Elżbieta II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Elżbieta II
Elizabeth Alexandra Mary
Z Bożej łaski Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz innych jej posiadłości i terytoriów królowa, głowa Wspólnoty, obrończyni wiary[a][1]
Ilustracja
Elżbieta II (2015)
ilustracja herbu
podpis
Okres

od 6 lutego 1952

Koronacja

2 czerwca 1953

Poprzednik

Jerzy VI

Dane biograficzne
Dynastia

Windsorowie
(Wettynowie sasko-koburscy)

Data i miejsce urodzenia

21 kwietnia 1926
Londyn

Ojciec

Jerzy VI

Matka

Elżbieta Bowes-Lyon

Rodzeństwo

Małgorzata Windsor (księżniczka)

Mąż

Filip Mountbatten, książę Edynburga
od 20 listopada 1947
do 9 kwietnia 2021

Dzieci

Karol, książę Walii
Anna (księżniczka angielska)
Andrzej, książę Yorku
Edward, hrabia Wesseksu

Odznaczenia
Order Domu Panującego króla Jerzego V Order Domu Panującego króla Jerzego VI Order Podwiązki (Wielka Brytania) Order Korony Indii Order Ostu (Wielka Brytania) Order Świętego Patryka (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Order Zasługi (Wielka Brytania) Order Gwiazdy Indii Order Cesarstwa Indyjskiego (Wielka Brytania) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Order Towarzyszy Honoru (Wielka Brytania) Order Wybitnej Służby (Wielka Brytania) Imperial Service Order Indyjski Order Zasługi (Wielka Brytania) Order Birmy (Wielka Brytania) Order Rodzinny Króla Edwarda VII (Wielka Brytania) Medal Srebrnego Jubileuszu Króla Jerzego V (Wielka Brytania) Medal Koronacyjny Jerzego VI (Wielka Brytania) Defence Medal (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) UK Royal Victorian Order ribbon.svg Order Świętego Jana Jerozolimskiego (Wielka Brytania) Order Australii (cywilny) Order Kanady – Towarzysz (Companion) Order Zasług Wojskowych I klasy (Kanada) Order Zasługi Policji I klasy (Kanada) Canadian Forces Decoration (Kanada) Order Nowej Zelandii Order za Służbę Królowej (Nowa Zelandia) Nowozelandzki Order Zasługi Order Zasługi (Bahamy) Order Belize Order of Distinction (Belize) Order Gwiazdy Melanezji (Papua-Nowa Gwinea) Order Logohu (Papua-Nowa Gwinea) Gwiazda Wysp Salomona Suweren Orderu Bohatera Narodowego (Saint Kitts i Nevis) Suweren Orderu Świętego Krzysztofa i Nevis (Saint Kitts i Nevis) Krzyż Świętej Trójcy (Trynidad i Tobago) Order Al-Nahayyana I klasy (Abu Zabi) Łańcuch Orderu Najwyższego Słońca (Afganistan) Łańcuch Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Klasa Specjalna Odznaki Honorowej za Zasługi Łańcuch Orderu Al-Khalifa (Bahrajn) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Order Prezydencki (Botswana) Wielki Łańcuch Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Order Domowy Korony Brunei Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile) Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja) Order Lwa Białego I Klasy (Czechy) Order Słonia (Dania) Wielka Wstęga Orderu Nilu (Egipt) Order Cnót klasy specjalnej (Egipt) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Wielki Łańcuch Orderu Salomona (Etiopia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Równika (Gabon) Wielki Komandor Orderu Republiki Gambii Towarzysz Orderu Gwiazdy Ghany Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Świętych Olgi i Zofii I Klasy (Grecja) Order Złotego Runa (Gruzja) Order Złotego Runa (Hiszpania) Łańcuch Orderu Karola III (Hiszpania) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Order Gwiazdy Indonezji I klasy Łańcuch Wielkiego Orderu Haszymitów (Irak) Łańcuch z Gwiazdą Krzyża Wielkiego Orderu Sokoła (Islandia) Order Chryzantemy (Japonia) Order Al-Husajna Ibn Alego (Jordania) Order Jugosłowiańskiej Gwiazdy (Jugosławia) Wielka Wstęga Orderu Męstwa (Kamerun) Łańcuch Orderu Niepodległości (Katar) Order Złotego Orła (Kazachstan) Order Złotego Serca I klasy(Kenia) Wielki Łańcuch Orderu Boyacá (Kolumbia) Wielki Order Mugunghwa (Korea Południowa) Order Kuwejtu klasy specjalnej (Kuwejt) Łańcuch Orderu Mubaraka Wielkiego (Kuwejt) Wielka Wstęga Orderu Pionierów Liberii Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Afryki (Liberia) Wielki Łańcuch Orderu Idrisa I (Królestwo Libii) Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Order Lwa Złotego (Nassau) Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa) Wielki Komandor Orderu Lwa (Malawi) Członek Orderu Ghaziego (Malediwy) Order Korony Królestwa (Malezja) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Mali) Xirka Ġieħ ir-Repubblika (Malta) Maltański Order Zasługi Łańcuch Orderu Orła Azteckiego (Meksyk) Wielki Komandor Orderu Republiki Federalnej - kl. cywilna (Nigeria) Wielki Komandor Orderu Nigru (Nigeria) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Order Omanu I klasy Order Pakistanu Łańcuch Orderu Manuela Amadora Guerrero (Panama) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Peru) Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Wielki Łańcuch Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Wielki Łańcuch Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia) Wstęga Trzech Orderów (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Lwa (Senegal) Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order za Wybitne Zasługi (Słowenia) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Domowy Chakri (Tajlandia) Wielki Łańcuch Orderu Niepodległości (Tunezja) Wielka Wstęga Orderu Republiki (Tunezja) Order Republiki Turcji Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Węgierskiego Zasługi (cywilny) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Wielki Oficer Narodowego Orderu Wybrzeża Kości Słoniowej Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Order Zayeda (Zjednoczone Emiraty Arabskie) Order Federacji (Zjednoczone Emiraty Arabskie) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii (republ.) Złoty Order Wolności Republiki Słowenii

Elżbieta II, właśc. Elżbieta Aleksandra Maria, ang. Elizabeth Alexandra Mary (ur. 21 kwietnia 1926 w Londynie) – królowa Wielkiej Brytanii z dynastii Windsorów od 6 lutego 1952 (koronowana 2 czerwca 1953), córka króla Jerzego VI i jego małżonki, Elżbiety Bowes-Lyon.

Oprócz godności królowej Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jest również głową 14 innych państw: Antigui i Barbudy, Australii, Bahamów, Belize, Grenady, Kanady, Jamajki, Nowej Zelandii, Papui-Nowej Gwinei, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Tuvalu i Wysp Salomona, które razem z Wielką Brytanią mają status tzw. Commonwealth realm. Liczba państw, w których panowała Elżbieta II zmieniała się podczas jej panowania. Wszystkich państw, które uznawały ją za głowę państwa było 33.

Od 9 września 2015 królowa Elżbieta II jest najdłużej panującym monarchą Wielkiej Brytanii; pobiła rekord królowej Wiktorii (63 lata, 7 miesięcy i 2 dni)[2], której jest praprawnuczką. Od 13 października 2016 jest najdłużej panującą żyjącą głową państwa na świecie. Wcześniej tytuł ten przysługiwał Ramie IX – królowi Tajlandii, który rządził od 1946 do swojej śmierci w 2016.

W 1952 zdobyła tytuł Człowieka Roku magazynu Time.

Młodość

Księżniczka Elżbieta (1929)

Urodziła się poprzez cięcie cesarskie[3] 21 kwietnia 1926 o godz. 2:40 GMT w domu Claude’a Bowes-Lyona, jej dziadka po kądzieli, mieszczącym się przy 17 Bruton Street w dzielnicy Mayfair w Londynie[4]. Jest córką księcia Alberta z Yorku, drugiego syna urzędującego króla Jerzego V, i księżnej Yorku Elżbiety Bowes-Lyon[5][6]. Świadkiem jej narodzin był minister spraw wewnętrznych William Joynson-Hicks, który kontrolował, by podczas porodu nie podmieniono noworodka na inne[7]. W momencie narodzin Elżbieta zajmowała trzecie miejsce w linii sukcesji, po księciu Walii Edwardzie i swoim ojcu[3][8]. 29 maja 1926 została ochrzczona wodą z Jordanu w kaplicy Buckingham Palace[9] przez anglikańskiego arcybiskupa Yorku, Cosma Langa[10]. Jej rodzicami chrzestnymi byli: król Jerzy V, królowa Maria, księżniczka królewska Maria Windsor, książę Artur, lord Claude Bowes-Lyon oraz Mary Elphinstone[11]. Elżbieta Aleksandra Maria pierwsze imię otrzymała po matce, drugie po prababce (królowej Aleksandrze), a trzecie po babce (królowej Marii)[9].

