Cystyda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cystyda (c) u czernidłaka srokatego
Różne rodzaje cystyd. A – cienkościenne, B – grubościenne, 1 – dwudzielne, 2 – główkowate, 3 – lancetowate, 4 – gruszkowate, 5 – koroniaste, 6 – metuloidy
Różne kształty cystyd u pochwiaka okazałego

Cystyda, rozwierka (łac. cystidium) – płonna komórka, która wraz z elementami rozrodczymi – podstawkami (basidium) – tworzy hymenium grzybów. Cystydy rozdzielają podstawki od siebie i stąd pochodzi ich polska nazwa – rozwierki. Czasami cystydy występują pod hymenium (warstwa subhymenium)[1]. Zazwyczaj cystydy są większe od podstawek i wystają ponad hymenium. Ich rola nie jest dokładnie znana, przypuszcza się, że mają za zadanie mechanicznie oddzielać podstawki od siebie, by nie dochodziło do ich zlepiania się, niektórzy uważają, że cystydy pełnią funkcje wydzielnicze[2].

Cystydy mogą być cienkościenne lub grubościenne, gładkie lub inkrustowane. Ich kształt i położenie odgrywają ważną rolę przy tworzeniu systematyki grzybów, określaniu ich pokrewieństwa oraz przy oznaczaniu niektórych gatunków[1].

  • Ze względu na położenie wyróżnia się następujące typy cystyd[3] :
    • cheilocystydy (cheilocystidium) – występują na brzegu albo ostrzu blaszki lub rurki. Czasami, gdy są duże, lub jest ich dużo, można ich zobaczyć przez lupę. Tego typu cystydy występują np. u strzępiaków i grzybówek i mają duże znaczenie przy oznaczaniu gatunku,
    • dermatocystydy (dermatocystidium) – występują na powierzchni kapelusza,
    • kaulocystydy (caulocystidium)– występują na trzonie grzybów; mogą występować na całej powierzchni, lub tylko w określonych miejscach, zwykle w górnej części trzonu. Jeżeli są liczne i duże, można je zobaczyć przez lupę, a nawet gołym okiem (trzon wygląda, jak gdyby był oszroniony).
    • pilocystydy (pilocystidium) – występują w skórce kapelusza
    • pleurocystydy (pleurocystidium) – występują na ścianie blaszek. Czasami nazywane są cystydami facjalnymi.
  • Ze względu na grubość ściany cystydy dzieli się na cienkościenne i grubościenne.
  • Ze względu na kształt wyróżnia się cystydy: szerokobutelkowate, wąskobutelkowate, gruszkowate, wrzecionowate, lancetowate, itp.
  • Ze względu na inkrustację, reakcje barwne i zawartość wyróżnia się[4]:
    • chrysocystydy – pod wpływem wodorotlenków (KOH, amoniak) ich wnętrze lub niektóre struktury w środku barwią się na żółto;
    • metuloidy – mają grube ściany i krystaliczny lub bezpostaciowy węglan wapnia tworzący grudkę na szczycie cystydy;
    • gleocystydy – zawierają śluzowato-oleistą zawartość, która pod wpływem odczynnika sulfowaniliny czernieje.
  • Ze względu na przegrody[5];
    • cystydy septowane – podzielone poprzecznymi przegrodami (ze sprzążkami lub bez),
    • cystydy nieseptowane – nie podzielone przegrodami

Niewielkie cystydy przypominające wyglądem podstawki nazywa się cystydiolami[3]. U niektórych grzybów istnieją też szkieletocystydy – mniej lub więcej zmodyfikowane strzępki przypominające cystydy[5].

Przypisy

  1. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  2. Edmund Malinowski: Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966.
  3. a b Andrzej Nespiak: Grzyby (Mycota). Tom XIX. Podstawczaki Basidiomycetes). Bedłkowe (Agaricales). Zasłonakowate (Cortinariaceaea). Strzępiak (Inocybe). Warszawa-Kraków: PWN, 1990. ISBN 83-01-08749-8.
  4. Atlas roslin. Cystydy czyli rozwierki. [dostęp 2009-02-13].
  5. a b Stanisław Domański: Grzyby (Mycota). Tom XXI. Podstawczaki (Basidiomycota). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). Skórnikowate (Stereaceae). Pucharkowate (Podoscyphaceae). Kraków: PWN, 1991. ISBN 83-01-09471-0.