierwszym jest in vivo lub "prawdziwego życia". Ta procedura wykorzystuje bezpośrednie podejście do aktywności w różnych sytuacjach. Na przykład, jeśli ktoś boi się wystąpień publicznych osoba może zostać poproszona o przemówienie do niewielkiej grupy osób, aby bezpośrednio skanalizować ten lęk. Drugim typem jest ekspozycja wyobrażeniowa, w której pacjenci są proszeni, aby wyobrazić sobie sytuację, której się boją. Procedura ta jest pomocna dla osób, które potrzebują skonfrontować się z myślami i wspomnieniami wywołującymi lęk. Trzeci rodzaj oddziaływania jest interoceptywny (czucia wewnętrznego), który może być wykorzystany w przypadku bardziej specyficznych zaburzeń, takich jak panika i zespół stresu pourazowego. Pacjenci konfrontują się z objawami z ciała związanymi ze strachem np. przyspieszonym biciem serca, dusznością. Wszystkie wymienione typy ekspozycji można stosować łącznie lub osobno[15].

Zastosowania[edytuj]

Zaburzenie lękowe uogólnione[edytuj]

Dowody empiryczne wskazują, że terapia przez ekspozycje może być skutecznym leczeniem dla osób z zaburzeniem lękowym uogólnionym, szczególnie ekspozycja in vivo, która ma większą skuteczność niż ekspozycja wyobrażeniowa w tym zaburzeniu. Celem ekspozycji in vivo jest nauczenie regulacji emocji podczas systematycznej i kontrolowanej ekspozycji na bodźce budzące lęk[16].

Fobie specyficzne[edytuj]

Terapie oparte na ekspozycji okazały się skuteczne w leczeniu fobii specyficznych i są leczeniem o najwyższej udowodnionej skuteczności[17]. Opublikowane metaanalizy pokazują skuteczność terapii przez ekspozycję przeprowadzonej podczas jednej (trwającej od godziny do trzech godzin) sesji w leczeniu fobii specyficznej. Cztery lata później 90% spośród badanych pacjentów zachowało redukcję objawów: lęku, unikania i ogólnego upośledzenia, 65% nie wykazywało żadnych symptomów fobii[18].

Na przykład, jednym z zaburzeń leczonych ekspozycją była agorafobia. Agorafobia to lęk, który powoduje unikanie sytuacji powodujących panikę: bycie samemu, opuszczenie domu, unikanie poczucia uwięzienia, zawstydzenia czy bezradności. To zaburzenie jest problemem, ponieważ osoba może tak bardzo się bać, że przestanie wychodzić z domu, czy być w nim bez opieki. Dodatkowo pacjenci bardzo się obawiają okazania objawów lęku w przestrzeni publicznej. Boją się, że stracą kontrolę będąc wśród ludzi[19].

Zaburzenie stresowe pourazowe[edytuj]

Pewien typ terapii przez ekspozycję okazał się skuteczny również w leczeniu innych zaburzeń lękowych. Ekspozycja w wirtualnej rzeczywistości jest nowoczesną i efektywną metodą leczenia zaburzenia stresowego pourazowego. Skuteczność sprawdzano na żołnierzach, których poddawano komputerowej symulacji w ciągi sześciu sesji. Porównano objawy PTSD żołnierzy przed i po leczeniu. Okazało się, że po leczeniu objawy PTSD były mniejsze, z czego wynika, że ten rodzaj ekspozycji jest skuteczny w redukowaniu objawów PTSD[20]. Wyniki terapii przez ekspozycję leczeniu współwystępującego zaburzenia stresowego pourazowego i uzależnieni są równie obiecujące[21].

Organizacje[edytuj]