W młodości była nazywana przez najbliższych „Lilibet”, ponieważ nie potrafiła poprawnie wymówić swojego imienia w języku angielskim – „Elizabeth”[5][9]. Była opisywana przez swoich biografów jako spokojne, posłuszne, mało spontaniczne i skłonne do kontrolowania swoich emocji dziecko[12], od najmłodszych lat była przygotowywana do objęcia funkcji królowej[13]. Miała dobre relacje ze swoim dziadkiem i ówczesnym królem, Jerzym V[14]. W 1929 na prośbę króla została ściągnięta do Bognor Regis, aby pomóc mu w powrocie do zdrowia po operacji płuc[14]. Jej matka od najmłodszych lat córki dbała o jej popularność w mediach – gdy Elżbieta miała trzy lata, jej zdjęcie znalazło się na okładce magazynu „Times”, ponadto wizerunek księżniczki drukowany był na broszurach, ona sama była też bohaterką artykułów prasowych[15], oprócz tego zaczęto produkować pamiątki z jej podobizną, a gdy miała cztery lata, w Muzeum Figur Woskowych Madame Toussand umieszczono figurę dziewczynki[16]. W 1930 urodziła się jej siostra, Małgorzata Windsor[14]. Edukacją obu księżniczek zajmowała się guwernantka, Marion Crawford[5][17]. Dzieciństwo spędziła na Piccadilly Road 145, gdzie zamieszkali jej rodzice[15]. Wychowywanie się z dala od rówieśników miało ją chronić przed dziecięcymi chorobami[8]. Jej wychowaniem zajmowała się najpierw niania Clara Cooper Knight[16], a następnie Margaret MacDonald, nazywana przez nią „Bobo”, która później została pokojówką królowej[18].

Następczyni tronu

Wyprostowana młoda kobieta stoi przed samochodem wojskowym. Ubrana jest w zielony mundur wojskową czapkę i trzewiki, rajstopy w kolorze moro, spogląda w lewo i lekko się uśmiecha. Ma brązowe kręcone włosy. Na samochodzie narysowany czerwony krzyż na białym tle. Koła samochodu sięgają do bioder kobiety. Beton, w tle roślinność.
Elżbieta w mundurze Auxiliary Territorial Service, 1945

Kiedy Elżbieta miała 10 lat, w 1936 zmarł jej dziadek, król Jerzy V[19]. Tron objął jej stryj, książę Walii, Edward VIII, który jednak 11 grudnia 1936 abdykował, nie mogąc poślubić dwukrotnie rozwiedzionej Amerykanki Wallis Simpson [20]. Następnym królem został jej ojciec, Jerzy VI[20], a Elżbieta zajęła pierwsze miejsce w linii sukcesji[21].

Po wybuchu II wojny światowej wraz z siostrą Małgorzata została umieszczona w zamku w Windsorze w Berkshire[22]. Lord Hailsham zasugerował, aby księżniczki zostały ewakuowane do Kanady[23]. Sugestię lorda skomentowała matka Elżbiety II, królowa Elżbieta Bowes-Lyon słowami: Dzieci nigdzie nie pojadą beze mnie. Ja nie opuszczę króla. A król nigdy nie wyjedzie[24]. Księżniczka Elżbieta wraz ze swoją siostrą w latach 1941–1944 grała w pantomimach w Pałacu Windsor, dochody z przedstawień były przeznaczane na rzecz żołnierzy[25]. 13 października 1940 wówczas czternastoletnia Elżbieta na antenie BBC wygłosiła swoje pierwsze publiczne przemówienie, w którym zwróciła się ze słowami otuchy do dzieci Wspólnoty Narodów[26].

W 1943 po raz pierwszy samodzielnie wystąpiła publicznie[6]. W lutym 1945 wstąpiła do Auxiliary Territorial Service ze stopniem podporucznika[27]. Została przeszkolona na kierowcę i mechanika, uzyskując stopień kapitana[28]. Dzień zwycięstwa w Europie w 1945 świętowała wraz ze swoją siostrą i tłumem ludzi na londyńskich ulicach[29].

Brytyjska rodzina królewska
Badge of the House of Windsor.svg

JKM królowa Elżbieta II


W 1947 złożyła swoją pierwszą oficjalną wizytę zagraniczną, celem jej podróży był Związek Południowej Afryki[6]. W audycji radiowej nadawanej z okazji jej 21. urodzin powiedziała: Oświadczam wobec was wszystkich, iż poświęcę całe moje życie, jakiekolwiek będzie, długie czy krótkie, służbie wam i wielkiej imperialnej Wspólnocie, której członkami jesteśmy my wszyscy[6].

Małżeństwo i dzieci

Elżbieta II poznała Filipa, syna księcia Andrzeja Greckiego i Alicji Battenberg w 1934, podczas ślubu księżniczki Mariny i księcia Kentu Grzegorza[30]. W ciągu następnej dekady spotkali się kilkukrotnie, m.in. w 1939, gdy Filip oprowadził Elżbietę po Britannia Royal Naval College[31][32]. W 1946 Filip, mimo sprzeciwu brytyjskiej arystokracji, otrzymał zgodę króla Jerzego VI na poślubienie jego córki[32], a w sierpniu 1946 został zaproszony do zamku Balmoral i tam zaręczył się z następczynią tronu[33]. 9 lipca 1947 nastąpiło oficjalne ogłoszenie zaręczyn Elżbiety i Filipa[30].

Ślub odbył się 20 listopada 1947 w Opactwie Westminsterskim[30]. W weselu wzięło udział ok. 2000 gości, wśród których znaleźli się m.in. król Iraku Fajsal II, holenderski książę Bernhard i jego żona, księżniczka Juliana, dziedziczny wielki książę Luksemburga Jan i jego siostra, księżniczka Elżbieta[30]. Miesiąc miodowy młoda para spędziła w Broadlands, posiadłości Louisa Mountbattena[34]. Filip wyjechał, kontynuując służbę wojskową na Malcie[31]. W latach 1949–1951 Elżbieta mieszkała na Malcie w Villa Guardamangia[35].

W 1948 rodzina królewska wydała oświadczenie, w którym napisano, że „księżniczka Elżbieta nie będzie wypełniać oficjalnych obowiązków po zakończeniu miesiąca czerwca”[36], co było spowodowane ciążą Elżbiety. Z Filipem ma czworo potomków, są nimi[37]:

Filip zmarł 9 kwietnia 2021 w zamku w Windsorze w wieku 99 lat[31].

Wstąpienie na tron

Choroba ojca sprawiała, że księżniczka Elżbieta przejęła część jego obowiązków[38]. W 1951 złożyła wizyty w Grecji, Włoszech, na Malcie i w Kanadzie, a także spotkała się z amerykańskim prezydentem Harrym Trumanen w Waszyngtonie[38]. W styczniu 1952 razem z mężem udała się w podróż po krajach Wspólnoty Narodów[39]. 6 lutego 1952, podczas pobytu w hotelu Treetops w Thice w Kenii, od księcia Filipa dowiedziała się o śmierci ojca, który zmarł na raka gardła[20]. Była tym samym pierwszym od czasów Jerzego I brytyjskim monarchą, który w momencie wstąpienia na tron przebywał za zagranicą. Natychmiast wróciła z mężem do Wielkiej Brytanii. Tuż po śmierci ojca w rozmowie z Martinem Charterisem, asystentem swojego prywatnego sekretarza, poinformowała o wyborze królewskiego imienia – Elżbieta[20]. Została ogłoszona królową w czwartek, 7 lutego 1952, w St. James’s Palace. Odrębna proklamacja została wydana tego samego dnia w Kanadzie przez Tajną Radę Królowej.

Koronacja

Królowa Elżbieta w dniu koronacji, pozdrawiająca poddanych z balkonu pałacu Buckingham (2 czerwca 1953)

24 marca 1953 zmarła na raka gardła królowa-wdowa Maria Teck, jednak przed śmiercią wyraziła życzenie, aby z tego powodu nie przekładano koronacji. Odbyła się ona w czerwcu 1953. Królowa długo powtarzała każdy gest, przyzwyczajała się do noszenia korony, trzymając ją na głowie podczas śniadania, oraz chodziła po pałacowych korytarzach z prześcieradłami przytroczonymi do ramion. W dniu koronacji była całkiem odprężona. Gdy opuszczała pałac Buckingham i wsiadała do karety mającej ją zawieźć do Westminsteru, jedna z druhen zapytała ją, jak się czuje. Wspaniale – odpowiedziała królowa – Właśnie rozmawiałam przez telefon z moim trenerem. Mój koń jest faworytem w Derby.

