Gąska krowia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gąska krowia
Gąska krowia: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska krowia
Nazwa systematyczna
Tricholoma vaccinum (Schaeff.) P. Kumm.
Führ. Pilzk. (Zwickau): 133 (1871)
Mapa zasięgu
Gąska krowia: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie
Gąska krowia: drugie zdjęcie
Pokryty łuskami kapelusz gąski krowiej
Tricholoma vaccinum G3.jpg

Gąska krowia (Tricholoma vaccinum (Schaeff.) P. Kumm ) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Schaeffer nadając mu nazwę Agaricus vaccinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. P. Kumm., przenosząc go do rodzaju Tricholoma[1]. Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus rufolivescens Batsch 1783
  • Agaricus vaccinus Schaeff. 1774
  • Agaricus vaccinus Schaeff. 1774 subsp. vaccinus
  • Gyrophila vaccina (Schaeff.) Quél. 1886

Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898 r[3].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnicy 3-8 cm. Początkowo dzwonkowaty, lub kuliście wypukły, później rozpostarty i – przynajmniej u młodych grzybów – wyraźnie garbaty, zabarwienie jaśniej lub ciemniej czerwonobrązowe. Skórka sucha, pokryta dużymi, włóknistymi łuskami; brzeg podwinięty, kosmato obwieszony wystającą skórką[4].

Blaszki

Rzadko rozmieszczone, zatokowo wycięte, różnej długości. U młodych owocników białawe lub kremowe, później różowoczerwone lub w rdzawe plamki[4].

Trzon

Cylidryczny, 4 do 10 cm długości i od 1 do 2 cm grubości. W dolnej części czerwonobrązowy, w okolicy kapelusza, lub u starszych grzybów białawy; początkowo mięsisty, wkrótce pusty i dlatego stosunkowo łamliwy, jego powierzchnia wygląda jakby była pokryta drobnymi, podłużnymi włókienkami i łuseczkami[4].

Miąższ

Białawy, w okolicach kapelusza, lub u starszych grzybów miejscami czerwonawy. Ma gorzki smak i zapach ziemi[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały, nieamyloidalny. Zarodniki eliptyczne, gładkie, o średnicy 6-7,5 × 4-5 µm. Brak pleurocystyd i cheilocystyd. Strzępki skórki cylindryczne, o szerokości 3-14 µm i barwie od brązowej do czerwono-brązowej. Brak na nich sprzążek[5]

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występowanie gąski krowiej opisano w Ameryce Północnej, Europie i w Japonii[6]. Na terenie Polski w piśmiennictwie naukowym opisano wiele stanowisk[3]. Lokalnie jest częsta i występuje w większych grupach, na niektórych terenach jednak jest rzadkością lub nie występuje wcale[7].

Rośnie na ziemi w lasach iglastych, głównie w górach i na terenach podgórskich. Szczególnie często rośnie pod świerkami na glebach wapiennych. Preferuje miejsca jaśniejsze, np. na obrzeżach dróg leśnych. Owocniki pojawiają się od późnego lata do jesieni (sierpień – listopad)[7].

Znaczenie[edytuj]

Żyje w symbiozie z niektórymi gatunkami drzew (mikoryza). Grzyb niejadalny z powodu bardzo gorzkiego smaku[7].

Gatunki podobne[edytuj]

Główną cechą odróżniającą ten gatunek od innych gąsek jest charakterystyczny, brodaty brzeg kapelusza. Ta swoistość zanika czasami u bardzo starych owocników i rozpoznanie grzyba staje się trudniejsze[4]. Podobna jest m.in. jadalna gąska dachówkowata (Tricholoma imbricatum), ale jest większa, ma kapelusz o prążkowanym brzegu i powierzchni filcowatej, dopiero u starszych okazów staje się łuskowaty[7]. Gąska modrzewiowa (Tricholoma psammopus) ma kapelusz nieco ziarnisty, ale bez odstających łusek[8]. Gąska krowia bywa czasami mylona z opieńką ciemną (Armillaria ostoyae), ta jednak ma wyraźny pierścień i nie jest gorzka[9].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2013-03-25].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, 2006, s. 80. ISBN 83-7404-513-2.
  5. Mushroom Expert. [dostęp 2016-01-02].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  7. a b c d Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  8. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  9. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.