Falkirk Wheel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Falkirk Wheel
„diabelski młyn z Falkirk”
Ilustracja
Państwo

 Wielka Brytania

Kraj

 Szkocja

Dane techniczne
Różnica poziomów

24 m

Rodzaj napędu

elektryczny

Położenie na mapie Falkirk
Mapa konturowa Falkirk, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Falkirk Wheel”
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa konturowa Wielkiej Brytanii, w centrum znajduje się punkt z opisem „Falkirk Wheel”
Położenie na mapie Szkocji
Mapa konturowa Szkocji, na dole znajduje się punkt z opisem „Falkirk Wheel”
Ziemia56°00′00,22″N 3°50′32,42″W/56,000061 -3,842339
Strona internetowa śluzy
animacja pracy Falkirk Wheel

Falkirk Wheel (pol. „diabelski młyn z Falkirk[a]) – nazwana od pobliskiej miejscowości Falkirk w centralnej Szkocji winda obrotowa o funkcji śluzy wielostopniowej lub pochylni, przypominającej zasadą działania „diabelski młyn”, służącej do pionowego transportu łodzi i innych jednostek pływających pomiędzy kanałem Forth and Clyde a kanałem Union. Falkirk Wheel usytuowane jest niedaleko Rough Castle Fort, a najbliżej położona miejscowość – Tamfourhill.

W dniu 22 maja 2002 roku królowa Elżbieta II otworzyła obiekt w trakcie obchodów Złotego Jubileuszu swego panowania. Otwarcie odbyło się z miesięcznym opóźnieniem, spowodowanym przedwczesnym otwarciem śluz przez wandali[1].

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Różnica poziomów pomiędzy dwiema taflami wody wynosi 24 m[b]. „Diabelski młyn z Falkirk” zaprojektowała brytyjska firma Butterley Engineering (ang.). Średnica koła śluzy wynosi 35 m. Kształt ramion windy śluzy został zaprojektowany w nawiązaniu do kształtu celtyckiego dwuostrzowego topora – labrysa. Każde z dwóch równoległych ramion windy mieści obrotowo zamocowaną „gondolę” – dok o długości 25 m i pojemności 300 m³ wody, wyposażony w wodoszczelne wrota, do którego wpływa statek. Woda wraz ze statkiem łącznie waży 600[c] ton (wraz ze śluzowanymi jednostkami)[2]. Utrzymanie gondol – doków w poziomie podczas obrotu zapewnia przekładnia zębata. Windę zaprojektowano do pracy przy obciążeniu wiatrem do 13,8 m/s[3] (≤ 6° B). Czas cyklu śluzowania wynosi ok. 15 min – obrotu o 180° 5,5 min[4][5], szybciej niż pokonanie pochylni o podobnej różnicy poziomów[6]. Napęd śluzy należy do wysoce ekonomicznych. Zastosowano przekładnię z instalacją hydrauliczną: silnik hydrauliczny uruchamiany pompą hydrauliczną napędzaną silnikiem elektrycznym o mocy 22,5 kW. Całkowite zużycie energii na 1 cykl śluzowania, tj. 4 min pracy silnika, potrzebnej do wprowadzenia w ruch koła śluzy wynosi 1,5 kWh[d].

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dosłownie „koło z Falkirk” lepiej oddaje pol. „diabelski młyn z Falkirk. Ang. Falkirk Wheel – nawiązuje do ang. terminu oznaczającego „diabelski młyn” – ang. Ferris Wheel pochodzące od nazwiska konstruktora pierwszego „diabelskiego młyna” w Chicago, 1893 r. George’a Washingtona Gale’a Ferrisa, Jr. (ang.).
  2. Zbliżoną różnicę poziomów 24,20 m posiada pochylnia „Oleśnica” na Kanale Elbląskim w Polsce; jest to mniej więcej tyle, ile wysokość ośmiokondygnacyjnego budynku.
  3. Zgodnie z prawem Archimedesa, statek wpływający do doku – „gondoli”, wypiera tyle wody, ile sam waży. Podczas jałowego cyklu obrotu (bez statków) gondole wypełnione wodą również obciążone ciężarem 300 ton, co zapewnia stałość obciążeń działających na ramiona windy.
  4. Odpowiada to energii potrzebnej do zagotowania wody w 8 czajnikach elektrycznych. Porównywana pochylnia „Oleśnica” na Kanale Elbląskim w cyklu śluzowania zużywa 0 kWh (zero) energii elektrycznej, została zaprojektowana w XIX w. i jest napędzana kołem wodnym.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wheel back on roll after vandalism repair work news.scotsman.com, 14 October 2002. [Dostęp 18 września 2010].
  2. strona oficjalna śluzy Falkirk Wheel: schemat działania windy wraz z systemem obracania ramion i gondoli (ang.). [dostęp 2008-11-17].
  3. Podstawowe dane i wyniki obliczeń za stroną producenta wykorzystanego w obliczeniach oprogramowania: MES: opis obliczeń obciążeń i podstawowe dane techniczne ze strony opisu projektu „Falkirk Wheel” (ang.). [dostęp 2008-11-20].
  4. Tj. w ciągu 1 min. ramiona obracają się o 1/8 obwodu koła.
  5. strona oficjalna śluzy Falkirk Wheel: filmy ukazujące działanie windy (ang.). [dostęp 2008-11-17].
  6. Rejonowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku: parametry pochylni „Oleśnica” na Kanale Elbląskim – czas przejazdu ok. 20 – 30 min. (pol.). [dostęp 2010-04-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]