O godzinie 11:00 Elżbieta weszła do opactwa westminsterskiego. Przebywało tam już 7000 osób[potrzebny przypis]. Królowa była ubrana w szkarłatny płaszcz z gronostajowym kołnierzem narzucony na satynową suknię. Asystowało jej 6 druhen noszących tren. Elżbieta przeszła nawę główną, kierując się ku drewnianemu tronowi Edwarda Wyznawcy, gdzie znajdował się kamień koronacyjny. Następnie zwróciła się ku czterem stronom świata, a arcybiskup Canterbury Geoffrey Fisher obwieścił zgromadzonym: Panowie, przedstawiam wam królową Elżbietę, waszą niezaprzeczalną królową, wam wszystkim, którzy tu przybyliście złożyć jej hołd i oddać się jej na służbę. Czy gotowi jesteście ją uznać?[potrzebny przypis] Lordowie odpowiedzieli God save Queen Elizabeth.

Kolejnym etapem ceremonii była przysięga na Biblię. Królowa zobowiązała się rządzić królestwem i krajami Wspólnoty Narodów zgodnie z ich prawami i zwyczajami oraz umacniać wiarę anglikańską. Następnie miała podpisać pergamin, jednak kałamarz okazał się pusty. Za radą lorda wielkiego szambelana królowa tylko udawała, że podpisuje. Następnie zdjęła płaszcz, diadem i klejnoty, i zasiadła na tronie pod złotym baldachimem podtrzymywanym przez czterech kawalerów Orderu Podwiązki.

Nastąpił moment sakry. Arcybiskup namaścił świętymi olejkami dłonie, pierś i czoło królowej. Następnie królową ubrano w długą, białą albę i złotą tunikę. Przypięto jej insygnia nowej godności – ostrogi św. Jerzego (symbol rycerskości), którymi zostały muśnięte jej kostki, królewski miecz (który Elżbieta zaniosła do ołtarza w geście oddania się w służbę Bogu), jabłko (znak supremacji duchowości nad doczesnością), bransolety (znak mądrości i szczerości), które zostały założone na jej nadgarstki, pierścień, założony na palec serdeczny prawej dłoni, berło z krzyżem (symbol sprawiedliwości) i berło z gołębicą (symbol Ducha Świętego). Następnie królowa została odziana w purpurowy, haftowany złotem, aksamitny płaszcz. W czasie koronacji został wykonany hymn koronacyjny Georga Friedricha Händla Zadok the Priest, który od 1727 powtarza się na każdej uroczystości koronacyjnej brytyjskiego monarchy[potrzebny przypis]. Na zakończenie arcybiskup nałożył jej na głowę koronę św, Edwarda, a lordowie jeszcze raz zawołali God save Queen Elizabeth[potrzebny przypis].

Następnie trzej książęta krwi królewskiej – Edynburga, Gloucester i Kentu – a za nimi pozostali lordowie, złożyli hołd królowej. Następnie Elżbieta z mężem przyjęli komunię pod dwiema postaciami. Ceremonię zakończyło odśpiewanie Te Deum. Po trzygodzinnej ceremonii królowa, z ciężką koroną na głowie, berłem w lewej i jabłkiem w prawej ręce, miała kłopoty z powstaniem i poprosiła o pomoc arcybiskupa. Następnie opuściła opactwo, wymieniwszy wcześniej koronę św. Edwarda na lżejszą państwową koronę imperialną.

Królowa Wielkiej Brytanii

Rezydencje

Po koronacji Elżbieta i Filip przeprowadzili się do pałacu Buckingham w centrum Londynu, od 1837 oficjalnej rezydencji brytyjskich królów i królowych. Królowa jednak nie przepadała za pałacem i wolała przebywać w zamku Windsor, 15 km na zachód od Londynu. Królowa spędza dużo czasu w Holyrood House w Edynburgu, który jest jej oficjalną siedzibą jako królowej Szkocji, i gdzie ma przebywać co najmniej tydzień w roku. Wiejskimi rezydencjami królowej są również zamek Balmoral w Aberdeenshire oraz Sandringham House w Norfolk. Rezydencjami państwowymi są jeszcze Pałac św. Jakuba (do 1837 oficjalna rezydencja królów, z tego czasu pozostało dyplomatyczne wyrażenie Dwór św. Jakuba, przy którym wciąż akredytowani są ambasadorzy), Hampton Court na przedmieściach Londynu, pałac Kensington i Marlborough House. Rezydencje te są na utrzymaniu państwa, z wyjątkiem Sandringham i Balmoral, które są rezydencjami prywatnymi[potrzebny przypis].

Podróże

Królowa Elżbieta odbyła wiele podróży zagranicznych. W latach 1953–1954 wyruszyła wraz z mężem w 6-miesięczną podróż dookoła świata, będąc pierwszym monarchą, który tego dokonał. Była również pierwszą królową Australii, Nowej Zelandii i wysp Fidżi, która odwiedziła te państwa. W październiku 1957 udała się z wizytą państwową do Stanów Zjednoczonych. Przybyła również do Kanady, gdzie otworzyła sesję parlamentu. Przemawiała również na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W 1959 udała się z kolejną wizytą do Kanady i odwiedziła Stany Zjednoczone. Pożegnalny obiad zjadła w kanadyjskiej ambasadzie w Waszyngtonie w towarzystwie prezydenta Eisenhowera. W lutym 1961 odwiedziła Ankarę, będąc gościem prezydenta Cemala Gürsela. Później odbyła pierwszą wizytę w Indiach i Pakistanie. Odwiedziła większość europejskich krajów i wiele pozaeuropejskich. USA odwiedziła jeszcze w 1976, gdzie wzięła udział w uroczystościach u boku prezydenta Geralda Forda. Ponownie odwiedziła ten kraj w 1991 na zaproszenie George’a H.W. Busha. Podczas tej wizyty była pierwszym brytyjskim władcą, który uczestniczył w obradach Kongresu. Stany Zjednoczone odwiedziła także w maju 2007 za prezydentury George’a W. Busha. W marcu 1996 przybyła do Polski na zaproszenie prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

Wspólnota Narodów

Brytyjskie imperium znajdowało się w stanie rozpadu od 1926, kiedy w tak zwanej deklaracji Balfoura, potwierdzonej Statutem Westminsterskim w 1931, uznano suwerenność Kanady, Australii, Nowej Zelandii, Unii Południowoafrykańskiej i Nowej Fundlandii. W 1931 te państwa weszły w skład Wspólnoty Narodów, na której czele stoi brytyjski monarcha. Przed wstąpieniem Elżbiety na tron niepodległość uzyskały Indie, Pakistan, Cejlon i Irlandia.

Panowanie Elżbiety II to okres dalszego rozpadu brytyjskiego imperium. Niepodległość uzyskały: Ghana (1957), Nigeria (1961), Sierra Leone (1961), Tanganika (1961), Jamajka (1962), Trynidad i Tobago (1962), Uganda (1962), Kenia (1963), Malawi (1964), Malta (1964), Gambia (1965), Gujana (1966), Barbados (1966), Mauritius (1968), Fidżi (1970), Bahamy (1973), Grenada (1974), Papua-Nowa Gwinea (1975), Wyspy Salomona (1978), Tuvalu (1978), Saint Lucia (1979), Saint Vincent i Grenadyny (1979), Belize (1981), Antigua i Barbuda (1981) oraz Saint Kitts i Nevis (1983). Wszystkie te kraje uzyskiwały niepodległość jako królestwa związane unią personalną z Koroną brytyjską, ale wiele z nich (Indie, Pakistan, Cejlon, Ghana, Nigeria, Sierra Leone, Tanganika, Trynidad i Tobago, Uganda, Kenia, Malawi, Malta, Gambia, Gujana, Mauritius i Fidżi) zniosły monarchię i stały się republikami, choć wszystkie pozostały państwami członkowskimi Wspólnoty Narodów.

Sama Wspólnota również przechodziła przemiany, stając się z biegiem czasu coraz luźniejszym związkiem politycznym byłych brytyjskich kolonii (i nie tylko, jako że członkiem Wspólnoty jest również Mozambik, dawna kolonia portugalska). Elżbieta II bierze aktywny udział w pracach Wspólnoty, od 1973 regularnie uczęszczając na zjazdy szefów rządów państw Wspólnoty. W wielu wypadkach, jak w RPA, działania królowej przyczyniły się do poprawy stosunków państwa z Wielką Brytanią[potrzebny przypis]. Jednak w 1993, podczas konferencji na Cyprze, królowa powiedziała: Mam dość doświadczenia, by nie postawić ani pensa na liczbę krajów, które będą należeć do Wspólnoty za 40 lat[potrzebny przypis].

W 2007 ujawniono dokumenty z 1957, z których wynikało, że premier Francji, Guy Mollet, i premier Wielkiej Brytanii, sir Anthony Eden, dyskutowali na temat możliwości przystąpienia Francji do unii z Wielką Brytanią i uznania Elżbiety II za głowę państwa francuskiego. W dokumencie datowanym na 28 września 1956 Mollet stwierdza, że „nie powinno być większych trudności we Francji z zaakceptowaniem zwierzchnictwa Jej Królewskiej Mości”[potrzebny przypis]. Propozycje te nigdy nie doczekały się realizacji.

Elżbieta II uznawana jest za głowę państwa w 21 krajach świata. 30 listopada 2021 Barbados zerwał unię personalną z Wielką Brytanią i stał się republiką[40].

