Samobójstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy odebrania sobie życia. Zobacz też: książka Wiktora Suworowa.
Edouard Manet: Samobójstwo, 1877
Ciało samobójcy-generała Volkssturmu wraz z portretem Hitlera w urzędzie miejskim Lipska
Udzielanie pierwszej pomocy osobie próbującej popełnić samobójstwo przez podcięcie żył (symulacja)

Samobójstwo (łac. suicidium) – akt celowego, świadomego odebrania sobie życia.

Sytuacja, w której dochodzi do samobójstwa, jest trudna do określenia, zazwyczaj składa się na to szereg czynników natury psychologicznej bądź społecznej. Sytuacja ta ma cechy pewnych syndromatycznych zachowań autodestrukcyjnych.

Czynniki psychologiczne[edytuj | edytuj kod]

Związek samobójstwa z zaburzeniami psychicznymi jest trudny do ustalenia. Według KGP w roku 2010 jedynie w 14% (765 na 5.456 przypadków zamachów, w tym 4087 samobójstw dokonanych) udało się potwierdzić „chorobę psychiczną” (według terminologii KGP), jako przyczynę zamachu samobójczego[1]. Pomimo że liczba rozpoznawanych zaburzeń depresyjnych wzrosła w Polsce 10-krotnie w ciągu ostatnich 18 lat, liczba samobójstw uległa jedynie niewielkim zmianom[2].Próba popełnienia samobójstwa może być poprzedzona zespołem subdepresyjnym. Wiąże się to z zachowaniem pewnej zdolności do działań ruchowych. Nie wszystkie rodzaje depresji wiążą się jednak z chęcią popełnienia samobójstwa. Samobójstwo popełnia się zazwyczaj pod wpływem impulsu w pierwszej, ostrej fazie depresji albo po przejściu w fazę utajoną.

Samobójstwa popełniane w pierwszej fazie depresji pourazowej charakteryzują się zwykle brakiem planowania i są często nieskuteczne. Są to zwykle poważne próby samobójcze i nie wiążą się z próbami zwrócenia na siebie uwagi. Samobójstwa te są zazwyczaj popełnianie w przeciągu kilku tygodni po doznanym urazie psychicznym, spowodowanym zwykle przez jakieś traumatyczne przeżycie, np. wypadek, utratę zdrowia, pracy, domu, bliskiej osoby.

Inny zupełnie charakter mają samobójstwa popełnianie przez osoby w stanie manii. Stan ten cechuje się silnym, wewnętrznym odrzucaniem negatywnych uczuć, wynikających często z niemożności poradzenia sobie ze skutkami pierwotnej depresji reaktywnej. Dotyczy to zwłaszcza osób, które czują się współwinne zdarzeń, które wywołały u nich uraz psychiczny, np. utrata bliskich w wypadku samochodowym, który się samemu spowodowało. Osoby z utajoną depresją zachowują się zupełnie normalnie i mogą nawet wyglądać na zadowolone z życia. Jednocześnie odczuwają bardzo silną nienawiść do siebie samych. Osoby takie planują starannie akt samobójstwa (jego czas, miejsce i sposób). Bardzo często po pierwszym nieudanym akcie udają pełen powrót do zdrowia psychicznego, po czym, w najmniej oczekiwanym przez innych momencie, dokonują drugiej próby samobójczej. Depresja jest prawdopodobnie przyczyną ponad połowy wszystkich „skutecznych” samobójstw.

Paradoksalnie, depresja przewlekła, występująca czasami po niezaleczonym pierwszym etapie depresji reaktywnej, lub częściej w wyniku depresji środowiskowej rozwijającej się powoli, wbrew rozpowszechnionym poglądom, rzadko prowadzi do faktycznych aktów samobójstwa, choć towarzyszą jej zwykle silne myśli samobójcze i czasami pozorowane, skazane od razu na niepowodzenie próby samobójcze, nastawione raczej na zwrócenie na siebie uwagi otoczenia.

Prowadzone liczne badania wskazują, że zarówno udane jak i nieudane zamachy samobójcze podejmują jednostki wykazujące różnego rodzaju trwałe lub przejściowe zaburzenia osobowości. Zwraca się szczególnie uwagę na tzw. adolescencyjne zachowania samobójcze, które wiążą się z przejściowymi zaburzeniami osobowości wynikającymi z psychicznego i fizycznego rozwoju jednostki.