Terapia przez ekspozycję jest techniką terapii behawioralnej. Wiele organizacji zrzesza terapeutów behawioralnych z całego świata. The Association for Behavior Analysis International (ABA) oferuje certyfikat terapii behawioralnej.[1]. Certyfikat jest gwarantem wysokich umiejętności oraz wiedzy w zakresie terapii przez ekspozycję.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. K.M Myers, M Davis. Mechanisms of fear extinction. „Molecular Psychiatry”. 12, s. 120–150, 12.12.2006. DOI: 10.1038/sj.mp.4001939 (ang.). 
  2. J.S Joseph, M.J. Gray. Exposure Therapy for Posttraumatic Stress Disorder. „Journal of Behavior Analysis of Offender and Victim: Treatment and Prevention”. 1 (4), s. 69-80, 2008 (ang.). 
  3. Marks. Exposure therapy for phobias and obsessive-compulsive disorders. „Hosp Pract”. 14 (2), s. 101-8, 1979. DOI: 34562 (ang.). 
  4. Mechanisms of Fear Extinction. „Molecular Psychiatry”. 12 (2), s. 120–50, 2007. DOI: 10.1038/sj.mp.4001939. PMID: 17160066. 
  5. Huppert, Roth. Treating Obsessive–Compulsive Disorder with Exposure and Response Prevention. „The Behavior Analyst Today”. 4 (1), s. 66-70, 2003 (ang.). 
  6. Exposure Therapy May Help Prevent Post-Traumatic Stress Disorder (ang.). Arch Gen Psychiatry, 29.05.2008. [dostęp 2014-12-05].
  7. a b c Jonathan S. Abramowitz, Brett Jason Deacon, Stephen P. H. Whiteside: Exposure Therapy for Anxiety: Principles and Practice. Guilford Press, 2010. ISBN 978-1-60918-016-4.
  8. Marks, Isaac Meyer: Cure and care of neuroses: theory and practice of behavioral psychotherapy. Wiley, 1981. ISBN 0-471-08808-0.
  9. De Silva, P., Rachman, S.. Is exposure a necessary condition for fear-reduction?. . 19 (3), s. 227–32, 1981. DOI: 10.1016/0005-7967(81)90006-1. PMID: 6117277. 
  10. Marks, Isaac Meyer: Cure and care of neuroses: theory and practice of behavioral psychotherapy. Nowy Jork: Wiley, 1981. ISBN 0-471-08808-0.
  11. C. Becker, C. Zayfert, E. Anderson: A Survey of Psychologists’ Attitudes Towards and Utilization of Exposure Therapy for PTSD (ang.). Digital Commons @ Trinity. [dostęp 2011-13-06].
  12. J.A. Jaeger, A. Echiverri, L.A. Zoellner, L. Post i inni. Factors Associated with Choice of Exposure Therapy for PTSD. „International Journal of Behavioral Consultation and Therapy”. 5 (2), s. 294–310, 2009. PMID: 22545029 (ang.). 
  13. de Silva, P.; Rachman, S.. Exposure and fear-reduction. „Behav Res Ther”. 21 (2), s. 151–2, 1983. DOI: 10.1016/0005-7967(83)90160-2. PMID: 6838470 (ang.). 
  14. Cobb, J.. Behaviour therapy in phobic and obsessional disorders. „Psychiatr Dev”. 1 (4), s. 351–65, 1983. PMID: 6144099 (ang.). 
  15. Foa, E. B. (2011). Prolonged exposure therapy: present, and future. Depression and Anxiety, 28, 1034-1047.
  16. T.D. Parsons, A.A. Rizzo. Affective outcomes of virtual reality exposure therapy for anxiety and specific phobias: A meta-analysis. „Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry”. 39 (3), s. 250–261, 2008. DOI: 10.1016/j.jbtep.2007.07.007. PMID: 17720136 (ang.). 
  17. D.L. Chambless, T.H. Ollendick. Empirically supported psychological interventions: Controversies and Evidence. „Annual Review of Psychology”. 52 (1), s. 685–716, 2001. DOI: 10.1146/annurev.psych.52.1.685. PMID: 11148322 (ang.). 
  18. J. S. Kaplan, PhD, PhD, D. F. Tolin. Exposure therapy for anxiety disorders: Theoretical mechanisms of exposure and treatment strategies. „Psychiatric Times”. 28 (9), s. 33–37, 2011 (ang.). 
  19. Vogele, C., Ehlers, A., Meyer, H. A., Frank, M., Hahlweg, K., & Margraf, J. (2010).Cognitive mediation of clinical improvement after intensive exposure therapy Of agoraphobia and social phobia. Depression and Anxiety, 27, 294-301
  20. G.M. Reger, G.A. Gahm. Virtual reality exposure therapy for active duty soldiers. „Journal of Clinical Psychology: In Session”. 64 (8), s. 940–6, 2008. DOI: 10.1002/jclp.20512. PMID: 18612993 (ang.). 
  21. J.S. Baschnagel, S.F. Coffey, C.J. Rash. The Treatment of Co-Occurring PTSD and Substance Use Disorders Using Trauma-Focused Exposure Therapy. „IJBCT”. 2 (4), s. 498–508, 2006 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj]