Finis Poloniae

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Kościuszko upada z konia w bitwie pod Maciejowicami, obraz Jana Bogumiła Plerscha 1794
Finis Poloniae 1831 – obraz Dietricha Montena z 1832, przedstawiający przekroczenie granicy z Prusami przez rozbite oddziały powstańcze

Finis Poloniæ! (z łac. „Koniec Polski!”) – spreparowany przez pruską propagandę, rzekomy okrzyk Tadeusza Kościuszki, który miał on wznieść 10 października 1794 roku po zakończonej klęską bitwie pod Maciejowicami[1].

Historia[edytuj]

Okrzyk ten Kościuszko miał wydać w momencie, gdy wraz z oddziałem jazdy polskiej próbował uciec z pola bitwy. W pościg za kawalerzystami rzuciła się jazda rosyjska. W pobliżu folwarku Krępa, w trakcie próby sforsowania rzeki, pod Kościuszką padł koń. Nie chcąc wpaść w ręce wroga, naczelnik włożył pistolet w usta z zamiarem popełnienia samobójstwa, jednak ten nie wypalił[2]. Kozacy dopadli Polaków przy rzece i dokonali masakry. Kościuszko skłuty pikami, leżąc na ziemi, został cięty w głowę pałaszem przez korneta charkowskiego pułku jazdy Łysenkę. Wtedy właśnie naczelnik miał w obliczu klęski i utraty życia wykrzyknąć łacińską sentencję „Finis Poloniæ!” („Koniec Polski!”)[3]. Kozacy obrabowali rannych, zostawiając ich na polu bitwy, gdzie parę godzin później Rosjanie znaleźli na pobojowisku Kościuszkę i opatrzyli go. Pomimo tego, że nie dawali mu większych szans na przeżycie, naczelnik przeżył.

Kościuszko wbrew swojej naturze, tak nieskłonnej do głośnych monologów, wydał ten okrzyk łaciński, jeszczeby niedorzeczność nie była mniejsza, bo ci, którzy go słyszeć mogli, to jest ścigający go kozacy, ani zrozumieć, ani powtórzyć by tego okrzyku nie potrafili.

Józef Tretiak 1921[4].

Ani źródła rosyjskie, ani polskie dotyczące przebiegu bitwy maciejowickiej nie wspominały o łacińskim okrzyku Kościuszki. O okrzyku tym szeroko rozpisywała się natomiast wkrótce po bitwie urzędowa pruska prasa: „Südpreussische Zeitung”[5], „Berlinische Nachrichten von Staats und gelehrten Sachen”[6] oraz wrocławski periodyk „Schlesische Privilegierte Zeitung”[7]. Jak ustalili historycy, tę fałszywą historię spreparowała pruska propaganda, czyniąc ją hasłem antypolskiej polityki w Księstwie Poznańskim w XIX wieku[2].

Mimo że później Tadeusz Kościuszko stanowczo zaprzeczał temu, jakoby miał wykrzyczeć łacińską sentencję tej treści (m.in. w liście z 12 listopada 1803 do francuskiego dyplomaty Louisa Philippe de Ségura), pruska wersja wydarzeń została szeroko rozpowszechniona i wielu Polaków żyjących pod zaborami dało jej wiarę.

Finis Poloniae w sztuce[edytuj]

Wielu malarzy przedstawiało scenę wzięcia Kościuszki do niewoli przez Rosjan, tytułując swoje prace „Finis Poloniae”:

Finis Poloniae to również tytuł powieści historycznej autorstwa Wacława Gąsiorowskiego z 1906 roku.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Kronika powstań polskich 1794–1944. ISBN 8386079029.
  2. a b c d e f Hanna Widacka: „Finis Poloniae! Kościuszko w niewoli, Silva Rerum”. wilanow-palac.pl. [dostęp 2011-12-18].
  3. Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych.
  4. Józef Tretiak: FINIS POLONIAE! HISTORJA LEGENDY MACIEJOWICKIEJ I JEJ ROZWIĄZANIE. Kraków: nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej, 1921.
  5. „Südpreussische Zeitung” z 25 X 1794.
  6. „Berlinische Nachrichten von Staats und gelehrten Sachen” nr 127 z 23 X 1794.
  7. „Schlesische Privilegierte Zeitung” nr 123 z 18 X 1794.
  8. Konrad Vanja: Dietrich Monten und sein Werk "FinnisPoloniae 1831". W: Christa Pieske, Konrad Vanja, Sigrid Nagy: Arbeitskreis Bild Druck Papier: Tagungsband Budapest 2003. Waxmann Verlag, 2004, s. 83–92. ISBN 9783830914549.
  9. Artinfo: ZUMPE Johannes, Finis Poloniae (Kościuszko pod Maciejowicami), ok. 1840 (pol.). [dostęp 2011-12-20].

Bibliografia[edytuj]