W literaturze psychologicznej dotyczącej samobójstw za najwartościowsze kryterium podziału aktów samobójczych przyjmuje się intencję zadania sobie śmierci. Dorpat i Boswell (1963) na podstawie tego kryterium wyodrębniają:

  • gesty samobójcze, groźby, demonstracyjne zachowanie o niewielkim zagrożeniu śmiercią;
  • próby samobójcze ambiwalentne, kiedy szansa tragicznego zakończenia jest prawdopodobna;
  • „potencjalnie śmiertelne” próby, w których szansa przeżycia jest mało prawdopodobna.

Rocznie na świecie w wyniku samobójstwa umiera około miliona osób, a podejmowanych jest 10 - 20 milionów prób samobójczych. Dla przykładu, liczba rocznie popełnianych samobójstw przedstawia się następująco: Chiny około 250 000, Rosja 60 000, USA 30 000, Japonia 30 000. Najwyższe wskaźniki samobójstw mają kraje dawnego bloku wschodniego, najniższe kraje Ameryki Łacińskiej[potrzebne źródło].

Czynniki społeczne[edytuj | edytuj kod]

Socjologiczną analizę przyczyn samobójstw przestawił Émile Durkheim w pracy Samobójstwo. Studium z socjologii (1897). Dla Durkheima samobójstwa są wynikiem dezintegracji życia społecznego i występują częściej w zbiorowościach, w których istnieją słabsze więzi społeczne. Jednym z czynników oprócz dezintegracji jest też anomia. Odsetek samobójstw spada w okresach, w których integracja wewnątrz społeczeństwa jest silniejsza, takich jak wojny czy powstania.

Cechy społeczno-demograficzne samobójców[edytuj | edytuj kod]

Osobami, które częściej popełniają samobójstwa są mężczyźni, jednakże w różnych społeczeństwach proporcja liczby mężczyzn do liczby kobiet popełniających samobójstwo jest różna[3]. Jedynym krajem na świecie w którym liczba samobójstw popełnionych przez kobiety jest większa od liczby samobójstw popełnionych przez mężczyzn, są Chiny[3], dotyczy to jednak tylko rejonów wiejskich, ponieważ w miastach chińskich liczba samobójstw wśród kobiet i mężczyzn jest podobna.

W Polsce na jedną kobietę, która popełniła samobójstwo przypada 5 mężczyzn-samobójców. Najczęściej popełniane są samobójstwa w wieku 16–21 oraz 45–55 lat. Osoby rozwiedzione czy owdowiałe są też częściej samobójcami, niż osoby żyjące w związkach małżeńskich, czy osoby w stanie wolnym. W tym przypadku pierwsze próby samobójcze pojawiają się szybko, do roku od momentu owdowienia czy rozwiedzenia.

Słabsze więzi społeczne w miastach tłumaczyły przez długi czas fakt, że w miastach odsetek samobójstw jest wyższy, niż na obszarach wiejskich. Jednakże w niektórych sytuacjach proporcje są odwrotne. W Polsce od lat 90. XX w., najwięcej samobójstw występuje w małych miejscowościach — wioskach i małych miasteczkach, a najmniej w dużych miastach. Jedną z przyczyn jest rozluźnienie więzi społecznych na wsi.

Syndrom Wertera[edytuj | edytuj kod]

Istnieje udowodniony związek pomiędzy nagłośnieniem w mass mediach faktu popełnienia samobójstwa a wzrostem liczby popełnionych samobójstw. Wzrost ten sięga średnio 1000%[4] w przypadkach samobójstw sławnych ludzi i kilkaset procent w przypadku mniej znanych osób, wzrasta także liczba wypadków samochodowych (zwykle są to samobójstwa mające upozorować wypadek) i katastrof lotniczych[5].

Badania potwierdzające powyższą korelację przeprowadził socjolog David Philips w 1974 na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego i nazwał ją efektem Wertera[6], nawiązując do książki Johanna von Goethego, Cierpienia młodego Wertera i podobnego efektu masowych samobójstw mającego miejsce tuż po opublikowaniu książki w 1774 (wówczas w niektórych krajach w związku z tym faktem zakazano jej dystrybucji). Philips wyjaśniał efekt Wertera jako skrajny przykład działania jednostki zgodnie z regułą społecznego dowodu słuszności — fakt popełnienia samobójstwa przez np. sławną osobę jest wystarczającym powodem, aby niektórzy ludzie doszli do wniosku, iż odebranie sobie życia jest właściwą decyzją.

Dalsze badania, przeprowadzone na podstawie statystyk popełnionych samobójstw od 19471968 wykazały, że nagłośniony publicznie fakt popełnienia samobójstwa wywołał serię następnych 58 podobnych samobójstw naśladowczych[4] w czasie do 2 miesięcy po podaniu tej wiadomości[4] przy czym wzrost liczby samobójstw był tym większy, im więcej czasu poświęcano w mass mediach na opisywanie i informowanie o popełnionym czynie. Interesujący jest także fakt, że w przypadku nagłaśniania samobójstw, w których ginie więcej niż jedna osoba (np. wskutek morderstwa dokonanego przez samobójcę), wzrasta liczba podobnych wypadków.

Najnowsze badania wykazują, iż korelacja ta dotyczy informacji o samobójstwach podawanych zarówno w prasie jak i telewizji, a grupą najbardziej podatną na naśladowanie nagłośnionego samobójstwa są nastolatkowie i osoby podobne do samobójcy.

W świetle badań Philipsa problemem etycznym pozostaje, czy środki masowego przekazu powinny w ogóle informować o samobójstwach, gdyż oprócz potencjalnych samobójców na odebranie sobie życia decydują się także osoby które nigdy nie podjęłyby takiej decyzji. Analizy statystyczne[4] wykazały, iż nagłaśnianie w środkach masowego przekazu faktu popełnienia samobójstwa prowadzi do stałej nadwyżki samobójstw[4], ponieważ po początkowym gwałtownym wzroście ilości samobójstw nie zauważa się później spadku ilości samobójstw poniżej stałego poziomu dla danej populacji, który powinniśmy zaobserwować, gdyby pod wpływem wrzawy medialnej samobójstwo popełniali tylko potencjalni samobójcy. Końcowym efektem nieumiejętnej działalności informacyjnej mediów w tym zakresie, jest trwały wzrost średniego poziomu popełnianych samobójstw dla danej populacji.

Wyniki powyższych badań spowodowały wydanie w 2003 przez Światową Organizację Zdrowia raportu: „Zapobieganie samobójstwom: Poradnik dla pracowników mediów”[7], w którym ostrzega się dziennikarzy przed skutkami informowania o samobójstwach. Światowa Organizacja Zdrowia wykazała w raporcie, iż niewłaściwe informowanie o samobójstwach przyczynia się do śmierci wielu młodych ludzi. W raporcie dowiedziono, na podstawie badań naukowych, że istotnymi czynnikami wpływającymi na powstanie „efektu Wertera” są podawane publicznie w mediach: szczegóły dotyczące okoliczności samobójstwa, fotografie zmarłych, dokładne opisy powodów oraz samego aktu odebrania sobie życia, posługiwanie się stereotypami religijnymi, przypisywanie komuś winy, oraz przede wszystkim ukazywanie samobójstwa w formie atrakcyjnej medialnie sensacji oraz jako metody rozwiązywania problemów[7].

Samobójstwo w aresztach śledczych i zakładach karnych[edytuj | edytuj kod]

Samobójstwo osób tymczasowo aresztowanych i skazanych na karę pozbawienia wolności w aresztach śledczych i zakładach karnych jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów wśród osób osadzonych. Wskaźnik samobójstw u osób przebywających w aresztach śledczych jest dziesięciokrotnie, a w przypadku zakładów karnych trzykrotnie wyższy niż u osób przebywających na wolności. Pod względem płci więcej samobójstw popełniają mężczyźni, co ma związek z tym, iż stanowią oni większość wśród osadzonych. Kobiety tymczasowo aresztowane lub skazane na karę pozbawienia wolności podejmują nieudane próby samobójcze pięciokrotnie częściej, niż kobiety na wolności oraz dwukrotnie częściej, niż osadzeni mężczyźni o analogicznych cechach. Do grupy wysokiego ryzyka należą młodociani umieszczeni w zakładach karnych dla dorosłych.

Profile samobójców[edytuj | edytuj kod]

Tymczasowo aresztowani przed procesem sądowym[edytuj | edytuj kod]

Osoby tymczasowo aresztowane przed procesem sądowym, które popełniają samobójstwo, to najczęściej nieżonaci mężczyźni w przedziale wiekowym 20-25 lat. Jest to pierwszy konflikt z prawem dla takiej osoby i ma on najczęściej związek z substancjami psychoaktywnymi (na dodatek osoby takie w chwili aresztowania są pod wpływem owych substancji). Samobójstwo jest popełniane najczęściej w ciągu pierwszej doby od zatrzymania.