Poglądy

Od zawsze wykazuje się stanowczą postawą wobec zagrożeń. W 1961 podczas podróży do Ghany odmówiła zachowywania dystansu od prezydenta Kwame Nkrumaha, mimo że ten był celem zamachów[potrzebny przypis]. Premier Harold Macmillan wówczas napisał: Królowa jest absolutnie zdeterminowana we wszystkim co robi. W rzeczy samej ma „serce i żołądek mężczyzny”[b]. Kocha swoje obowiązki i bycie królową. Podobna sytuacja wydarzyła się, gdy królowa podróżowała do Quebecu. Według Roberta Speaighta, który opisał to w swojej książce Vanier, Soldier, Diplomat and Governor General: A Biography, były obawy o bezpieczeństwo królowej podczas wizyty, a nawet pojawiały się głosy za przerwaniem podróży. Prywatny sekretarz królowej powiedział jednak, że dla monarchini będzie nie do przyjęcia wystraszyć się ekstremistów. Podobnie podczas Trooping the Colour w 1981, kiedy do królowej oddano sześć strzałów ślepymi nabojami, Elżbieta II kontynuowała przegląd wojska. Kanadyjska Izba Gmin była pod takim wrażeniem postawy królowej, że uchwaliła specjalną uchwałę sławiącą jej odwagę[potrzebny przypis].

Polityka

Królowa i książę Edynburga odwiedzają bazę lotniczą Harmon w 1959

Jako głowa monarchii parlamentarnej, stojąca ponad podziałami politycznymi i niesprawująca władzy osobiście, nie powinna wyrażać swoich osobistych opinii na tematy polityczne[potrzebny przypis]. Przez całe swoje panowanie stosowała się do tej zasady, dlatego niewiele wiadomo o jej poglądach politycznych. Stara się być apolityczna[41]. Wydaje się jednak, że w kwestiach ekonomicznych przychyla się do starej doktryny konserwatystów, tzw. „jednego narodu”. Idea ta poszła w niełaskę w latach 70. i konserwatywna premier Margaret Thatcher prowadziła już zupełnie inną politykę, która nie przypadała do gustu Elżbiecie II. W prywatnej rozmowie Thatcher określiła królową jako kogoś, kto „mógłby głosować na Partię Socjaldemokratyczną[potrzebny przypis].

Kanada
Kanadyjski znaczek pocztowy z 1954

Nigdy nie wyraziła bezpośrednio swojego sprzeciwu wobec emancypacyjnych dążeń Quebecu, ale publicznie pochwaliła kanadyjską jedność. Podobnie jak matka, często okazuje swoje przywiązanie do Kanady: kiedy w 1983 kończyła swoją wizytę w Kalifornii powiedziała: Jutro wracam do mojego domu do Kanady, podczas uroczystego przyjęcia w Saskatchewan w 2005 powiedziała: Ten kraj i jego mieszkańcy zawsze zajmowali ważne miejsce w moim życiu i mojej pracy[potrzebny przypis], wyznała również, że Kanada jest dla niej „domem daleko od domu”[potrzebny przypis].

Podczas przemówienia w Zgromadzeniu Ustawodawczym Quebecu, w szczytowym okresie tzw. „Cichej Rewolucji” 1964, ignorując narodowe napięcia, pochwaliła dwie „uzupełniające się kultury”, które stworzyły Kanadę. Przemawiając po francusku i angielsku, powiedziała: Przyjemnie jest mi myśleć, że istnieje we Wspólnocie Narodów kraj, gdzie mogę się oficjalnie wypowiedzieć po francusku (…). Gdy śpiewacie po francusku „O Canada” – pamiętajcie, że jesteście dumnym narodem[potrzebny przypis].

Po proklamacji Aktu Konstytucyjnego w 1982, który był pierwszym aktem uchwalonym bez zgody rządu Quebecu, wystąpiła jako głowa państwa kanadyjskiego w obronie aktu, chociaż w prywatnych rozmowach przyznała, że Quebec nie był stroną w tworzeniu aktu.

W 1995 podczas kampanii przed referendum, które miało zadecydować o secesji Quebecu, wypowiedziała się w CKOI-FM Montreal, ponownie w języku angielskim i francuskim, w którym wyraziła swoją obawę, że „referendum może pójść w złą stronę” i że „jeśli będzie mogła pomóc, z radością to uczyni”[potrzebny przypis]. Podczas głosowania znajdowała się w podróży do Nowej Zelandii, poleciła jednak pilotowi opóźnić start z lotniska w Los Angeles, do czasu aż uzyskała wyniki referendum.

Rodezja

18 listopada 1965 gubernator Rodezji Południowej, sir Humphrey Gibbs, otrzymał Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego za wierność wobec królowej, tydzień po tym, jak Ian Smith ogłosił Jednostronną Deklarację Niepodległości. Gibbs sprzeciwiał się Deklaracji, i za to właśnie otrzymał Order. Niektórzy skrytykowali to nadanie jako przyznane w złym czasie. Inni chwalili, gdyż widzieli w tym wsparcie legalnych władz Rodezji przeciwko nielegalnym działaniom jej premiera[potrzebny przypis].

Australia

Podczas australijskiego kryzysu konstytucyjnego w 1975, kiedy gubernator generalny, sir John Kerr zdymisjonował premiera Gough Whitlama, ten wysłał list do królowej, w którym domagał się reakcji na działania gubernatora. Prywatny sekretarz królowej wypowiedział się w jej imieniu, że działania Kerra mieściły się w konstytucyjnych kompetencjach gubernatora. W odpowiedzi Whitlam i jego stronnicy stali się zwolennikami proklamowania Australii republiką[potrzebny przypis].

Zjednoczone Królestwo

Przemawiając w Westminster Hall z okazji jej srebrnego jubileuszu, w 1977, królowa powiedziała, że „nie może zapomnieć, że została koronowana na królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej”. Wobec prowadzonej wówczas przez laburzystowski rząd Jamesa Callaghana akcji, mając zdecentralizować państwo i przyznać większą samodzielność Szkocji i Walii, przemówienie to zostało odczytane jako sprzeciw królowej wobec tej polityki. Królowa wypowiedziała się za utrzymaniem związku Anglii i Szkocji. Pochwaliła jednak porozumienie wielkopiątkowe z 1998, które było pierwszym porozumieniem katolików i protestantów w Irlandii Północnej. Aprobata królowej dla porozumienia wywołała niechęć części unionistów, którzy zawsze byli monarchistami. Lider prawicowej Demokratycznej Partii Unionistycznej, Ian Paisley, zerwał z odwieczną unionistyczną zasadą bronienia Korony, i nazwał Elżbietę „papugą Tony’ego Blaira”. Krytyka Paisleya nie zyskała jednak uznania wśród znacznej części unionistów.

Pod koniec lat 90., kiedy w referendum przyjęto jednak laburzystowski pomysł decentralizacji, przesłała swoje najlepsze życzenia Szkockiemu Parlamentowi i Zgromadzeniu Narodowemu Walii. Pierwsze posiedzenia obu tych parlamentów zostały osobiście przez nią otwarte. Nie obyło się jednak bez zgrzytów – w Szkocji wielu deputowanych nie stawiło się na oficjalnej ceremonii, wybierając się na republikańską uroczystość. Również wielu członków walijskiego parlamentu zbojkotowało inauguracyjną sesję. W 2004 deputowana partii Plaid Cymru, Leanne Wood, została wyrzucona z sali Zgromadzenia za nazwanie królowej „Panią Windsor”[42].

Przemówienie królowej z okazji jej „Srebrnego Jubileuszu” było również interpretowane jako odniesienie do wstrząsów jakie ówcześnie miały miejsce w Irlandii Północnej[potrzebny przypis].

Religia

Elżbieta II jako królowa Zjednoczonego Królestwa jest najwyższym zwierzchnikiem Kościoła Anglii i protektorem Szkockiego Kościoła Prezbiteriańskiego. W innych królestwach Wspólnoty królowa nie pełni żadnych funkcji religijnych.

Interesuje się sprawami Kościoła Anglii, ale najważniejszą w nim osobą pozostaje arcybiskup Canterbury. Jest osobą silnie wierzącą[43]. Regularnie uczestniczy we mszach odprawianych w kaplicy św. Jerzego w zamku Windsor. Kiedy przebywa w Sandringham, uczęszcza do kościoła św. Marii Magdaleny, podczas pobytu w Balmoral uczestniczy w nabożeństwach w kościele w Crathie, a podczas pobytu w Edynburgu uczestniczy w nabożeństwach w kościele Canongate należących do Kościoła Szkocji. Między 1977 a 2002 regularnie uczestniczyła w generalnych zgromadzeniach Kościoła Szkocji, ale w ostatnich latach wyznacza lordów wysokich komisarzy, który mają ją tam reprezentować.

