Cystyda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Różne rodzaje cystyd. A – cienkościenne, B – grubościenne, 1 – dwudzielne, 2 – główkowate, 3 – lancetowate, 4 – gruszkowate, 5 – koroniaste, 6 – metuloidy
A – szkieletocystyda, A2 – szkieletocystyda rurkowata, B – szkieletocystyda septowana, C – hastocystyda, D – gleocystyda, E – astrocystyda, F – lagenocystyda, lamprocystyda

Cystyda, rozwierka (łac. cystidium) – płonna komórka, która wraz z elementami rozrodczymi – podstawkami (basidium) – tworzy hymenium grzybów. Cystydy rozdzielają podstawki od siebie i stąd pochodzi ich polska nazwa – rozwierki. Czasami cystydy występują pod hymenium (w warstwie subhymenium)[1]. Zazwyczaj cystydy są większe od podstawek i wystają ponad hymenium. Ich rola nie jest dokładnie znana, przypuszcza się, że mają za zadanie mechanicznie oddzielać podstawki od siebie, by nie dochodziło do ich zlepiania się, mogą pomagać w utrzymaniu wilgotności, działając jak pułapki powietrzne, w końcu, mogą też pełnić funkcje obronne przed drapieżnikami, takimi jak skoczogonki[2].

Cystydy mogą być cienkościenne lub grubościenne, gładkie lub inkrustowane. Ich kształt i położenie odgrywają ważną rolę przy tworzeniu systematyki grzybów, określaniu ich pokrewieństwa oraz przy oznaczaniu niektórych gatunków[1].

  • Ze względu na położenie wyróżnia się następujące typy cystyd[3]:
    • cheilocystydy (cheilocystidium) – występują na brzegu albo ostrzu blaszki lub rurki. Czasami, gdy są duże, lub jest ich dużo, można je zobaczyć przez lupę. Tego typu cystydy występują np. u strzępiaków i grzybówek i mają duże znaczenie przy oznaczaniu gatunku,
    • dermatocystydy (dermatocystidium) – występują na powierzchni kapelusza,
    • kaulocystydy (caulocystidium)– występują na trzonie grzybów
    • pilocystydy (pilocystidium) – występują w skórce kapelusza
    • pleurocystydy (pleurocystidium) – występują na ścianie blaszek. Czasami nazywane są cystydami facjalnymi.
  • Ze względu na grubość ściany cystydy dzieli się na cienkościenne i grubościenne.
  • Ze względu na kształt wyróżnia się cystydy: szerokobutelkowate, wąskobutelkowate, gruszkowate, wrzecionowate, lancetowate itp.
  • Ze względu na inkrustację, reakcje barwne i zawartość wyróżnia się[4]:
  • Ze względu na przegrody[5];
    • cystydy septowane – podzielone poprzecznymi przegrodami (ze sprzążkami lub bez),
    • cystydy nieseptowane – nie podzielone przegrodami.

Niewielkie cystydy przypominające wyglądem podstawki nazywa się cystydiolami[3]. U niektórych grzybów istnieją też szkieletocystydy – mniej lub więcej zmodyfikowane strzępki przypominające cystydy.

W innych klasyfikacjach wyróżnia się inne typy cystyd: astrocystydy, halocystydy, lagenocystydy, leptocystydy, lamprocystydy, metuloidy, gleocystydy, septocystydy, tramacystydy i inne[6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0.
  2. Hans Halbwachs, Claus Bässler, Gone with the wind – a review on basidiospores of lamellate agarics, „Mycosphere”, 6 (1), 2015, s. 78–112, DOI0.5943/mycosphere/6/1/10, ISSN 7019 2077 7019 [dostęp 2022-03-12].
  3. a b Andrzej Nespiak, Grzyby. Tom XIX. Strzępiak (Inocybe), Warszawa – Kraków: PWN, 1990, ISBN 83-01-08749-8.
  4. Atlas roślin. Cystydy, czyli rozwierki [dostęp 2009-02-13].
  5. Stanisław Domański, Grzyby (Mycota). Tom=XXI. Podstawczaki (Basidiomycota). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). Skórnikowate (Stereaceae). Pucharkowate (Podoscyphaceae), Kraków: PWN, 1991, ISBN 83-01-09471-0.
  6. Dariusz Karasiński, Grzyby afylloforoidalne Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, „Acta Botanica Cassubica Monographiae”, 1, Gdańsk 2016.
  7. Typy cystyd [dostęp 2021-08-24].