Skazani[edytuj | edytuj kod]

Osoby skazane, które popełniają samobójstwo, to najczęściej mężczyźni w przedziale wiekowym 30-35 lat. Zostali oni skazani za przestępstwo z użyciem przemocy. Samobójstwo jest popełniane najczęściej po 4-5 latach pozbawienia wolności i ma związek z konfliktami ze współwięźniami lub funkcjonariuszami służby więziennej, rodzinnymi albo negatywnym postanowieniem sądu dotyczącym np. odrzucenia apelacji czy też odmowy zwolnienia warunkowego.

Czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Wspólnymi cechami dla samobójstw wśród osadzonych jest:

  • przebywanie osadzonego w izolatce lub pojedynczej celi
  • samobójstwo jest popełniane w momencie, gdy personel aresztu/zakładu jest najmniej liczny (noc, weekend)

Manipulacja[edytuj | edytuj kod]

Zachowania suicydalne u osób osadzonych mogą mieć związek z próbą manipulacji mającą na celu zdobycie maksymalnej kontroli nad otoczeniem, w jakim się znajdują. Kontrola taka może umożliwić ucieczkę lub zagrozić zdrowiu i życiu funkcjonariuszy służby więziennej, jak i współwięźniów. Innym motywem może być możliwość znalezienia się w mniej restrykcyjnych warunkach i pod mniejszą kontrolą (np. w szpitalu), co wykorzystywane jest przez osoby nie chcące lub nie potrafiące przystosować się do warunków panujących w aresztach śledczych i zakładach karnych. Wśród kobiet występowanie samookaleczenia ma głównie związek z reakcją na stres. Niekiedy zachowania suicydalne mające być próbą manipulacji otoczenia doprowadzają do niezamierzonej śmierci.

Samobójstwo dzieci i młodzieży[edytuj | edytuj kod]

Szczególną grupą wśród osób podejmujących próby samobójcze są ludzie młodzi, u których umiejętność radzenia sobie z problemami oraz odporność na niesprzyjające czynniki zewnętrzne dopiero się kształtują. Zapobieganie próbom popełnienia samobójstwa u dzieci i młodzieży jest ważnym punktem w strategiach krajów, które włączyły się do zainicjowanego w 1999 przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization, WHO) programu SUPRE (Suicide Prevention). W Polsce owa strategia ma swój przejaw w będącym w fazie projektów (stan na 2010-03-28) Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego, który jest realizacją założeń podpisanej przez Dyrektora Regionalnego Biura WHO w Europie oraz przedstawicieli Komisji Europejskiej i Rady Europy w 2005 Deklaracji o Ochronie Zdrowia Psychicznego i Planu Działań na rzecz Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Europy. U około 90% młodych ludzi po próbie samobójczej stwierdza się zaburzenia psychiczne w tym głównie zaburzenia depresyjne i zaburzenia zachowania (same zaburzenia psychiczne stwierdzane są u około 10-20% dzieci i młodzieży). Ocena liczby samobójstw wśród dzieci i młodzieży jest trudniejsza niż w przypadku ludzi dorosłych. Statystyki są często zaniżane z powodu błędnej kwalifikacji zgonu jako niezamierzonego lub też spowodowanego wypadkiem. Kolejnym problemem powodującym nierzetelność danych statystycznych jest duża rozbieżność między definicją samego samobójstwa stosowaną przez psychiatrów a definicją podawaną przez ludzi młodych. Liczba prób samobójczych podanych w kwestionariuszach samoopisowych jest ponad 2-krotnie wyższa niż dane pochodzące z wywiadów psychiatrycznych. Jednym z wyjaśnień tego stanu rzeczy jest używanie przez dzieci i młodzież szeroko definiowanego samobójstwa usiłowanego. Liczba młodych pacjentów leczonych po próbie samobójczej nie odzwierciedla liczby prób samobójczych gdyż część z nich nie jest w ogóle odnotowywana. Według badań około 50% dzieci i młodzieży podejmujących nieudaną próbę samobójczą szuka potem pomocy lekarskiej.