Królowa często stosuje odniesienia do swojej wiary podczas przemówień telewizyjnych wygłaszanych z okazji świąt Bożego Narodzenia. W 2000 powiedziała: Dla wielu z nas nasza wiara jest najważniejsza. Dla mnie nauki Jezusa Chrystusa i moja osobista odpowiedzialność przed Bogiem tworzy ramę, w której staram się poruszać w moim życiu. Ja, podobnie jak wielu z was, czerpię ze słów i przykładu Chrystusa siłę w ciężkich czasach.

Często spotyka się z przedstawicielami innych religii. Jest patronką Rady Chrześcijan i Żydów (Council of Christians and Jews, CCJ) w Zjednoczonym Królestwie.

Relacje z rodziną

W 2002 pochowała matkę i siostrę, które zmarły w odstępie kilku miesięcy. Jej relacje z dziećmi zwykle były dość chłodne, szczególnie z księciem Karolem, bezpośrednim następcą tronu, do którego sama królowa ma dość lekceważący stosunek[44].

Szczególną sympatią darzy swoją synową, Zofię, hrabinę Wessex. Nie popierała związku syna Karola z Camillą Parker Bowles, ale kiedy ci w 2005 wzięli ślub, pogodziła się z wyborem księcia. Jest blisko związana z wnukami, zwłaszcza z księciem Williamem (najstarszym synem księcia Karola), księżniczką Beatrycze (najstarszą córką księcia Yorku) i Zarą Phillips (córką księżniczki Anny).

W 50. rocznicę ślubu pochwaliła księcia Filipa w rzadkim momencie szczerości, mówiąc: Nie lubi komplementów, ale jest dla mnie podporą i przez te wszystkie lata zawsze mogłam na niego liczyć. Książę Filip odpowiedział słowami: Po 50 latach mam ogromną pokusę, by udzielać rad, najważniejszą lekcją jaką odebraliśmy od życia jest wiedza, że tolerancja stanowi podstawę szczęśliwego małżeństwa. Wierzcie mi, królowa jest niezwykle wyrozumiała.

Finanse

Osobisty majątek królowej jest tematem licznych spekulacji prasowych. Niekiedy określa się jego wartość nawet na 10 mld dol. Magazyn „Forbes” ustala zwykle majątek królowej na ok. 280 mln funtów (ok. 500 tys. dol.). „EuroBusines” w 1999 wycenił majątek królowej na 450 mln euro. Królowa posiada również wiele posiadłości o nieokreślonej wartości (Sandringham House, Balmoral, zamek Mey); spekuluje się, że dochód królowej z rezydencji wynosi ok. 70 mln funtów. Ponadto własnością królowej jest Księstwo Lancaster, wyceniane na 310 mln funtów, które w 2006 przyniosło dochód ponad 9,8 mln funtów.

Do królowej należą również posiadłości koronne o wartości 6 mld funtów, nie są jednak one jej własnością, gdyż w 1760 król Jerzy III przekazał je Parlamentowi w zamian za doroczną rentę, tzw. listę cywilną, określaną i uchwalaną rokrocznie przez Parlament. W 1999 lista cywilna królowej wynosiła 12 043 000 funtów. Od 1993 królowa zgodziła się na płacenie podatku osobistego. Lista cywilna nie jest opodatkowana, królowa nie płaci także podatku od kapitału ani podatku spadkowego.

Do dzisiejszych czasów pozostało kilka osobliwości majątku królewskiego. Do królowej należą wszystkie łabędzie w kraju (dawniej były one „zwierzyną królewską”), a „królewskie ryby” – jesiotr, delfin, morświn i wieloryb – winny być oddane królowej, jeśli zostały złowione na wodach terytorialnych[potrzebny przypis].

Złoty jubileusz panowania

W 2002 obchodziła Złoty Jubileusz 50-lecia panowania. W tym roku wybrała się w podróż po krajach Wspólnoty Narodów. W ogrodzie pałacu Buckingham odbył się koncert muzyki poważnej, a następnego dnia pierwszy w historii pałacu koncert muzyki pop. Główne ceremonie religijne odbywały się w katedrze św. Pawła. Z okazji Jubileuszu został wydany pamiątkowy medal, którym byli odznaczani zasłużeni obywatele Wielkiej Brytanii oraz Kanady.

Zdrowie

W marcu 1993 została pogryziona przez jednego ze swoich corgi, gdy próbowała rozdzielić dwa walczące psy; po wypadku królowej założono trzy szwy[45].

W grudniu 2003 trafiła do szpitala Króla Edwarda VII w Londynie, gdzie przeszła operację lewego kolana. W styczniu 2004 zoperowane zostało prawe kolano królowej. Podczas zabiegu kolana lekarze usunęli także z twarzy królowej niewielkie zmiany, a cała operacja trwała około dwóch godzin[46].

W czerwcu 2005 królowa musiała odwołać wiele wystąpień w związku ze „złą gorączką”, jak to określił Pałac.[potrzebny przypis]

W październiku 2006 cierpiała z powodu pęknięcia naczynia krwionośnego w prawym oku. Pałac nie komentował stanu zdrowia królowej, a lekarze orzekli, że tego typu pęknięcia są typowe dla osób w podeszłym wieku, ale mogą również być skutkiem zbyt wysokiego ciśnienia krwi. 26 października tego samego roku Elżbieta II uczestniczyła w uroczystym otwarciu Emirates Stadium, nowego stadionu Arsenalu, zmuszona była jednak zrezygnować z dalszego udziału w uroczystości z powodu bólu pleców, który dokuczał jej od powrotu z letnich wakacji w Balmoral.

Na początku 2022 przeszła COVID-19[47]. Również w 2022 na polecenie lekarzy ograniczyła spożycie alkoholu, w tym ulubionego drinka – dżinu z dodatkiem aperitifu Dubonnet[48].

Mimo pogarszającego się stanu zdrowia, nie planuje abdykacji [49].

Ograniczenie obowiązków królewskich

Królowa Elżbieta II (2006)

W listopadzie 2006 ogłosiła, że wraz z mężem odbędzie wizytę w Stanach Zjednoczonych w maju 2007, z okazji 400-lecia założenia Jamestown.

21 grudnia 2007 stała się najstarszym brytyjskim monarchą.

Tuż przed 80. urodzinami królowej ogłoszono badania opinii publicznej, w których większość Brytyjczyków wyraziła życzenie, aby królowa panowała aż do swojej śmierci. Wielu uznało królową Elżbietę za instytucję samą w sobie[50].

21 kwietnia 2016 królowa Elżbieta II ukończyła 90 lat. Część jej publicznych obowiązków wówczas przeszła na jej dzieci i innych członków rodziny królewskiej. Następca tronu, książę Karol, ma zostać bardziej dopuszczony do spraw rządowych oraz zwiększy się liczba jego spotkań z gośćmi z zagranicy. Ma również przejąć obowiązek królowej witania ambasadorów akredytowanych przy Dworze św. Jakuba. Sama królowa, mimo sędziwego wieku i problemów zdrowotnych, nie decyduje się na abdykację[44].

Rola w rządzeniu

Królowa Elżebieta II podczas otwarcia parlamentu walijskiego w 2011

Konstytucyjnie, królowa jest ważnym elementem brytyjskiego systemu władzy, ale jej rola jest de facto symboliczna, pełni bowiem funkcję doradczą dla parlamentu[51]. Ma obowiązek podpisywania wszelkich uchwał parlamentarnych[51]. Teoretycznie ma prawo weta, ale ostatnią monarchinią, która skorzystała z tego prawa, była królowa Anna Stuart w 1717[52]. Ponadto jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych i ma prawo decydować o wojnie i pokoju.

Mianuje również premiera, ale jest to czynność symboliczna, gdyż premierem zawsze zostaje lider zwycięskiej partii. Trzy razy podczas swojego panowania mianowała premiera w czasie kryzysów konstytucyjnych. Nagłe dymisje liderów rządzącej Partii Konserwatywnej, Anthony’ego Edena w 1957 i Harolda Macmillana w 1963, i brak określonego trybu wyboru nowego lidera sprawiły, że to do królowej należała decyzja, komu powierzyć kierowanie rządem. W 1957 wybrała Macmillana, w 1963 Aleca Douglasa-Home’a. Macmillan został powołany po konsultacji z lordem Salisburym i lordem Kilmuirem oraz Winstonem Churchillem, jako ostatnim żyjącym premierem z ramienia konserwatystów. Douglas-Home został powołany za radą ustępującego Macmillana. Trzecia okazja nastąpiła w lutym 1974, kiedy wybory powszechne wygrali konserwatyści i premier Edward Heath pozostał na stanowisku, ale aby uzyskać większość parlamentarną musiał zawrzeć koalicję z liberałami. Heath koalicji nie zawarł i jego rząd rychło upadł. Wówczas królowa poprosiła lidera opozycji, laburzystę Harolda Wilsona, o utworzenie mniejszościowego rządu, który przetrwał 8 miesięcy do czasu nowych wyborów, które przyniosły zwycięstwo Partii Pracy. We wszystkich trzech przypadkach królowa działała zgodnie z konstytucyjną tradycją, radząc się najstarszych ministrów i członków Tajnej Rady. Jako że konstytucyjna praktyka w Zjednoczonym Królestwie bazuje bardziej na tradycji i precedensach niż na prawie pisanym, jest powszechnie przyjęte, że królowa nie może działać niekonstytucyjnie, gdy postępuje za radą swoich ministrów.

