Góra Wrangla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Góra Wrangla
Góra Wrangla, 1987
Góra Wrangla, 1987
Państwo USA
Położenie Alaska
Pasmo Góry Wrangla
Wysokość 4317[1] m n.p.m.
Wybitność 1711[2] m
Dane wulkanu
Rok erupcji 2002[3]
Typ wulkanu wulkan tarczowy
Położenie na mapie Alaski
Mapa lokalizacyjna Alaski
Góra Wrangla
Góra Wrangla
Położenie na mapie Ameryki Północnej
Mapa lokalizacyjna Ameryki Północnej
Góra Wrangla
Góra Wrangla
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Góra Wrangla
Góra Wrangla
Ziemia 62°00′20,59″N 144°01′09,66″W/62,005719 -144,019350

Góra Wrangla — rozległy wulkan tarczowy położony na terenie Parku Narodowego Wrangla-Świętego Eliasza w południowo-wschodniej Alasce w Stanach Zjednoczonych. Wznosi się on na ponad 3700 m ponad dolinę rzeki Copper River, na południowy zachód od niej. Jego objętość wynosi 920 km3, czyniąc go ponad dwukrotnie masywniejszym niż położony na terenie Kalifornii stratowulkan Mount Shasta. Stanowi ona część pola wulkanicznego Wrangla, które rozciąga się na długości ponad 250 km na obszarze południowo-wschodniej Alaski oraz wkracza na terytorium kanadyjskiego Jukonu. Historia aktywności wulkanicznej na tym terenie sięga plejstocenu i trwa do dziś.

Opis[edytuj]

Współczesna Góra Wrangla wznosi się na pozostałościach wcześniejszego (środkowy plejstocen) wulkanu. Historia aktywności sięga od 750 000 lat wstecz do erupcji freatycznej z roku 1884[4]. Wulkan zwieńczony jest rozległą, pokrytą lodem kalderą o średnicy 4 na 6 km. Bardziej prawdopodobne jest to że utworzyła się ona w wyniku zapadnięcia się wierzchołka niż to że powstała ona w wyniku dużej erupcji eksplozywnej. Sama kaldera otoczona jest natomiast trzema mniejszymi kraterami w których występuje aktywność fumaroliczna objawiająca się pióropuszami pary, niekiedy widocznymi z daleka. Główny wierzchołek góry znajduje się po północnej stronie kaldery i wznosi na 4317 m n.p.m., zaś zachodni wierzchołek na 4271 m. Bardzo duży stożek żużlowy o nazwie Mount Zanetti (3965 m n.p.m.) wznosi się na blisko 300 m ponad północno-zachodnim zboczem góry a niektóre z wypływów lawy[5] miały tu swój początek.

Góra Wrangla jest nietypowa ponieważ pomimo faktu bycia wulkanem tarczowym zbudowana jest głównie z andezytu a nie tak jak większość wulkanów tarczowych na świecie z bazaltu. Kilka innych wulkanów powstałych na obszarze Pola Wulkanicznego Wrangla również ma taką budowę. Andezyt jest skałą wulkaniczną znajdowaną głównie w stratowulkanach. Sposób w jaki Góra Wrangla stała się wulkanem tarczowym jest słabo poznany[5].

Góra Wrangla jest prawie w całości pokryta lodowcami. Największym z nich jest lodowiec Nabesna, z którego wypływa rzeka Nabesna[5]. Innymi lodowcam są m.in.: lodowiec Cheshina, lodowiec Chetaslina, lodowiec Chichokna, lodowiec Dadina[6] oraz lodowiec Coppera.

Nazwa[edytuj]

Góra Wrangla została nazwana na cześć rosyjskiego admirała Ferdinanda von Wrangla, dyrektora Kompanii Rosyjsko-Amerykańskiej w latach 1830-1836. Miejscowe plemię Athna, posługujące się językiem z grupy atabaskańskich, nazywa wulkan K’ełt’aeni ("ten, który włada pogodą") lub, jeśli jest aktywny, K’ełedi ("ten, który dymi). Na niektórych mapach sprzed roku 1900 góra figuruje jest jako Mount Tillman[5].

Aktywność wulkaniczna[edytuj]

Góra Wrangla jest jedynym wulkanem na Polu Wulkanicznym Wrangla, którego erupcje są historycznie udokumentowane, głównie w postaci niewielkich eksplozji pary i popiołu. Doniesienia o jego aktywności są znane z roku 1784 oraz lat 1884-85. Erupcje z 1784 oraz inna, która miała mieć miejsce w roku 1760 są kwestionowan[7]. Erupcja z 1884-85 została odnotowana przez miejscowego poszukiwacza Jona Bremnera[8]. Doniesienia z 1890 mówią o widocznej łunie[9] Góra ta także, okazjonalnie, emitowała popiół, który był widoczny na zaśnieżonym szczycie. Większość góry powstała w wyniku dużych wylewów lawy, które miały miejsce od 600 000 do 200 000 lat temu. Uważa się, że kaldera znajdująca się na szczycie góry zapadła się w przeciągu ostatnich 200 000 lat, być może 50 000 lat temu. Z kolei Mount Zanetti ma około 25 000 lat[5].

Ilość geotermalnego ciepła emitowana przez górę rosła od lat 50' do 80' XX wieku, zwiększając prawdopodobieństwo przyszłej erupcji. Gęstość strumienia ciepła była wystarczająca by stopić lód wokół kraterów i stworzyć jaskinie lodowe oraz małe jeziorka w północnym kraterze. Do 1986 roku stopiło się ok 100 milionó m3 lodu . Od tego czasu strumień ciepła maleje i lód odkłada się powtórnie[5].

Przypisy

  1. Alaska Volcano Observatory: Wrangell description and statistics. [dostęp 2013-10-04].
  2. PeakList.org: Alaska & Hawaii P1500s – the Ultras. [dostęp 2013-10-04].
  3. Simithsonian Institution: Global Volcanism Program: Wrangell. [dostęp 2013-10-04].
  4. Volcanoes of North America, Wood and Kienle
  5. a b c d e f Richter et al, str. 11–13
  6. U.S. Geological Survey: Topographic map of Mount Wrangell. [dostęp 2013-10-04].
  7. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1760 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].
  8. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1884 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].
  9. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1900 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].

Bibliografia[edytuj]

  • Donald H. Richter, Danny S. Rosenkrans, Margaret J. Steigerwald: Guide to the Volcanoes of the Western Wrangell Mountains, Alaska. USGS Bulletin 2072, 1995.
  • Gary R. Winkler: A Geologic Guide to Wrangell—Saint Elias National Park and Preserve, Alaska: A Tectonic Collage of Northbound Terranes. USGS Professional Paper 1616, 2000. ISBN 0-607-92676-7.
  • Donald H. Richter, Cindi C. Preller, Keith A. Labay, Nora B. Shew: Geologic Map of the Wrangell-Saint Elias National Park and Preserve, Alaska. USGS Scientific Investigations Map 2877.
  • Charles A. Wood, Jürgen Kienle: Volcanoes of North America. Cambridge University Press, 1990. ISBN 0-521-43811-X.