Samobójstwo stanowi jedną z pięciu najczęstszych przyczyn zgonu w grupie wiekowej 15-19 lat. Skuteczna próba samobójcza dwu-, trzykrotnie częściej podejmowana jest przez chłopców, czego powodem jest częstsze stosowanie przez nich "drastycznych metod samobójstwa" (m.in. użycie broni palnej lub materiałów wybuchowych) oraz częstsze działanie pod wpływem substancji psychoaktywnych.

Zaburzenia depresyjne częściej występują u dziewcząt, częściej jednak szukają one pomocy oraz łatwiej rozmawiać im o swoich problemach, co pomaga zapobiegać skutecznym próbom samobójczym. W niektórych krajach skuteczna próba samobójcza częściej podejmowana jest przez dziewczęta. Na całym świecie w okresie od 1990 do 2000 wzrosła liczba dziewcząt posługujących się "drastycznymi metodami samobójstwa".

Sytuacja w USA[edytuj | edytuj kod]

W USA chłopcy popełniają udane samobójstwa 100 razy częściej niż dziewczęta (natomiast dziewczętom częściej zdarzają się próby samobójcze). Około 11% wszystkich uczniów amerykańskich high school (szkoła średnia) próbuje co najmniej raz popełnić samobójstwo[8].

Sytuacja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Według danych opracowanych przez Główny Urząd Statystyczny (na podstawie lekarskich kart zgonów) i Komendę Główną Policji roczna liczba prób samobójczych zakończonych śmiercią w latach 2000-2005 w grupie wiekowej 10-14 lat waha się między 30-36 osób. W grupie wiekowej 15-19 lat jest to 267–285 osób. W latach 1991-2005 odnotowano 16 przypadków śmierci w wyniku samobójstwa u dzieci w wieku 7-9 lat. Samobójstwo jest drugą przyczyną zgonu w grupie wiekowej 7-19 lat. Liczba nieudanych prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży jest co najmniej 15-krotnie wyższa niż liczba prób udanych przy czym 2-krotnie częściej próby nieudane podejmują dziewczynki, 75% prób udanych podejmowanych jest przez chłopców. Roczną liczbę prób samobójczych wśród uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich szacuje się na 4-5 tysięcy co stanowi około 5% w skali wszystkich grup wiekowych. Prawie połowa młodych ludzi leczonych psychiatrycznie wykazuje zachowania samobójcze.

Wyniki ankiety przeprowadzonej w 2001 wśród uczniów łódzkich szkół ponadpodstawowych wykazują, iż myśli samobójcze wystąpiły u 1/3 tamtejszych uczniów. Próbę samobójczą potwierdzało 7% badanych. Młodzież z takimi myślami o wiele częściej wykazywała w ankiecie fakt leczenia psychiatrycznego.

Samobójstwo a religie[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Doktryna Kościoła widzi w samobójstwie trojakie zło[9]:

  1. brak siły moralnej – ponieważ samobójca oddaje się rozpaczy;
  2. niesprawiedliwość – gdyż samobójca sam siebie skazuje na śmierć, stając się sędzią we własnej sprawie, do czego nie ma żadnego tytułu;
  3. obrazę religii – ponieważ życie jest służbą Bogu, z której nikt nie może sam siebie zwolnić, jak stwierdził Platon w Fedonie.

W katolicyzmie samobójstwo jest grzechem, przez wieki uznawanym za grzech śmiertelny — skazujący samobójcę na wieczne potępienie. W świetle współczesnej nauki Kościoła samobójcy mogą osiągnąć zbawienie, jeżeli samobójstwo jest wynikiem działania diabła, silnego stresu, poświęcenia, depresji lub innego zaburzenia czynności psychicznych. W takiej sytuacji może w ogóle nie dojść do popełnienia grzechu śmiertelnego (grzech śmiertelny to grzech, który dotyczy materii poważnej i który nadto został popełniony z pełną świadomością i całkowitą zgodą). Kościół uznaje, że życie ludzkie nie jest własnością człowieka i nie on, ale Bóg powinien decydować o jego zakończeniu: „Nie powinno się tracić nadziei dotyczącej wiecznego zbawienia osób, które odebrały sobie życie. Bóg, w sobie wiadomy sposób może dać im możliwość zbawiennego żalu. Kościół modli się za ludzi, którzy odebrali sobie życie.” (Katechizm Kościoła Katolickiego).