Stosunki z ministrami

Od czasu wstąpienia na tron Elżbieta spędza co najmniej trzy godziny dziennie przy „pracy nad pudłami”, tzn. czyta dokumenty przesyłane jej z ministerstw, ambasad i urzędów rządowych. Jeśli nie podróżuje, w każdy wtorek spotyka się z premierem i omawia bieżące sprawy polityczne. Podczas swojego panowania przyjmowała na audiencji 14 premierów (Churchilla, Edena, Macmillana, Douglas-Home’a, Wilsona, Heatha, Callaghana, Thatcher, Majora, Blaira, Browna, Camerona, May i Johnsona). Wszyscy wychwalali jej dar słuchania i rozumienia problemów, orientację w dokumentach państwowych. Heath określał spotkania z królową mianem „wyczerpujących wizyt u psychiatry”.

Stosunki królowej z jej kanadyjskimi premierami bywały różne. Pierre Trudeau nie cieszył się zbytnią sympatią monarchini, głównie ze względu na przywiązywanie niewielkiej wagi do protokołu (jego słynny piruet za plecami królowej w 1977, który zarejestrowały kamery) oraz usuwanie symboli królewskich z różnych budynków. Królowa miała wyrazić swoje zmartwienie z powodu faktu, że Korona „ma dla niego takie niewielkie znaczenie”. Królowa poparła jednak Trudeau podczas kryzysu związanego z Aktem Konstytucyjnym 1982. Trudeau zapisał później w pamiętnikach: Zawsze powtarzałem, że uchwalenie konstytucji zawdzięczam trzem kobietom: królowej Elżbiecie, która nas poparła, premier Thatcher, która robiła wszystko, o co poprosił ją nasz parlament, oraz Jean Wadds, która wspaniale reprezentowała nasze interesy w Londynie (…). Królowa poparła mój plan reform. Zawsze podziwiałem grację, z jaką publicznie przemawiała, ale również mądrość z jaką prowadziła prywatne rozmowy[potrzebny przypis].

Królowa spotyka się również z pierwszym ministrem Szkocji. Spotkania odbywają się w Holyrood Palace w Edynburgu. Otrzymuje również sprawozdania ze Zgromadzenia Narodowego Walii. Mianuje ona walijskich ministrów i podpisuje uchwały.

Chociaż tradycja zabrania królowej zabierania głosu na tematy polityczne, jej wieloletnie doświadczenie sprawia, że jej głos jest zawsze uważnie wysłuchiwany przez jej premierów. Margaret Thatcher zapisała w pamiętnikach: Jeśli ktoś myśli, że cotygodniowe spotkania z królową są miłymi, towarzyskimi rozmówkami jest w wielkim błędzie. To są spotkania niemalże biznesowe i Jej Królewska Mość wypowiada się z wielkim doświadczeniem na aktualne tematy[potrzebny przypis].

Podczas sporu o sankcje, jakie Wspólnota Narodów miała nałożyć na RPA, królowa wykorzystała swoją pozycję głowy Wspólnoty do wywarcia wpływu na ostateczną decyzję, co odczytano jako sprzeciw wobec polityki Margaret Thatcher niestosowania sankcji. Pomimo różnic między królową a panią premier, Margaret Thatcher zawsze wyrażała swój podziw wobec królowej. W dokumencie BBC Queen & Country określiła Elżbietę jako wspaniałą i perfekcyjną damę, która zawsze wie co chce powiedzieć. W październiku 2005 królowa z mężem uczestniczyła w przyjęciu z okazji 80. urodzin byłej pani premier.

Uważa się, że jej ulubionymi premierami byli Winston Churchill, Harold Macmillan i Harold Wilson. Królowa miała również dobre relacje z Tonym Blairem na początku jego urzędowania, ale w ostatnich latach ich wzajemne stosunki ochłodziły się.

Stosunki zagraniczne

Stosunki osobiste królowej Elżbiety z zagranicznymi politykami są serdeczne i nieformalne. Jej przyjaciółmi są m.in. Mary Robinson i George H.W. Bush, którego syn, były prezydent USA, był pierwszym po 80 latach przerwy amerykańskim prezydentem, który zatrzymał się w pałacu Buckingham.

Mary McAleese, była prezydent Irlandii, wspominała jak była zaszokowana, gdy, jeszcze jako prokanclerz Uniwersytetu Królowej w Belfaście, została przez Elżbietę i jej męża zaproszona na obiad, na którym królowa rozmawiała z nią na temat stosunków angielsko-irlandzkich. Podczas kampanii prezydenckiej 1997, McAleese określiła Elżbietę mianem „a dote” (w angloirlandzkim znaczy to tyle, co „bardzo kochana osoba”). Nelson Mandela mówił o królowej „moja przyjaciółka, Elżbieta”.

Osobowość i wizerunek

Elżbieta II rzadko udziela wywiadów, a jej poglądy polityczne znane są tylko kilku zaufanym szefom rządów. Ubiera się tradycyjnie i gustownie[potrzebny przypis]. Uczestniczy w wielu imprezach kulturalnych.

Interesuje się jazdą konną: posiada kilka stadnin (w Wolferton, Polhampton i West Isleley) oraz stajnię koni wyścigowych. Jest też wielbicielką psów, a jej ulubioną rasą jest Pembroke Welsh Corgi[53]. Pasjonuje się fotografią.

Królowa Elżbieta z prezydentem Reaganem w 1982

Pozostaje popularna w Wielkiej Brytanii i jej innych królestwach, cieszy się poparciem 80% Brytyjczyków[potrzebny przypis], osiągając lepsze wyniki niż wielu brytyjskich polityków. W 1997, na skutek milczenia pałacu Buckingham po śmierci księżnej Diany, a także chłodnej reakcji królowej na zgon, monarchia była powszechnie krytykowana, a rodzina królewska atakowana przez prasę i obywateli[54]. Królowej z czasem udało się odbudować swój wizerunek w oczach Brytyjczyków [54]. Opinia społeczeństwa o królowej Elżbiecie II ulegała fluktuacjom. Po raz pierwszy załamała się w 1992 – separacja Karola i Diany, rozwód księżniczki Anny i wybryki księżnej Yorku oraz pożar zamku Windsor sprawiły, że królowa nazwała ten rok annus horribilis. Koszt odbudowy zamku miał wynieść 90 mln euro, co zostało oprotestowane przez opinię publiczną, jako że miało to zostać sfinansowane z publicznych pieniędzy. Nawet The Times przyłączył się do chóru krytyków pisząc: Kiedy zamek jest w dobrym stanie, należy do nich, a kiedy płonie jest nasz. Burza medialna skłoniła królową do deklaracji w 1993, że będzie płacić podatki, zdaniem niektórych wciąż jednak za małe[potrzebny przypis]. Elżbieta II zrezygnowała z królewskiego jachtu Britannia i z używania prywatnych samolotów Queen’s Fleet. Ograniczyła również liczbę beneficjentów listy cywilnej do panujących i ich małżonków. W 1994 powołała Way Ahead Group, która miała się zająć unowocześnieniem monarchii, ale bez naruszania jej podstaw – rozważa się więc rezygnację z tytułu najwyższego zwierzchnika Kościoła Anglii czy zniesienie listy cywilnej. W 2013, wraz z wejściem w życie nowelizacji ustawy o dziedziczeniu tronu (Succession to the Crown Act) zniesiona została primogenitura męska, poślubienie katolika nie odsuwa od dziedziczenia, a zgody monarchy wymagają jedynie małżeństwa pierwszych sześciu kandydatów do tronu[55].

Ronald i Nancy Reagan z Elżbietą II i księciem Filipem

W sprawach dyplomatycznych Elżbieta II jest formalistką i królewski protokół jest ściśle przestrzegany, dlatego sama nie przepada za osobami łamiącymi protokół[potrzebny przypis]. Zakazane jest m.in. dotykanie królowej, z wyjątkiem podania ręki na początku spotkania. Zasada ta była kilkakrotnie łamana – w 1972 prezydent Francji Georges Pompidou, wziął królową pod ramię, by odprowadzić ją do pałacu Trianon; Alice Frazier w 1991 podczas 13-dniowej wizyty królowej w USA; premier Australii Paul Keating, sfotografowany, jak obejmuje królową ramieniem (za co został nazwany przez tabloidy „Lizard of Oz”), i John Howard; kolarz Louis Garneau, który dopuścił się gafy w królewskiej kanadyjskiej rezydencji Rideau Hall, obejmując Elżbietę podczas pozowania do zdjęcia. W 2009 w czasie pierwszej oficjalnej wizyty prezydenta USA Baracka Obamy w Wielkiej Brytanii, jego żona Michelle Obama objęła królową, co przez prasę zostało natychmiast uznane za największą wpadkę pierwszej damy USA[potrzebny przypis].