Dawniej (nawet do połowy XX wieku) odmawiano samobójcom pochówku na "poświęconej ziemi", żeby społecznie potępić ich czyn. Obecnie takie podejście, szczególnie w miastach, jest mniej restrykcyjne, jednak w bardziej tradycyjnych ośrodkach nadal pochówek na cmentarzu katolickim może wiązać się ze sprzeciwem wiernych.

Inne religie abrahamiczne[edytuj | edytuj kod]

W XVII w.-XIX w. istniały sekty, pochodzące z Kościoła prawosławnego, których członkowie popełniali masowe samobójstwa lub dokonywali ciężkich samookaleczeń (np. raskolnicy, skopcy). Ich działania były surowo potępiane przez Kościół prawosławny.

Protestantyzm ogólnie uznaje samobójstwo za grzech, jednak nie potępia go jednoznacznie, ostateczną ocenę samego czynu i jego motywów pozostawiając Bogu.

Judaizm w Talmudzie również głosi potępienie samobójcy i zakazuje rytualnego pochówku takiej osoby.

Islam zakazuje samobójstwa. Muzułmanie uważają, że człowiek umiera wtedy, gdy wezwie go do siebie Bóg: tym samym nie wolno przyspieszać tego momentu. Jednak męczennicy, którzy poświęcają własne życie dla Allaha (np. w walce) nie są uznawani za samobójców, ponieważ samobójstwo wiąże się z wiarą w Boga.

Religie dharmiczne[edytuj | edytuj kod]

Te religie w większości tolerują takie formy samobójstwa, które nie wiążą się z gniewem, agresją, zadawaniem bólu innym i podobnymi negatywnymi uczuciami.

  • Hinduizm ogólnie potępia samobójstwo, jednak do końca XIX w. popierał dobrowolne palenie się wdów na stosie pogrzebowym męża (sati). Zaś obecnie uznaje pewną formę eutanazji, polegającą na dobrowolnym zagłodzeniu się na śmierć (prajopawesa).
  • Również dźinizm akceptuje tę formę samobójstwa (santhara).
  • W buddyzmie mahajana było praktykowane samobójstwo mnichów przez zagłodzenie (sokushinbutsu).

Podejście prawne[edytuj | edytuj kod]

Historycznie i w różnych kulturach zmieniało się podejście prawne do samobójstwa. W okresie średniowiecza i późniejszym w licznych europejskich systemach prawnych próba samobójstwa była karana śmiercią, zadawaną często w męczarniach. Wpływ na to miało niewątpliwie uznanie samobójstwa przez chrześcijaństwo za grzech ciężki. W przypadku udanych prób samobójstwa symboliczną „karę” wykonywano niekiedy na zwłokach. Z drugiej strony w innych kulturach, jak w feudalnej Japonii, samobójstwo było honorowym rodzajem śmierci (seppuku).

We współczesnych systemach prawnych samobójca nie podlega karze za próbę samobójczą.

Polska[edytuj | edytuj kod]

W polskim prawie nigdy nie uznawano samobójstwa za czyn zabroniony, nie jest czynem zabronionym również próba samobójcza.

Ponieważ jednak samobójstwo jest z punktu widzenia polskiego prawodawcy czynem społecznie niepożądanym, przestępstwem jest w Polsce nakłanianie do samobójstwa lub udzielenie pomocy w popełnieniu samobójstwa przez inną osobę, nawet na jej życzenie. Ten typ przestępstwa przewiduje przepis art. 151 Kodeksu karnego, który stanowi: „kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Podobnie jak artykuł 151 k.k. problematykę samobójstw reguluje art. 207 kodeksu. W § 3 przewidziano karę pozbawienia wolności dla sprawcy, którego ofiara (osoba najbliższa lub nad inna osoba pozostająca w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo małoletni lub osoba nieporadna ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny), w wyniku znęcania się psychicznego lub fizycznego dokonuje targnięcia się na własne życie. Analogiczny przepis znajduje się w części wojskowej kodeksu.

Przepisy kodeksu cywilnego wyłączają możliwość wypłaty odszkodowania za śmierć osoby, która targnęła się na własne życie w okresie 6 miesięcy od zawarcia umowy ubezpieczenia jednak wyłączenie nie ma zastosowania po 2 latach od daty zawarcia umowy ubezpieczenia (art. 833 kodeksu cywilnego).

Podejście memetyczne[edytuj | edytuj kod]

W memetyce samobójstwo tłumaczone jest „sprzecznością interesów” replikatorów biologicznych (genów) i kulturowych (memów). Jednostka popełniająca samobójstwo nie może w dalszej mierze przekazywać swoich genów. Czasami tłumaczyć można to poświęcaniem się dla innych, spokrewnionych jednostek, jednak czasami zachowanie takie jest bezcelowe.