Barack Obama i Michelle Obama w czasie wizyty w Pałacu Buckingham
Ronald Reagan z Elżbietą II

Królowej często zarzuca się chłód, zatwardziałość, „głos świętoszkowatej uczennicy”, niezdolność do wygłoszenia przemówienia bez kartki, kolosalną fortunę, większą miłość do psów niż własnych dzieci (corgi królowej noszą specjalne buciki szyte na miarę, by nie raniły sobie łap na żwirze przy pałacu Buckingham) oraz trzy rozwody potomków. Królowa stara się poprawić wizerunek monarchii i „zmniejszyć przepaść między Koroną a ludem”, w tym celu m.in. odwiedza puby i restauracje McDonald’s. Starania te odnoszą oczekiwany skutek i Elżbieta II cieszy się dużą sympatią Brytyjczyków.

Jednym z przywilejów monarchini jest nadawanie tytułów szlacheckich (m.in. sir dla mężczyzn i dame dla kobiet). Wśród uhonorowanych znaleźli się: Paul McCartney, Elton John, John Hurt, Julie Andrews, Michael Caine, Rod Stewart, Eric Clapton, Anthony Hopkins, Alex Ferguson, Helen Mirren, Elizabeth Taylor, Vivienne Westwood, Elisabeth Schwarzkopf, Judi Dench, Patrick Stewart czy James Galway.

Królowa w mediach

Za sprawą matki już jako dziecko stała się popularna w mediach – prasa stale publikowała jej zdjęcia i artykuły o niej, ponadto fotografię trzyletniej Elżbiety opublikowano na okładce magazynu „Times”[15].

Elżbieta II była pierwszą osobą, która dopuściła media do życia rodziny królewskiej. W 1953, wbrew radom Churchilla, zgodziła się na transmitowanie koronacji i umalowała usta na niebiesko, aby na ekranie telewizora wyglądały jak czerwone. Po raz pierwszy wystąpiła na żywo w telewizji w 1959, kiedy otwierała linię promową na rzece św. Wawrzyńca. Od 1969 regularnie wysyła kartki świąteczne do państw Wspólnoty Narodów, a od 2001 kartki są oficjalnie dostępne na internetowej stronie monarchii.

W 1969 upoważniła BBC do nakręcenia dokumentalnego filmu o życiu codziennym rodziny królewskiej. Premiera filmu Corgi and Beth (od wszechobecności na ekranie 14 królewskich psów) nastąpiła w czerwcu 1970. Dokument obejrzało 40 mln telewidzów.

Królowa jest bohaterką „Her Majesty”, piosenki autorstwa Paula McCartneya, umieszczonej na ostatnim wspólnie nagranym albumie The Beatles pt. Abbey Road z 1969. McCartney wykonał tę piosenkę podczas obchodów Złotego Jubileuszu w 2002. W 1977 powstała piosenka zespołu Sex Pistols „God Save the Queen”, która stała się kontrowersyjną przez sugestie, że kraj „nie ma przyszłości” i porównanie Anglii do „faszystowskiego reżimu”. The Smiths wydali piosenkę i album The Queen Is Dead w 1986. Pet Shop Boys stworzyli piosenkę „Dreaming of the Queen”. Królowa jest również pokazana jako detektyw w „Śledztwach Jej Królewskiej Mości” autorstwa C.C. Benisona, w skład których wchodzą „Śmierć w pałacu Buckingham” i „Śmierć w zamku Windsor”.

W 2006 powstał film Królowa z Helen Mirren w roli tytułowej. Przedstawia on wydarzenia z lata 1997 od wyboru Tony’ego Blaira na premiera Wielkiej Brytanii do pogrzebu lady Diany Spencer.

W 2006 autor książki Who Owns the World: The Hidden Facts Behind Landownership, Kevin Cahill zasugerował, że Elżbieta II jest właścicielką 1/6 ziem na świecie, więcej niż ktokolwiek inny i jakiekolwiek państwo. Jej posiadłości to łącznie 6,6 mld akrów w 32 krajach. Te ziemie nie należą jednak osobiście do królowej, ale do rządów jej królestw (teoretycznie do królowej należą wszystkie ziemie, na których panuje).

Królowa w kulturze

Elżbieta II była wielokrotnie pokazywana w kinie i telewizji, zarówno w poważnych filmach, jak i komediach:

Postać królowej pojawia się również w serialach animowanych The Simpsons (w odcinkach „The Regina Monologues” i „To Surveil with Love”), South Park (odc. „The Snuke”) oraz amerykańskim filmie animowanym pt. Minionki z 2015.

Działalność charytatywna

Królowa jest patronką ok. 620 organizacji charytatywnych, w tym:

  • The Campaign to Protect Rural England (CPRE)
  • Canadian Medical Association
  • The Kennel Club
  • NSPCC
  • Royal Architectural Institute of Canada
  • Queen Elizabeth Hospital for Children
  • The Royal School of Church Music
  • The Society for the Promotion of Christian Knowledge (SPCK)
  • The Boys’ Brigade
  • Queens’ College, Cambridge university
  • Visitor of Christ Church, Oxford

Tytuły i godności

Osobisty sztandar królowej Elżbiety

Szkockie kontrowersje

W Szkocji istnieje kilka kontrowersji związanych z królową Elżbietą, a najważniejszą z nich jest kwestia numeru. W Szkocji nigdy nie panowała Elżbieta I, więc Szkoci nie akceptują zapisu „E II R”. Skrzynki pocztowe z takimi inicjałami były niszczone, wskutek czego w Szkocji skrzynki pocztowe ozdobione są tylko koroną. Szkoci ponadto tytułują Elżbietę starym tytułem „Królowej Szkotów”. Zwracają się również do niej „Wasza Łaskawość”, a nie „Wasza Wysokość” jak to jest przyjęte w Anglii.

Ordery i odznaczenia

Wielka Brytania

Pozostałe królestwa Wspólnoty Narodów

Pozostałe kraje Wspólnoty Narodów

Pozostałe kraje

Polonika

Elżbieta II ma koligacje polskie. Battenberg to pierwotne nazwisko hrabiowskiego rodu niemieckiego, osiadłego w pobliżu miejscowości Battenberg w Hesji (zachodnie Niemcy), wygasłego ok. 1314. Nazwisko to i tytuł hrabiowski wznowiono w 1851, nadając je Julii hr. Hauke, Polce, morganatycznej żonie Aleksandra, młodszego syna księcia heskiego. W 1858 roku ich potomkowie uzyskali tytuł książęcy. Najstarszy syn Aleksandra i Julii, Ludwik, ożenił się z wnuczką królowej Wiktorii, był admirałem angielskim i podczas I wojny światowej zmienił nazwisko na Mountbatten. Wnukiem Ludwika i Wiktorii był mąż królowej, zaś sama Elżbieta II – daleką krewną Wiktorii (babka Wiktorii, królowa Wiktoria Hanowerska jest praprababką Elżbiety).

Genealogia

Prapradziadkowie

Albert z Saksonii-Coburg-Gotha
(1819–1861)
∞ 1840
Królowa Wielkiej Brytanii
Wiktoria Hanowerska (1819–1901)

Król Danii
Chrystian IX Glücksburg
(1818–1906)
∞ 1842
Luiza z Hesji-Kassel (1817–1898)

Aleksander Wirtemberski
(1804–1885)
∞ 1835
Claudine Rhédey von Kis-Rhéde
(1812–1841)

Adolf Hanowerski (1774–1850)
∞ 1818
Augusta Wilhelmina Heska
(1797–1889)

Thomas George Bowes-Lyon
(1801–1834)
∞ 1820
Charlotte Grimstead
(1798–1881)

Oswald Smith
(1794–1863)
∞ 1824
Henrietta Hodgson
(1805–1891)

William Karol Cavendish-Bentinck
(1780–1826)
∞ 1808
Anna Wellesley
(1788–1875)

Edwyn Burnaby
(1799–1867)
∞ 1829
Anna Karolina Salisbury
(1806–1881)

Pradziadkowie

Król Wielkiej Brytanii
Edward VII Koburg (1841–1910)
∞ 1863
Aleksandra Glücksburg (1844–1925)

Franciszek Teck (1837–1900)
∞ 1866
Maria Adelajda Hanowerska (1833–1897)

Claude Bowes-Lyon (1824–1904)
∞ 1853
Frances Bowes-Lyon (1832–1922)

Karol William Cavendish-Bentinck (1817–1865)
∞ 1859
Louisa Cavendish-Bentinck (1832–1918)

Dziadkowie

Król Wielkiej Brytanii
Jerzy V Windsor (1865–1936)
∞ 1893
Maria Teck (1867–1953)

Claude Bowes-Lyon, 14. Earl Strathmore and Kinghorne (1855–1944)
∞ 1881
Cecilia Bowes-Lyon (1862–1938)

Rodzice

Król Wielkiej Brytanii
Jerzy VI Windsor (1895–1952)
∞ 1923
Elżbieta Bowes-Lyon (1900–2002)

Elżbieta II Windsor (ur. 21 kwietnia 1926) królowa Wielkiej Brytanii

Zobacz też

Uwagi

  1. Tytuł stosowany w Wielkiej Brytanii. W pozostałych krajach, których jest głową, funkcjonują inne tytuły, wymieniające z reguły nazwę danego terytorium.
  2. Jest to nawiązanie do słów królowej Elżbiety I: I know I have the body but of a weak and feeble woman; but I have the heart and stomach of a king, and of a king of England, too.