Tłumaczone jest to tym, że mempleksy odpowiedzialne za samobójstwa działają na korzyść swego własnego powielania, choć nie jest to korzystne dla genotypu jednostki, który ulega zniszczeniu. W ten sposób tłumaczone są pewne zachowania samobójcze, przyciągające uwagę mediów (np. skoki z wieżowców), ponieważ pewne memy samobójstwa mogą tą drogą replikować się dalej. Osoby, które zainfekowane są silnie memami samobójstwa, stanowią przykład memoidów, jednostek, dla których nie jest istotne ich własne przetrwanie i troska o własne potomstwo.

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

Najwięcej aktów samobójczych popełniają ludzie w wieku 16–21 lat. Drugim niebezpiecznym okresem jest wiek 45–55 lat. Wbrew rozpowszechnionym sądom samobójstwa w Polsce (oraz w większości innych państw świata) częściej popełniają mężczyźni niż kobiety, we wszystkich grupach wiekowych. Zarówno w pierwszej (16–21 lat) jak i w drugiej grupie wiekowej (45–55 lat) mężczyźni mają zdecydowaną przewagę.

Liczba samobójstw w Polsce (dane KGP)
Rok Ogółem Mężczyźni Kobiety
2010 4087 3517 570
2009 4384 3739 645
2008 3964 3333 631
2007 3530 2924 606
2006 4090 3444 646
2005 4621* 3885 736
2004 4893 4104 789
2003 4634 3890 744
2002 5100 4215 885
2001 4971 4184 787
2000 4947 4090 857
1999 4695 3967 728
1998 5502 4591 911
1997 5614 4622 992
1996 5334 4392 942
1995 5485 4465 1020
1994 5538 4541 997
1993 5569 4519 1050
1992 5453 4426 1027
1991 4159 3388 771
 
Na 5625 prób samobójczych:
otrucie gazem 43 0,76%
zażycie trucizny 22 0,39%
środki nasenne 188 3,34%
uszkodzenie ukł. krwionośnego 108 1,92%
inne samookaleczenie 136 2,41%
rzucenie się z wysokości 400 7,11%
utopienie się 97 1,72%
powieszenie się 4221 75,04%
rzucenie się pod pojazd 128 2,27%
zastrzelenie się 52 0,92%
porażenie się prądem elektrycznym 7 0,12%
zadanie sobie ran kłutych na szczycie głowy z przebiciem pokrywy czaszki 1 0,017%
inne 223 3,96%

Aspekty kulturowe[edytuj | edytuj kod]

W niektórych kulturach występuje też zjawisko popełniania samobójstwa z powodów honorowych (zobacz: seppuku). W dawnych Chinach popełniało się samobójstwo z zemsty. W niektórych sektach dochodzi do zbiorowych samobójstw, np. w ruchu Świątynia Ludu. W takich organizacjach samobójstwo ma być najlepszą drogą ku zjednoczeniu się z bóstwem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przyczyny samobójstw według KGP w 2010
  2. "Efekt Wertera" Polityka 21.08.2011
  3. 3,0 3,1 Zapobieganie samobójstwom. Poradnik dla lekarzy pierwszego kontaktu. Genewa-Warszawa: Światowa Organizacja Zdrowia, 2003.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Robert Cialdini: Wywieranie wpływu na ludzi. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2004, s. 132-140. ISBN 83-87957-52-6.
  5. Phillips D.P. (1979). Suicide, motor vehicle fatalities, and the mass media: Evidence toward a theory of suggestion. America Journal of Sociology, 84, 1150-1174.
  6. Philips D.P. (1974). The influence of suggestion on suicide: Substantive and theoretical implications of the Werther effect. American Sociological Review (39), str. 340–354
  7. 7,0 7,1 Zapobieganie samobójstwom. Poradnik dla pracowników mediów. Genewa-Warszawa: Światowa Organizacja Zdrowia, 2003.
  8. Garrison-CZ "The study of suicidal behavior in the schools." Suicide-Life-Threat-Behav. 1989 Spring; 19(1): 120-30.
  9. Romano Amerio, Iota Unum. Analiza zmian w Kościele Katolickim w XX wieku, Wydawnictwo Antyk, 2009, s. 506.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]