Przypisy

  1. Eleventh supplement to The London Gazette of Tuesday, 26th May, 1953 (ang.). The Gazette, 1953-05-29. s. 3023.
  2. Elżbieta II panuje najdłużej. Jedyne wystąpienie w dniu ustanowienia rekordu, tvn24.pl [dostęp 2015-09-09].
  3. a b Rybarczyk 2022 ↓, s. 80.
  4. Rybarczyk 2022 ↓, s. 77, 79.
  5. a b c Constance Droganes, 60 facts you didn’t know about Queen Elizabeth II, ctvnews.ca, 14 maja 2012 [dostęp 2022-04-21] (ang.).
  6. a b c d Queen Elizabeth II, thecanadianencyclopedia.ca [dostęp 2022-05-04] (ang.).
  7. Rybarczyk 2022 ↓, s. 79.
  8. a b Karolina Chibowska, Elżbieta II została królową, choć jest wnuczką służącej? O jej losach zdecydował przypadek, kobieta.onet.pl, 21 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  9. a b c Rybarczyk 2022 ↓, s. 81.
  10. Prince Louis to be christened by the Archbishop of Canterbury next month, telegraph.co.uk, 20 czerwca 2018 [dostęp 2022-05-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-20] (ang.).
  11. Elizabeth Jane Timms, The Queen’s London Birthplace: 17 Bruton Street, royalcentral.co.uk, 21 kwietnia 2021 [dostęp 2022-04-23] (ang.).
  12. Anna M. Tomiak, Elżbieta II. Od 63 lat samotna na tronie, rp.pl, 9 września 2015 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  13. Brytyjczycy świętują. To już 70 lat, radioszczecin.pl, 6 lutego 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  14. a b c Robert Lacey, When did young Elizabeth realise that one day she would become Queen?, bbc.com, 6 lutego 2022 [dostęp 2022-04-26] (ang.).
  15. a b c Rybarczyk 2022 ↓, s. 82.
  16. a b Rybarczyk 2022 ↓, s. 84.
  17. Rybarczyk 2022 ↓, s. 50.
  18. 90. urodziny królowej Elżbiety II, wydarzenia.interia.pl, 21 kwietnia 2016 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  19. Karolina Chibowska, Elżbieta II została królową, choć jest wnuczką służącej? O jej losach zdecydował przypadek, kobieta.onet.pl, 21 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  20. a b c d Rybarczyk 2022 ↓, s. 27.
  21. Zaledwie 19 proc. Brytyjczyków może pamiętać koronację Elżbiety II. Reszty jeszcze nie było na świecie, historia.wprost.pl, 12 stycznia 2017 [dostęp 2022-04-30] (pol.).
  22. Elżbieta II – „constans” ciągle zmieniającego się świata, polskieradio24.pl, 21 kwietnia 2018 [dostęp 2022-04-30] (pol.).
  23. Victoria Arbiter, Victoria Arbiter: The jolly Christmas ritual that brought out a young Queen’s ‘sparkle’, honey.nine.com.au, 3 grudnia 2021 [dostęp 2022-04-30] (ang.).
  24. Churchill, Kim Dzong Il, Michael Jackson. Zobacz najdroższe pogrzeby świata [Galeria], forsal.pl, 1 listopada 2014 [dostęp 2022-04-30] (pol.).
  25. The Queen’s pantomime costumes go on display at Windsor Castle, bbc.com, 16 września 2016 [dostęp 2022-05-03] (ang.).
  26. Roman Sidorski, Elżbieta II udostępnia historyczne nagrania, histmag.org, 12 lutego 2009 [dostęp 2022-05-03] (pol.).
  27. 10 Interesting Facts About Queen Elizabeth II, thecanadianencyclopedia.ca [dostęp 2022-05-04] (ang.).
  28. Instytucja sama w sobie. Królowa Elżbieta II kończy 90 lat, tvp.info, 21 kwietnia 2016 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
  29. Erin Blakemore, Seventy Years Ago Today, Queen Elizabeth Secretly Partied with Commoners, smithsonianmag.com, 8 maja 2015 [dostęp 2022-05-04] (ang.).
  30. a b c d Charlotte Dunn, 70 facts about The Queen and The Duke of Edinburgh’s Wedding, royal.uk, 17 listopada 2017 [dostęp 2022-05-16] (ang.).
  31. a b c Prince Philip (HRH The Duke of Edinburgh), thecanadianencyclopedia.ca [dostęp 2022-05-17] (ang.).
  32. a b Katie Kindelan, Inside Queen Elizabeth, Prince Philip’s more than 7-decade marriage, abcnews.go.com, 9 kwietnia 2021 [dostęp 2022-05-16] (ang.).
  33. Katarzyna Racławska, Przed ślubem królowej Elżbiety i Filipa wybuchł skandal. Książę miał nieślubne dziecko?, stylzycia.radiozet.pl, 22 listopada 2021 [dostęp 2022-05-17] (pol.).
  34. Świąteczne orędzie królowej Elżbiety II, tvn24.pl, 25 grudnia 2021 [dostęp 2022-05-17] (pol.).
  35. Queen's former Malta home Villa Guardamangia on sale, bbc.com, 11 czerwca 2019 [dostęp 2022-05-17] (ang.).
  36. The Queen's 'cryptic' pregnancy announcement didn't even mention she was expecting - Mirror Online, www.mirror.co.uk [dostęp 2020-04-13].
  37. Ile dzieci ma królowa Elżbieta II? Książę Andrzej przysporzył jej na starość wiele problemów, natemat.pl, 16 marca 2022 [dostęp 2022-05-20] (pol.).
  38. a b Nigel Cawthorne, Kings & Queens of England: A royal history from Egbert to Elizabeth II, Arcturus Publishing, 30 września 2009, ISBN 978-1-84858-036-7 [dostęp 2022-05-20] (ang.).
  39. Lydia Starbuck, The final farewell of a king and princess, royalcentral.co.uk, 31 stycznia 2022 [dostęp 2022-05-20] (ang.).
  40. Królowa Elżbieta straci tytuł. Przestanie być władczynią karaibskiej wyspy, tvrepublika.pl [dostęp 2021-10-22].
  41. Rybarczyk 2022 ↓, s. 56.
  42. Leanne Wood on Wales, the EU, and 'Mrs Windsor', TotalPolitics.com, 16 października 2012 [dostęp 2022-02-05] (ang.).
  43. Rybarczyk 2022 ↓, s. 30.
  44. a b Rybarczyk 2022 ↓, s. 25.
  45. Miłość do psów i 3 szwy na ręku (pol.). thequeen.blog.onet.pl, 2015-08-14. [dostęp 2016-04-04].
  46. Królowa w szpitalu w 2003 roku (pol.). thequeen.blog.onet.pl, 2015-08-07. [dostęp 2016-04-04].
  47. Rybarczyk 2022 ↓, s. 18.
  48. Rybarczyk 2022 ↓, s. 19.
  49. Rybarczyk 2022 ↓, s. 18–19, 25, 28.
  50. The World Today – Queen’s 80th Birthday marked by popularity, www.abc.net.au [dostęp 2020-05-05].
  51. a b Rybarczyk 2022 ↓, s. 57.
  52. Rybarczyk 2022 ↓, s. 58.
  53. Rybarczyk 2022 ↓, s. 11–12.
  54. a b Rybarczyk 2022 ↓, s. 28.
  55. Expert Participation, Succession to the Crown Act 2013, legislation.gov.uk [dostęp 2018-05-19] (ang.).
  56. Ordensdetaljer (duń.). borger.dk. [dostęp 2015-05-27].
  57. William Bortrick: The Royal Family – HM Queen Elizabeth II (ang.). burkespeerage.com. [dostęp 2017-09-23].
  58. Lista osób odznaczonych Orderem Zasługi RP I Klasy w latach 1991–2005. prezydent.pl. [dostęp 2011-04-26].
  59. M.P. z 1996 r. nr 36, poz. 354.
  60. a b Seznam vseh odlikovancev od leta 1992 do decembra 2012 (słoweń.). Urad predsednika Republike Slovenije. [dostęp 2020-04-08].

Bibliografia

Linki zewnętrzne